Tiếp tục Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, chiều nay (21/8), Quốc hội thảo luận ở hội trường về định hướng chính sách sửa đổi Luật Nhà ở năm 2023.

Góp ý về định hướng chính sách sửa đổi Luật Nhà ở năm 2023, đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga (Đoàn ĐBQH TP Hải Phòng) nhất trí cao với định hướng sửa đổi Luật Nhà ở, đặc biệt là sự chuyển đổi từ mục tiêu chủ yếu khuyến khích sở hữu nhà sang bảo đảm cho người dân có chỗ ở an toàn, ổn định và phù hợp với khả năng chi trả.Tuy nhiên, để tư duy mới này thực sự đi vào cuộc sống, đối với phát triển nhà ở cho thuê, cần phân biệt rõ chính sách khuyến khích thị trường với chính sách hỗ trợ bằng nguồn lực công.

Dự thảo đang dành cho dự án nhà ở cho thuê ngoài Nhà nước một gói ưu đãi khá lớn, có thể giao chủ đầu tư không qua đấu thầu, miễn tiền sử dụng đất, tiền thuê đất, được bố trí diện tích thương mại và một phần nhà ở thương mại để bán, cùng các ưu đãi tín dụng và hỗ trợ khác. Trong khi đó, đối tượng thuê lại được xác định rất rộng, bao gồm cả công dân chỉ “có nhu cầu thuê nhà”.

Đại biểu cho rằng cần trả lời rõ câu hỏi “Nhà nước đang ưu đãi cho một loại hình kinh doanh hay ưu đãi để đạt một mục tiêu xã hội?Nếu chỉ cần xây nhà để cho thuê theo giá thị trường cũng được hưởng đầy đủ các cơ chế đặc biệt thì rất khó lượng hóa Nhà nước đã bỏ ra bao nhiêu nguồn lực và người dân thực sự nhận lại được lợi ích gì.

Kết luận của Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã yêu cầu phải làm rõ cơ chế đối với từng loại hình nhà ở, tránh chính sách ưu đãi dàn trải; Báo cáo của Ủy ban Pháp luật và Tư pháp cũng đề nghị ưu đãi phải gắn với thời gian duy trì cho thuê, đối tượng thụ hưởng, giá thuê và cơ chế thu hồi ưu đãi nếu chủ đầu tư không thực hiện đúng mục tiêu.

Vì vậy, đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga đề nghị luật xác lập một nguyên tắc,mức ưu đãi phải tương ứng với nghĩa vụ xã hội mà chủ đầu tư cam kết thực hiện. Nhà ở cho thuê thương mại thông thường vận hành theo thị trường; còn dự án được hưởng ưu đãi đặc biệt về đất đai, lựa chọn chủ đầu tư và tín dụng thì phải chịu ràng buộc tương ứng về thời gian cho thuê, giá thuê, đối tượng phục vụ và hoàn trả ưu đãi nếu vi phạm cam kết.

Bên cạnh đó, đối với cải tạo, xây dựng lại nhà chung cư, đại biểu Việt Nga nhấn mạnh cần bảo đảm không có người dân bị mất chỗ ở chỉ vì không đủ khả năng tài chính để đóng góp xây dựng lại.

Dự thảo quy định đối với nhiều nhà chung cư không thuộc nhóm chung cư cũ trước năm 1994, chủ sở hữu phải đóng góp kinh phí để xây dựng lại, nếu không đóng góp thì được bồi thường giá trị phần quyền sử dụng đất. Ủy ban Pháp luật và Tư pháp cũng đề nghị tiếp tục làm rõ nghĩa vụ tài chính và cơ chế đồng thuận giữa các chủ sở hữu.

"Vấn đề là trong thực tế có những chung cư tái định cư, nhà ở xã hội hoặc chung cư xây dựng sau năm 1994 nhưng cư dân phần lớn có thu nhập không cao. Giá trị quyền sử dụng đất phân bổ cho mỗi căn hộ chung cư thường không lớn. Nếu người dân không đủ tiền đóng góp xây dựng lại mà chỉ nhận phần giá trị đất thì có trường hợp khoản tiền đó không đủ để tạo lập một chỗ ở mới”, đại biểu Việt Nga phân tích và kiến nghị luật phải giải quyết đồng thời hai quyền của người dân: quyền tài sản và quyền có chỗ ở.

Vì vậy, ngoài phương án bồi thường giá trị quyền sử dụng đất, cần thiết kế một “lưới an sinh” cho những trường hợp thực sự không có khả năng đóng góp, chẳng hạn được tiếp cận nhà ở xã hội, thuê hoặc thuê mua nhà ở với cơ chế hỗ trợ phù hợp. Nếu không có cơ chế này thì một chính sách nhằm cải tạo đô thị và bảo đảm an toàn công trình có thể vô tình đẩy một bộ phận người dân yếu thế từ chỗ có nhà ở sang tình trạng không đủ khả năng tạo lập chỗ ở mới.

Kiến nghị xây dựng các điểm nhà ở công vụ cho cán bộ công chức, viên chức vùng sâu vùng xa

Đại biểu Sí Thị Mai Anh (Đoàn ĐBQH tỉnh Lào Cai) cho biết, thực tiễn vẫn còn nhiều hộ gia đình người đồng bào dân tộc thiểu số đang sinh sống qua nhiều thế hệ trên đất nông nghiệp hoặc đất cha ông để lại mà chưa được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất hay còn gọi là sổ đỏ. Do đó, việc cứng nhắc quy định phải có đất ở mới được nhận hỗ trợ xây dựng hay sửa chữa nhà, vô hình trung đã vô tình loại trừ chính những người khó khăn nhất, yếu thế nhất.

Do đó, đại biểu Mai Anh đề nghị bổ sung Khoản 4 Điều 60 dự thảo luật theo hướng Nhà nước có trách nhiệm trong việc quy hoạch, bố trí quỹ đất ở an toàn và đầu tư đồng bộ hạ tầng thiết yếu, nước sinh hoạt, điện, giao thông trước hoặc đồng thời với việc hỗ trợ hộ gia đình xây dựng sửa chữa nhà ở.

Việc hỗ trợ tại nhà ở cho các đối tượng không có khả năng tài chính là một quy định có ý nghĩa thiết thực, thể hiện rõ tính nhân văn của chính sách. Tuy nhiên cần linh hoạt nguyên tắc phân loại rõ ràng đối với hộ nghèo đặc biệt khó khăn, hộ già yếu neo đơn, người khuyết tật đang sinh sống tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, vùng biên giới Nhà nước hỗ trợ 100% kinh phí làm nhà theo thiết kế mẫu, tiêu chuẩn diện tích nhà ở do cấp có thẩm quyền ban hành đối với nhóm đối tượng này.

Bởi thực tế cho thấy những đối tượng này việc yêu cầu có phần vốn đối ứng trong khi không có khả năng đã trở thành rào cản khiến họ không thể tiếp nhận chính sách hỗ trợ, qua đó làm giảm hiệu quả và chưa đạt được mục tiêu an sinh xã hội mà chính sách hướng tới, đại biểu Mai Anh kiến nghị.

Đối với nhà ở công vụ vùng biên giới hải đảo, đánh giá cao nội dung trong dự thảo luật quy định miễn thuế tiền thuê nhà công vụ cho cán bộ công chức viên chức được điều động và công tác tại xã vùng sâu vùng xa biên giới hải đảo. Tuy nhiên để chính sách này phát huy hiệu quả thực chất, đại biểu Mai Anh cho rằng, vấn đề không chỉ là miễn tiền thuê mà phải có nhà ở. Thực tế nhiều thầy cô giáo ở trường học vùng sâu vùng xa, các y bác sĩ trạm y tế xã và cán bộ cơ sở vẫn đang ở trong những căn nhà mượn, nhà thuê chưa đảm bảo điều kiện tối thiểu để sinh hoạt.

Đại biểu đề nghị luật quy định rõ trách nhiệm ưu tiên bố trí vốn ngân sách nhà nước để đầu tư xây dựng các điểm nhà ở công vụ kiên cố đảm bảo điều kiện sinh hoạt tối thiểu cho những người làm nhiệm vụ trên địa bàn biên cương.