Tuy nhiên, giới phân tích vẫn đặt câu hỏi về khả năng Iran có thể nhanh chóng phát triển và triển khai một kho vũ khí tinh vi, có sức công phá lớn hơn so với trước cuộc chiến hay không.

Iran bất ngờ lộ chiến lược tên lửa mới

“Nếu một hành động gây hấn mới xảy ra, chúng tôi chắc chắn sẽ thay đổi các loại vũ khí và phạm vi địa lý của cuộc chiến”, ông Hossein Mohebbi, người phát ngôn lực lượng bán quân sự thuộc Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC), tuyên bố ngày 21/9. Phát biểu được đưa ra sau một tháng xuất hiện nhiều báo cáo và tuyên bố cho rằng kho tên lửa của Iran vẫn duy trì khả năng tác chiến đáng kể.

Trước đó ông Mohsen Rezaei, người đứng đầu Hội đồng An ninh Quốc gia Iran, tuyên bố Tehran đã thử nghiệm thành công năng lực tên lửa mới trong cuộc đối đầu với một tàu chiến Mỹ. Theo hãng thông tấn AP, chưa rõ ông Rezaei có đề cập đến Qassem Bassir, tên lửa đạn đạo tầm trung (MRBM) hai tầng sử dụng nhiên liệu rắn được Iran công bố vào tháng 5/2025, hay không.

ViệcIran tiếp tục phát triển năng lực quân sự của nước này sau nhiều tháng xung đột là điều không quá bất ngờ. Một số báo cáo từ phương Tây trong tháng 9 cho thấy những tuyên bố này có thể có cơ sở. Wall Street Journal ngày 10/9 đưa tin Iran đang nối lại hoạt động sản xuất tên lửa, dựa vào nguồn linh kiện dự trữ và các cơ sở ngầm được gia cố.

Ông Freddy Khoueiry, chuyên gia phân tích an ninh toàn cầu về Trung Đông và Bắc Phi tại công ty tình báo rủi ro RANE, cho rằng việc Iran nối lại sản xuất tên lửa là diễn biến đáng chú ý. Theo ông, chiến dịch quân sự của Mỹ và Israel dù gây thiệt hại cho nền tảng công nghiệp tên lửa của Iran nhưng chưa thể “triệt tiêu khả năng tái tạo” năng lực này.

Tuy nhiên, ông Khoueiry cho rằng Iran khó có thể nhanh chóng khôi phục kho tên lửa về mức như trước khi xung đột xảy ra.

“Iran cần rất nhiều linh kiện, trong khi các cơ sở sản xuất và chuỗi cung ứng liên quan đã bị hư hại hoặc gián đoạn. Nguồn linh kiện dự trữ giúp Tehran bù đắp một phần thiếu hụt, nhưng nguồn cung này có giới hạn, đặc biệt khi lệnh phong tỏa của Mỹ vẫn được duy trì”, ông Khoueiry nói.

Sản xuất đa dạng tên lửa

Theo chuyên gia này, nhiều khả năng Iran sẽ theo đuổi chiến lược sản xuất đa dạng, thay vì tập trung hoàn toàn vào tên lửa tầm ngắn hoặc tầm trung.

Trước mắt, Tehran có động lực duy trì sản xuất số lượng lớn các tên lửa đạn đạo tầm ngắn có chi phí tương đối thấp và đã được kiểm chứng qua thực chiến, như dòng Fateh-110, nhằm tấn công các mục tiêu trong khu vực Vịnh Ba Tư.

Song song với đó, Iran có thể tiếp tục phát triển tên lửa đạn đạo tầm trung, trong đó có Qassem Bassir, bởi đây vẫn là một trong những năng lực quan trọng giúp Tehran duy trì khả năng đe dọa Israel và các lực lượng Mỹ bên ngoài khu vực Vịnh Ba Tư.

“Iran có thể sẽ ưu tiên những dòng tên lửa đã chứng minh hiệu quả và có khả năng sản xuất ổn định, đồng thời dành các linh kiện tiên tiến khan hiếm hơn cho những hệ thống MRBM có độ chính xác cao, tên lửa chống hạm và các loại vũ khí có giá trị chiến lược khác”, Khoueiry nhận định.

Chuyên gia phân tích về Trung Đông Salma Eissa tại tổ chức độc lập ACLED (Dữ liệu về Sự kiện và Vị trí Xung đột Vũ trang), cho rằng điểm đáng chú ý trong các diễn biến gần đây là Iran đang “tái thiết trong bối cảnh bị tấn công”.

Theo ACLED, Mỹ đã tiến hành nhiều cuộc tấn công nhằm vào các cơ sở tên lửa quan trọng của Iran kể từ đầu tháng 7. Các mục tiêu bao gồm các căn cứ tên lửa ở miền Nam như Jam, các tổ hợp ngầm kiên cố như Khorramabad, cùng nhiều trận địa tên lửa cố định và hệ thống đường hầm.

Các cuộc tấn công cũng nhằm vào Tổ hợp Quân sự Parchin và Khu vực Điện tử Shiraz, nơi có các cơ sở liên quan đến công nghệ dẫn đường tên lửa.

“Chiến dịch quy mô lớn này đang gây sức ép đồng thời lên nhiều thành phần của hệ thống tên lửa Iran, từ cơ sở sản xuất, hạ tầng lưu trữ, bệ phóng kiên cố đến thiết bị điện tử quân sự, mạng lưới giám sát và hệ thống thông tin liên lạc phục vụ vận hành vũ khí”, bà Eissa lưu ý.

Theo bà, việc Iran nối lại hoạt động lắp ráp cho thấy các linh kiện còn lại, đội ngũ chuyên môn kỹ thuật và các cơ sở ngầm vẫn đủ khả năng hỗ trợ sản xuất những vũ khí có khả năng tác chiến. Tuy nhiên, nền tảng công nghiệp phục vụ hoạt động này đã suy yếu đáng kể.

“Các đánh giá của Mỹ hồi tháng 4 cho thấy hơn 80% cơ sở sản xuất tên lửa và động cơ tên lửa nhiên liệu rắn đã bị hư hại. Việc thay thế các máy công cụ chuyên dụng và bảo đảm nguồn vật tư nhập khẩu khó khăn hơn nhiều so với đưa một nhà xưởng lắp ráp trở lại hoạt động”, bà Eissa nhấn mạnh. Ngoài ra, không loại trừ khả năng các cơ sở được khôi phục cũng vẫn có nguy cơ bị phát hiện và trở thành mục tiêu của những cuộc tấn công tiếp theo.

Theo bà Eissa, Iran nhiều khả năng sẽ khôi phục được một lực lượng tên lửa có sức mạnh quân sự đáng kể trước khi tái thiết đầy đủ năng lực sản xuất quy mô lớn như trước cuộc chiến với Mỹ.

Chiến lược tái thiết hai cấp độ

Đồng quan điểm với ông Khoueiry, chuyên gia phân tích của ACLED cho rằng Iran nhiều khả năng sẽ theo đuổi “chiến lược tái thiết hai cấp độ”: duy trì số lượng lớn các loại vũ khí có chi phí thấp, như tên lửa đạn đạo tầm ngắn (SRBM), đồng thời chọn lọc phát triển các hệ thống vũ khí công nghệ cao.

“Iran vẫn đang tiến hành chiến dịch tấn công tại khu vực Vịnh, trong đó ưu tiên sử dụng các UAV giá rẻ, dễ thay thế và tên lửa tầm ngắn để tạo lợi thế về số lượng. Tuy nhiên, họ khó có thể từ bỏ các linh kiện tiên tiến, khan hiếm và đắt đỏ. Thay vào đó, những linh kiện này sẽ được dành cho số lượng hạn chế các loại tên lửa có tầm bắn xa, độ chính xác cao và khả năng cơ động, nhằm nhắm tới Israel, các căn cứ Mỹ ở xa và những mục tiêu được bảo vệ nghiêm ngặt khác”, chuyên gia Eissa nhận định.

Ông Khoueiry cho rằng sau cuộc chiến, dù số lượng tên lửa của Iran có thể thấp hơn so với tháng 2, lực lượng này về tổng thể có thể trở nên “mạnh mẽ và có khả năng chống chịu tốt hơn”.

“Xung đột đang cung cấp cho Tehran những dữ liệu thực tế về loại tên lửa nào hoạt động hiệu quả nhất khi đối đầu với các hệ thống phòng không phương Tây, chẳng hạn Kheibarshekan được cho là đã được nâng cấp gần đây, cũng như những bãi phóng có khả năng duy trì hoạt động cao nhất. Iran đang thích ứng bằng cách chuyển hoạt động sản xuất và lắp ráp xuống các cơ sở ngầm, đồng thời phân tán các thành phần trong mạng lưới cơ sở hạ tầng tên lửa”.

Ở góc độ rộng hơn, ông Khoueiry cho rằng ngay cả những cuộc tấn công không đạt mục tiêu của Tehran vẫn có thể gây tổn thất đáng kể về nguồn lực cho đối phương, khi buộc Mỹ và các đồng minh sử dụng lượng lớn tên lửa đánh chặn có chi phí cao. Trong một cuộc tấn công bằng tên lửa của Iran nhằm vào các căn cứ Mỹ tại Jordan hồi tháng 9, phía Mỹ được cho là đã phóng khoảng 60-70 tên lửa đánh chặn MIM-104 Patriot và hơn một chục tên lửa thuộc hệ thống phòng thủ tên lửa tầm cao giai đoạn cuối (THAAD) để đối phó với khoảng 20 tên lửa từ Iran.

Tuy nhiên, ông Khoueiry cho rằng rào cản chínhđối với Iran vẫn là khả năng khôi phục nền tảng công nghiệp quốc phòng.

“Các lệnh trừng phạt, cơ sở sản xuất bị hư hại, tình trạng thiếu linh kiện chuyên dụng và các cuộc tấn công liên tục của Mỹ và Israel sẽ hạn chế tốc độ tái thiết kho vũ khí của Tehran. Việc sản xuất hàng loạt các loại tên lửa tiên tiến cũng đòi hỏi nhiều thời gian và nguồn lực hơn so với những hệ thống đơn giản”, ông nói.

Theo nhà phân tích Eissa, dù lực lượng tên lửa Iran không thể ngăn chặn các cuộc tấn công của Mỹ, “cấu trúc phân tán và ngầm hóa” của hệ thống này đã cho thấy khả năng chống chịu nhất định, giúp Tehran duy trì năng lực phóng tên lửa ngay cả khi chịu sức ép tấn công liên tục.