Bể ngầm “mảnh ghép” quan trọng trong hệ thống chống ngập

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu diễn biến ngày càng phức tạp, cùng với tốc độ đô thị hóa nhanh, bài toán ngập úng tại Hà Nội tiếp tục là thách thức lớn đặt ra cho công tác quản lý đô thị. Tuy nhiên, việc thành phố đang đẩy mạnh triển khai hàng loạt dự án hạ tầng thoát nước quy mô lớn được xem là tín hiệu tích cực, thể hiện quyết tâm giải quyết tận gốc vấn đề tồn tại nhiều năm qua.

Thực tế cho thấy, nhiều khu vực tại Hà Nội thường xuyên rơi vào tình trạng ngập úng cục bộ khi xảy ra mưa lớn, đặc biệt tại các điểm trũng, khu vực nội đô cũ với hệ thống thoát nước đã quá tải. Trong bối cảnh đó, việc thành phố chủ động triển khai các dự án cải tạo, nâng cấp hệ thống thoát nước không chỉ là giải pháp tình thế mà còn mang ý nghĩa chiến lược lâu dài.

Các dự án xây dựng cống ngầm, hồ điều hòa, trạm bơm tiêu úng, cũng như thí điểm bể chứa nước ngầm đang từng bước hình thành một hệ thống hạ tầng đồng bộ hơn. Khi hoàn thành, những công trình này sẽ góp phần nâng cao năng lực tiêu thoát nước, giảm áp lực cho hệ thống hiện hữu và hạn chế tình trạng ngập úng kéo dài.

PGS.TS Nguyễn Hồng Tiến, Phó Chủ tịch Hội Cấp thoát nước Việt Nam nhận định, bể ngầm chứa nước là một trong những giải pháp hiệu quả nhằm giảm thiểu ngập úng đô thị và đã được nhiều quốc gia trên thế giới áp dụng. Tại Việt Nam, mô hình này đã được triển khai ở quy mô nhỏ tại một số đô thị vùng Đồng bằng sông Cửu Long, góp phần hỗ trợ giảm ngập cục bộ tại những tuyến phố thường xuyên bị ảnh hưởng bởi mưa lớn. Theo ông Tiến, trong điều kiện thực tế của Hà Nội, việc bố trí các bể ngầm quy mô phù hợp hoàn toàn có thể phát huy hiệu quả rõ rệt.

Dẫn chứng cụ thể, khu vực chợ Hàng Da từ lâu được xác định là điểm trũng, nơi nước mưa từ các khu vực xung quanh thường dồn về. Việc bố trí bể ngầm tại đây, nếu được thiết kế hợp lý, có thể giúp giảm ngập tức thời trong thời điểm mưa lớn. Tuy nhiên, ông cũng nhấn mạnh rằng bể ngầm không phải là giải pháp “đơn độc”. Hiệu quả của công trình phụ thuộc lớn vào khả năng kết nối với hệ thống thoát nước hiện hữu. Cùng với đó, thành phố cần đồng thời cải tạo các hồ điều hòa, chống lấn chiếm, hạn chế xả rác và duy trì nạo vét hệ thống cống để tăng khả năng trữ và tiêu thoát nước.

Theo các chuyên gia, việc khai thác không gian ngầm phục vụ thoát nước không chỉ mang tính tình thế mà đang trở thành chiến lược dài hạn trong phát triển đô thị bền vững.

PGS.TS Nguyễn Hồng Tiếnđánh giá cao vai trò của các công trình ngầm, đặc biệt là bể chứa nước trong việc giảm tải cho hệ thống khi xảy ra mưa lớn. Tuy nhiên, ông lưu ý rằng tính liên thông và đồng bộ của hệ thống là yếu tố quyết định. Ngoài ra, công tác quản lý, vận hành cũng giữ vai trò then chốt. Nếu tình trạng xả rác, xả thải, lấn chiếm hệ thống thoát nước không được kiểm soát, hiệu quả của các dự án hiện đại cũng sẽ bị suy giảm đáng kể.

Trữ nước phân tán, giải pháp căn cơ, phù hợp thực tiễn

Ở góc nhìn khác, GS.TS Nguyễn Quốc Dũng, Chủ tịch Hội Đập lớn và Phát triển nguồn nước Việt Nam cho rằng, thay vì phụ thuộc vào các công trình ngầm quy mô lớn, tốn kém, Hà Nội nên ưu tiên giải pháp phân tán dòng chảy và tăng khả năng trữ nước tạm thời trong đô thị.

Nhiều quốc gia đã đưa giải pháp trữ nước phân tán vào quy chuẩn xây dựng, đặc biệt tại các khu đô thị mới. Điển hình như tại Úc, việc lắp đặt bể trữ nước mưa tại chỗ (OSD) là điều kiện bắt buộc để được cấp phép xây dựng. Nhờ đó, nước mưa từ mái nhà, sân bê tông được giữ lại trong thời gian nhất định trước khi xả ra hệ thống chung.

Giải pháp này có thể biến các khu vực bê tông hóa rộng lớn thành “miếng bọt biển” khổng lồ, giúp giảm áp lực cho hệ thống thoát nước và hạn chế ngập úng ở khu vực hạ lưu.

GS.TS Nguyễn Quốc Dũng cũng cho rằng, mô hình này đặc biệt phù hợp với Hà Nội, nơi có thể tận dụng các không gian như vỉa hè, công viên, bãi đỗ xe để bố trí bể trữ nước. Đồng thời, cần khuyến khích người dân tham gia trữ nước mưa với quy mô nhỏ tại hộ gia đình.

Một điểm đáng chú ý được các chuyên gia nhấn mạnh là việc tăng công suất bơm tiêu không phải giải pháp căn bản. Thực tế, các kế hoạch nâng công suất bơm ra sông Hồng lên hàng trăm m³/giây vẫn gặp nhiều hạn chế trong triển khai. “Không thể chỉ trông vào bơm, vì khi nơi tiếp nhận nước cũng quá tải thì hiệu quả sẽ rất hạn chế”, GS Nguyễn Quốc Dũng phân tích.

Thay vào đó, giải pháp nền tảng là làm chậm dòng chảy, tăng khả năng trữ nước tạm thời trong khoảng 3–5 giờ để giảm đỉnh lũ, kết hợp nạo vét hệ thống cống và triển khai đồng bộ nhiều giải pháp khác.

Củng cố niềm tin vào các dự án đang triển khai

Từ những phân tích trên có thể thấy, các dự án hạ tầng thoát nước mà Hà Nội đang triển khai là hoàn toàn phù hợp với xu thế quốc tế và điều kiện thực tiễn. Việc kết hợp giữa công trình ngầm, hồ điều hòa và các giải pháp trữ nước phân tán cho thấy một cách tiếp cận toàn diện, bền vững.

Dù vẫn còn nhiều thách thức trong quá trình thực hiện, nhưng với định hướng đúng đắn, cùng sự tham gia của người dân và công tác quản lý hiệu quả, Hà Nội hoàn toàn có cơ sở để từng bước giải quyết bài toán ngập úng.

“Chống ngập đô thị không thể dựa vào một công trình đơn lẻ, mà phải là hệ thống giải pháp đồng bộ”, GS Nguyễn Quốc Dũng nhấn mạnh. Đây cũng chính là thông điệp cốt lõi, khẳng định tính đúng đắn của các dự án hạ tầng thoát nước mà Hà Nội đang kiên trì triển khai.