Phát biểu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại Lễ kỷ niệm 120 năm ngày thành lập Đại học Quốc gia Hà Nội ngày 16/5 tạo sự lan tỏa rộng rãibởi đã chỉ rõ đến những vấn đề cốt lõi của giáo dục đại học và khát vọng phát triển của đất nước trong giai đoạn tới.

Trong bài phát biểu, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm kỳ vọng Đại học Quốc gia Hà Nội phải tiên phong trong thực hiện các nghị quyết chiến lược của Đảng, giải quyết những bài toán lớn của đất nước, làm chủ và phát triển các công nghệ nền tảng như trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, công nghệ sinh học, vật liệu mới, năng lượng mới, dữ liệu lớn…

Thông điệp này cho thấy một sự dịch chuyển trong tư duy quản trị, nếu trước đây các trường đại học đào tạo kỹ sư, cử nhân cung cấp nhân lực cho thị trường lao động thì nay đại học không chỉ đào tạo nguồn nhân lực mà còn phải tham gia giải quyết những vấn đề về công nghệ, các sản phẩm công nghệ.

Trên thực tế, khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo đã và đang là một trong động lực tăng trưởng của nền kinh tế. Lợi thế cạnh tranh giữa các nền kinh tế không còn đến từ lao động giá rẻ, khai thác tài nguyên, mà đến từ việc áp dụng các giải pháp khoa học công nghệ làm giảm chi phí, tăng năng suất lao động.

Theo góc nhìn tổng thể này, yêu cầu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đối với Đại học Quốc gia Hà Nội cũng chính là yêu cầu đối với hệ thống đại học Việt Nam. Để đất nước phát triển, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia tăng thì các đại học phải là nơi ươm mầm nhân lực chất lượng cao và đặc biệt phải làm chủ công nghệ cốt lõi, cung ứng cho thị trường các sản phẩm công nghệ thiết thực.

Không chỉ đề cập đến những nhiệm vụ cần triển khai, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm yêu cầu các chương trình hành động của Đại học Quốc gia Hà Nội phải được triển khai quyết liệt, làm đến cùng, đo được kết quả, rõ được hiệu quả; đưa thành tựu đào tạo, nghiên cứu phát triển đất nước.

Quan điểm chỉ đạo cho thấy, chưa bao giờ khoảng cách giữa việc đào tạo nhân lực và thị trường lại gần đến vậy. Các đại học, viện nghiên cứu phải đào tạo nhân lực, cung cấp các giải pháp công nghệ mà thị trường đang cần. Bởi vậy, có thể hiểu thông điệp “đo được bằng hiệu quả” có thể được hiểu là một yêu cầu thúc đẩy các đại học đổi mới, sáng tạo, gắn kết mạnh mẽ hơn với doanh nghiệp, với thị trường và nền kinh tế.

Trong thực tế, điều này có thể hiểu là hoạt động đào tạo, nghiên cứu từ hệ thống giáo dục đại học phải gắn với các chỉ số cụ thể như các giải pháp, các sản phẩm công nghệ…đã đóng góp vào sự thay đổi năng suất lao động và tăng trưởng kinh tế như thế nào.

Đây chính là một yêu cầu thiết thực, có ý nghĩa lớn, là thước đo loại bỏ những nghiên cứu không khả thi, khó đi vào cuộc sống.

Ở một góc nhìn khác, trong bối cảnh Việt Nam đã và đang thực hiện các chủ trương lớn về phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; chuyển đổi mô hình tăng trưởng dựa trên năng suất lao động và tri thức thì vai trò của hệ thống giáo dục đại học càng trở nên quan trọng.

Các nghị quyết chiến lược của Đảng về khoa học công nghệ, đổi mới mô hình tăng trưởng nền kinh tế đã chỉ rõ, muốn nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia thì phải làm chủ khoa học công nghệ, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao và thúc đẩy đổi mới sáng tạo trong toàn nền kinh tế. Trong bối cảnh đó, rõ ràng hệ thống giáo dục đại học không chỉ là đào tạo cử nhân, kỹ sư mà còn phải là nơi kết nối giữa nghiên cứu khoa học, doanh nghiệp và thị trường.

Để đóng góp vào sự phát triển của đất nước, bên cạnh sự chủ động trước yêu cầu mới, hệ thống giáo dục đại học cần rà soát, nhận diện các điểm nghẽn, chủ động tham mưu cấp có thẩm quyền về cơ chế, chính sách nhằm tháo gỡ các rào cản hiện nay.

Cùng với đó là sự cần thiết thay đổi về tư duy quản lý và học thuật. Theo đó, đại học không chạy theo số lượng công bố khoa học, mà cần hướng tới chất lượng và khả năng áp dụng trong thực tiễn. Các sản phẩm nghiên cứu hướng tới cung ứng cho thị trường, thay vì chỉ dừng lại nghiên cứu hàn lâm.

Những yêu cầu, gợi mở của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm không chỉ mang tính định hướng đối với Đại học Quốc gia Hà Nội, mà còn gợi mở cho toàn bộ hệ thống giáo dục đại học Việt Nam. Theo đó, hệ thống giáo dục đại học không chỉ là đào tạo mà còn gánh vác sứ mệnh làm chủ tri thức, khoa học và công nghệ, góp phần thiết thực tăng năng suất lao động và tạo động lực tăng trưởng cho nền kinh tế.