Nhiều năm qua, hàng nghìn hộ dân ở các thôn Đá Chồng, Khe May, Khe Mạ, Đồi Hồi, Khuôn Gió, Ngòi Vồ… ở xã Yên Bình, có nguồn thu nhập chủ yếu từ trồng cây keo, bồ đề, bạch đàn. Trước đây, việc mua bán diễn ra khá thuận lợi, cây trồng đến năm khai thác, người dân chỉ cần bảng kê lâm sản có xác nhận của chính quyền địa phương hoặc Hạt Kiểm lâm là có thể khai thác, tiêu thụ.

Thế nhưng từ đầu năm 2026, nhiều quy định mới liên quan đến nguồn gốc lâm sản, thuế và xuất xứ hàng hóa theo Nghị định 68 năm 2026 của Chính phủ; Thông tư 26 năm 2025 của Bộ Nông nghiệp và Môi trường và Công văn số 949 của Cục Thuế có hiệu lực, được siết chặt thì người dân lẫn doanh nghiệp đều lúng túng. Nhiều hộ dân có cây trồng đến tuổi bán, nhưng chưa có giấy chứng nhận quyền sử dụng đất nên khó bán, hoặc buộc phải bán với giá thấp; doanh nghiệp muốn mua nhưng lại thiếu hồ sơ pháp lý.

Gia đình bà Lương Thị Minh ở thôn Đá Chồng có 7 ha đất trồng cây keo, bồ đề trong đó mới chỉ hơn 2 ha được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất. Những năm qua, gia đình đã nhiều lần đề nghị cấp sổ đỏ nhưng đến nay vẫn chưa hoàn tất thủ tục. Điều đó khiến gỗ đến kỳ khai thác mà không đủ điều kiện pháp lý để bán cho các doanh nghiệp hoặc phục vụ xuất khẩu, bị ép giá…

"Những năm trước đây bán gỗ rất là dễ dàng,nhưng gần đâyngười ta yêu cầu gia đình là phải có sổ vườn rừng, photo căn cước công dân, photo sổ vườn rừng để có cơ sở xác định nguồn gốc của gỗ. Không riêng gia đìnhchúng tôi, rất nhiều hộ bây giờ đang gặp vướng mắc này. Có những hộ bây giờ có một vài ha không có sổ sách giấy tờ nào nên người ta không mua gỗ", bà Minh chia sẻ.

Ở chiều ngược lại, các doanh nghiệp chế biến lâm sản cũng đang trong tình trạng thiếu nguyên liệu hợp pháp."Chúng tôi đang có khó khăn về vấn đề nguồn gốc nguyên liệu đầu vào. Doanh nghiệp muốn mua gỗ của dân nhưng người dân lại chưa có giấy tờ về đất vườn rừng, cho nên khi bán cho doanh nghiệpbị gặptrắc trở. Nếu chỉ làm thủ tục bảng kê không chuẩn, nay mai bên thuế thanh tra có thể người ta gạt ra", ông Nguyễn Cao Cường, Hợp tác xã Cường Chầm, xã Yên Bình cho biết.

Hiện xã Yên Bình, tỉnh Lào Cai có khoảng 7.200ha rừng, trong đó hàng trăm ha đã đến tuổi khai thác quay vòng. Tuy nhiên, hơn 200 hộ dân có rừng trồng vẫn chưa được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, chưa kể nhiều hộ chỉ được cấp sổ cho một phần diện tích. Điều này khiến nhiều diện tích rừng dù đã đến kỳ khai thác vẫn khó bán, hoặc phải bán với giá thấp hơn thị trường.

Một bất cập khác cũng được người dân phản ánh, đólà việc xác nhận sản lượng khai thác chưa sát thực tế. Với rừng bạch đàn cao sản, nếu khai thác đúng chu kỳ từ 6 năm tuổi trở lên, sản lượng có thể đạt từ 180 - 200m3/ha. Tuy nhiên, nhiều hộ dân chỉ được xác nhận khoảng 100m3/ha, gây khó khăn trong quá trình hợp thức hóa nguồn gốc lâm sản.

Xã Yên Bình hiện cũng có tới 17 cơ sở chế biến lâm sản đang hoạt động, với sản lượng chế biến trung bình từ 120.000 - 125.000m3 gỗ/năm, doanh thu ước đạt gần 1.000 tỷ đồng, tạo việc làm cho hơn 1.000 lao động và là sinh kế của hàng nghìn hộ trồng rừng. Đây cũng là ngành kinh tế quan trọng của địa phương. Tuy nhiên, nếu những vướng mắc về hồ sơ pháp lý và nguồn gốc gỗ không sớm được tháo gỡ, không chỉ người dân thiệt hại mà doanh nghiệp cũng buộc phải thu hẹp sản xuất.

Ông Nguyễn Duy Khiêm, Chủ tịch UBND xã Yên Bình, tỉnh Lào Cai cho biết, trước những khó khăn đó, địa phương đang rà soát các trường hợp chưa được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất lâm nghiệp, đồng thời phối hợp với cơ quan chuyên môn tháo gỡ các khó khăn về hồ sơ, thủ tục.

"Chúng tôi sẽ tập trung cho việc tuyên truyền người dân để tiếp cận với đất đai, giải quyết thủ tục hành chính trong cấp giấy chứng nhận lần đầu cho hộ dân để có được cơ sở tốt nhất khi tham gia chuỗi thị trường, chứng minh được nguồn gốc xuất xứ sản phẩm gỗ rừng trồng", ông Khiêm thông tinthêm.

Khó khăn không chỉ riêng lẻ ở xã Yên Bình và với cây keo, bồ đề, bạch đàn, mà còn đang diễn ra đối với cả cây quế, cây măng và ở nhiều địa phương khác trên địa bàn tỉnh Lào Cai. Vì vậy, việc hướng dẫn, hỗ trợ, tạo điệu kiện cho người dân hoàn thành các thủ tục pháp lý về đất sản xuất là yêu cầu cấp thiết để hình thành hành lang pháp lý thông suốt cho ngành lâm nghiệp Lào Cai. Khi nguồn gốc gỗ rừng trồng được xác lập rõ ràng ngay từ đầu, “dòng chảy” từ rừng đến nhà máy và thị trường mới thực sự được khơi thông và đời sống người dân trồng rừng mới cải thiện.