Nguy cơ từ các đợt điều tra thương mại

Chính sách áp thuế nhập khẩu tạm thời 10% trong 150 ngày của Hoa Kỳ được kỳ vọng giúp điều chỉnh cán cân thương mại trong ngắn hạn. Tuy nhiên, sau tháng 7, nước này sẽ tiến hành điều tra kim ngạch xuất nhập khẩu song phương, làm gia tăng áp lực đối với hàng hóa Việt Nam.

Điều đáng lo ngại không nằm ở mức thuế tạm thời, mà ở nguy cơ bị đưa vào các cuộc điều tra thương mại. Mỹ hiện đang theo dõi sát các quốc gia có thặng dư lớn như Việt Nam, Trung Quốc và Mexico. Với mức thặng dư cao, hàng xuất khẩu của Việt Nam có thể phải đối mặt với quy trình kiểm tra xuất xứ chặt chẽ hơn, đồng thời bị giám sát nghiêm các hành vi lẩn tránh thuế và chuyển tải bất hợp pháp.

Nếu tình trạng lợi dụng Việt Nam làm điểm trung chuyển để né thuế gia tăng, uy tín hàng hóa trong nước sẽ bị ảnh hưởng, kéo theo nguy cơ các cuộc điều tra sâu rộng hơn trong tương lai.

Trước bối cảnh này, ông Trương Thanh Xuân, Phó Trưởng phòng Nghiệp vụ Hải quan, cho biết lực lượng hải quan đã bố trí trực 24/7 tại các cửa khẩu để xử lý thủ tục xuất nhập khẩu đi Mỹ, đồng thời siết chặt quản lý chuỗi cung ứng nhằm đảm bảo tính minh bạch và hợp pháp.

Ông Xuân khuyến nghị các doanh nghiệp chủ động trao đổi thông tin qua Hiệp hội hoặc đường dây nóng để tháo gỡ vướng mắc kịp thời: "Phải nói là hiện nay chúng tôi cũng tăng cường minh bạch hóa chuỗi cung ứng, chuỗi sản xuất để cho phía đối tác thấy được động thái tích cực của mình. Khi họ thấy được sự minh bạch đó, áp lực đàm phán về mức thuế suất sẽ giảm đi. Thuế suất giảm thì người có lợi chính là các doanh nghiệp xuất khẩu".

Từ góc độ thị trường, ông Nguyễn Đình Đạo, đại diện Công ty Xây dựng và Thương mại Liên Sơn, nêu thực tế: Nhiều nhà xuất khẩu trong nước phải nhập nguyên liệu từ Mỹ, trong khi các đối thủ cạnh tranh lại dễ dàng nhập nguồn hàng giá rẻ, thuế thấp từ Trung Quốc. Điều này tạo ra sự bất lợi lớn về giá bán.

Hơn nữa, tình trạng hàng hóa dư thừa từ Trung Quốc "chảy ngược" vào Việt Nam để làm bàn đạp xuất khẩu sang các nước phát triển cũng tạo ra sự cạnh tranh thiếu công bằng.

"Chúng ta phải xem xét lại mức thuế đối với một số quốc gia, ví dụ như Trung Quốc. Nếu tăng thuế, chúng ta vừa thu thêm được nguồn ngân sách lớn cho TP.HCM nói riêng và Việt Nam nói chung, lại vừa tạo được lợi thế khi đối thoại với Hoa Kỳ. Khi đó, chúng ta có thể khẳng định rằng mình đã tăng thuế kiểm soát, tỷ lệ nội địa hóa cao hơn và nỗ lực minh bạch hóa mạnh mẽ hơn" - ông Đạo đề xuất.

Cần liên thông dữ liệu và ứng dụng công nghệ

Bên cạnh áp lực kiểm tra xuất xứ, việc gánh thêm 10% thuế quan cũng làm đội chi phí đầu vào, suy giảm năng lực cạnh tranh. Do vậy, việc cắt giảm thủ tục hành chính để hạ nhiệt chi phí là yêu cầu cấp bách.

Ông Giang Văn Hiển - Phó trưởng Thuế TP.HCM cho hay, ngành Thuế đang hỗ trợ các doanh nghiệp, cá nhân kinh doanh chuyển từ thuế khoán sang kê khai để minh bạch nguồn gốc, tránh bị động trước các đợt điều tra của Mỹ.

Nhằm hỗ trợ dòng vốn, Thuế TP.HCM đã triển khai hàng loạt giải pháp như: giảm thuế giá trị gia tăng, gia hạn nộp thuế, hướng dẫn quyết toán thuế năm 2025 và đặc biệt là đẩy nhanh tiến độ hoàn thuế.

"Ngành Thuế đã chuyển từ mô hình quản lý theo chức năng sang quản lý theo đối tượng, kết hợp các khâu để hỗ trợ doanh nghiệp thực hiện chính sách pháp luật tốt nhất, đồng thời tăng cường cơ chế 'hoàn thuế trước, kiểm tra sau'. Trước đây, do lo ngại tình trạng mua bán hóa đơn trái phép nên khâu hoàn thuế bị thắt chặt. Tuy nhiên, hiện nay ngành Thuế đã phối hợp với các cơ quan chức năng ngăn chặn kịp thời, trả lại môi trường kinh doanh minh bạch" - Ông Giang Văn Hiển chia sẻ thêm.

Dù có nhiều chính sách hỗ trợ, thực tế giải quyết thủ tục chuyên ngành vẫn còn nhiều điểm nghẽn.

Bà Hồ Thị Yến Trúc, Quản lý Xuất nhập khẩu Công ty TNHH Uchiyama tại Việt Nam phản ánh tình trạng đứt gãy sản xuất do giấy phép nhập khẩu hóa chất bị kẹt tại Cục Hóa chất từ trước Tết. Hàng hóa nằm chờ tại cảng, nhà máy đình trệ, đẩy doanh nghiệp vào nguy cơ vi phạm hợp đồng.

"Giữa tháng 3, Bộ Công Thương có triển khai hệ thống điện tử. Tuy nhiên hiện tại, công ty vẫn còn 8 giấy phép bị treo. Dù đã tải hồ sơ lên Cổng thông tin một cửa, nhưng sau một tuần dữ liệu lại biến mất, buộc doanh nghiệp phải nhập lại từ đầu. Kết quả là phải chờ thêm theo đúng quy trình: 3 ngày tiếp nhận và 7 ngày sau mới được cấp. Đó là chưa kể thời gian phải nộp đi nộp lại hồ sơ trước khi được xét duyệt" - bà Trúc kiến nghị.

Tương tự, thủ tục xin cấp Giấy chứng nhận xuất xứ (C/O) cũng là một trở ngại lớn. Bà Nguyễn Kim Trang, Quản lý chuỗi cung ứng Công ty TNHH Fashion Garments cho biết, quy trình hiện tại tốn quá nhiều thời gian nên doanh nghiệp có tâm lý né tránh, chỉ thực hiện khi đối tác nước ngoài yêu cầu gắt gao.

Để giải quyết, bà Trang kiến nghị cần liên thông dữ liệu giữa cơ quan Thuế, Hải quan với Bộ Công Thương và các phòng thương mại cấp C/O.

Đồng tình với quan điểm này, bà Đỗ Thị Tuyết Trinh, Giám đốc điều hành Công ty TNHH VNP-sourceđề xuất: "Chúng ta có thể tích hợp AI vào quy trình. Ví dụ, quy định áp thuế 150 ngày của Hoa Kỳ là một thách thức lớn, tại sao không dùng AI để thiết lập các hướng dẫn rõ ràng, giúp doanh nghiệp nắm bắt và thực hiện nhanh chóng? Sự hỗ trợ từ AI sẽ mang lại hiệu quả rất lớn".

Có thể thấy, việc đẩy mạnh ứng dụng công nghệ và liên thông dữ liệu giữa các bộ ngành là giải pháp mang tính đột phá. Điều này không chỉ gỡ bỏ rào cản hành chính, giảm gánh nặng chi phí cho doanh nghiệp mà còn giúp công tác quản lý nhà nước minh bạch, hiệu quả hơn trước làn sóng hội nhập ngày càng khắt khe.