Theo ủy quyền của Tổng thống Donald Trump, ông Vance đang tiếp xúc với một trong những nhân vật có lập trường cứng rắn và quyền lực nhất Iran nhằm khôi phục các cuộc đàm phán hòa bình. Giải pháp này được đưa ra trong bối cảnh Tổng thống Trump đe dọa nối lại cuộc chiến sau cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ vào tuần tới.

Theo các nguồn tin nội bộ Mỹ, ông Vance đã gửi thư cho ông Mohsen Rezaei, Thư ký Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Iran, đồng thời là người từng giữ chức Tư lệnh Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) lâu nhất.

Phát biểu với báo giới tối 28/10, Tổng thống Trump cho biết ông đã đồng ý với đề nghị liên lạc với phía Iran của ông Vance. Theo ông Trump, ông Rezaei và phía Iran cần hỗ trợ về vật tư y tế và một số vấn đề khác, đồng thời cho biết ông Vance đã hỏi ý kiến mình trước khi tiến hành.

Một nguồn tin cho biết bức thư của ông Vanceđược xem là nỗ lực thăm dò khả năng Tehran và Washington tìm được tiếng nói chung, qua đó thuyết phục ông Trump chưa đưa ra mệnh lệnh cuối cùng về một cuộc tấn công “ngắn nhưng dữ dội” nhằm vào Iran trong những tuần tới.

Một số quan chức Mỹ cho rằng việc tiếp xúc với các nhân vật có lập trường cứng rắn tại Iran - những người đã gia tăng ảnh hưởng ở Tehran sau khi Mỹ và Israel tiêu diệt các lãnh đạo chính quyền Iran khi xung đột mới bắt đầu - có thể mở ra cơ hội ngoại giao tốt hơn.

Bước thăm dò nhỏ nhưng cần thiết

Tuần trước, ông Trump nói chính quyền Mỹ không đàm phán với Iran và ám chỉ các cuộc tấn công có thể sắp diễn ra.

Tuy nhiên, bức thư của Phó Tổng thống JD. Vance cùng các cuộc trao đổi sau đó giữa quan chức Mỹ và Iran chưa đề cập những nội dung cụ thể của một đề xuất hòa bình. Thay vào đó, hai bên tập trung thảo luận về khả năng xây dựng khuôn khổ cho các cuộc đàm phán, theo một nguồn tin am hiểu vấn đề.

Ông Rezaei tuần trước tuyên bố Iran sẽ không đàm phán với Washington cho đến khi những yêu cầu cốt lõi cụ thể được đáp ứng.

Phó Tổng thống Mỹ Vance từng công khai ủng hộ cuộc chiến với Iran, nhưng trong các trao đổi riêng đã bày tỏ quan ngại về việc xung đột kéo dài. Trước khi Tổng thống Trump phát động chiến dịch Epic Fury hồi tháng 2, ông Vance đã kêu gọi tăng cường nỗ lực ngoại giao.

Sau đó, ông Trump lựa chọn Phó Tổng thống Vance làm trưởng đoàn đàm phán. Ông Vance đã hai lần ra nước ngoài gặp các đối tác Iran nhằm tìm kiếm một thỏa thuận cuối cùng chấm dứt xung đột.

Một bản ghi nhớ thỏa thuận được hai bên ký hồi tháng 6 đã đổ vỡ chỉ hai tuần sau đó, do những bất đồng trong cách diễn giải về việc khôi phục hoạt động hàng hải qua eo biển Hormuz.

Lối thoát cho sức ép chính trị trong nước?

Nỗ lực tiếp xúc của ông Vance diễn ra trong bối cảnh đảng Cộng hòa đang chuẩn bị cho khả năng mấtghế tại Hạ viện và Thượng viện sau cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ, thậm chí có thể mất quyền kiểm soát một hoặc cả hai viện.

Cuộc chiến với Iran và giá nhiên liệu tăng cao là những nguyên nhân khiến cử tri bất bình với Tổng thống Donald Trump và các nghị sĩ đảng Cộng hòa. Trong khi đó, ông Vance hiện được xem là ứng viên hàng đầu của đảng Cộng hòa cho cuộc bầu cử tổng thống năm 2028.

Người phát ngôn của Phó Tổng thống Vance từ chối bình luận về các cuộc trao đổi ngoại giao. Nhà Trắng chuyển yêu cầu bình luận tới nhóm của ông Vance. Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran cho biết không có thông tin về động thái tiếp xúc này. Ông Mohsen Rezaei và Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Iran chưa thể đưa ra bình luận.

Trên mạng xã hội, Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi tuyên bố các lực lượng vũ trang nước này vẫn sẵn sàng bảo vệ đất nước, nhưng Iran tiếp tục dành cơ hội cho một giải pháp ngoại giao.

Người ta cho rằng, việc tiếp xúc với một nhân vật như Thư ký Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Mohsen Rezaei là cần thiết. Ông Rezaei từng lãnh đạo IRGC trong cuộc chiến Iran-Iraq những năm 1980 và hiện nổi lên là một tiếng nói có ảnh hưởng nhưng theo đường lối cứng rắn, trong bối cảnh Mỹ tiếp tục đe dọa tấn công. Tiếng nói của ông Rezaei thậm chí còn có thể quan trọng hơn vai trò của Ngoại trưởng Araghchi hoặc Chủ tịch Quốc hội Mohammad Bagher Ghalibaf.

Đầu tháng này, ông Rezaei tuyên bố Tehran có thể nhắm mục tiêu vào Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) - quốc gia phần lớn tránh được các cuộc tấn công kể từ cuối mùa xuân - cũng như các trung tâm dữ liệu và cáp internet trong khu vực.

Hôm 25/10, ông Rezaei có cuộc gặp hiếm hoi với các quan chức an ninh Saudi Arabia, Pakistan và Thổ Nhĩ Kỳ tại Tehran, khi các bên tìm cách giảm căng thẳng. Trước đây, các chuyến thăm như vậy chủ yếu do các nhà ngoại giao thực hiện.

Rào cản hạt nhân và trừng phạt chặn khả năng đối thoại

Tổng thống Donald Trump luôn coi việc chấm dứt chương trình hạt nhân Iran là ưu tiên an ninh quốc gia trong nhiệm kỳ thứ hai, nhưng liên tục thay đổi phương pháp tiếp cận giữa giải pháp ngoại giao và sử dụng các cuộc không kích để buộc Tehran khuất phục.

Các cuộc đàm phán lúc tiến lúc lùi thông qua hai bên trung gian Qatar và Pakistan đến nay vẫn chưa phá vỡ được bế tắc. Mỹ yêu cầu Iran nhượng bộ về hạt nhân ngay từ đầu, trong khi Tehran đòi hỏi được giảm nhẹ sức ép kinh tế ngay lập tức.

Washington vẫn duy trì lệnh phong tỏa kinh tế đối với các cảng của Iran tại eo biển Hormuz. Dù hoạt động xuất khẩu dầu vẫn diễn ra qua tuyến đường biển đang tranh chấp này, lượng dầu được vận chuyển chưa đủ để giúp hạ nhiệt giá năng lượng. Trong những ngày gần đây, khi tham gia vận động tranh cử cho các ứng viên Đảng Cộng hòa, Tổng thống Donald Trump dự đoán chiến tranh với Iran sẽ tái diễn và cuộc xung đột chỉ kết thúc khi ông quyết định.

“Phía họ muốn đạt được thỏa thuận, nhưng lại thích kéo dài mọi chuyện. Có thể họ đang chờ cuộc bầu cử hoặc điều gì đó, nhưng điều đó sẽ không giúp ích cho họ”, ông Trump nói.Vì thế, bước thăm dò này dường như là cách chính quyền Mỹ khám phá những dự định đằng sau của Iran trước khi đạt được một thỏa thuận nào đó.