Giữ nghề dệt thổ cẩm của người Gia Rai

Cập nhật: 9 phút trước

VOV.VN - Nghề dệt thổ cẩm của người Gia Rai, tỉnh Quảng Ngãi không chỉ tạo nên những bộ trang phục truyền thống mà còn lưu giữ ký ức, phong tục và bản sắc cộng đồng.

Tuy nhiên, nghề dệt thổ cẩm đã bị cạnh tranh khốc liệt của quần áo may sẵn; người trẻ ngày càng ít mặn mà với khung cửi, nghề truyền thống đứng trước nguy cơ mai một. Điều đáng mừng là những phụ nữ lớn tuổi vẫn miệt mài giữ nghề, truyền lại cho con cháu.

Những phụ nữ bền bỉ giữ nghề

Ở tuổi 85, bà Y Dĩ ở thôn K’Bay, xã Sa Bình, tỉnh Quảng Ngãi (huyện Sa Thầy, tỉnh Kon Tum cũ) vẫn miệt mài bên chiếc khung dệt, cẩn thận luồn từng sợi chỉ, tạo nên những hoa văn truyền thống của người Gia Rai. Học nghề từ năm 16 tuổi, đến nay bà đã có gần 69 năm gắn bó với khung dệt.​

Trước đây, bà chỉ mất khoảng một tuần lễ để hoàn thành một tấm vải, bây giờ do tuổi cao, mắt yếu, bà phải mất gần 30 ngày mới làm xong. Mỗi đường chỉ, màu sắc, hoa văn đều đòi hỏi sự tỉ mỉ và kinh nghiệm. Bà Y Dĩ còn lưu giữ cách tạo màu sợi từ nguyên liệu tự nhiên. Ngày trước, phụ nữ vào rừng tìm lá, rễ và vỏ cây để tạo màu đen, vàng, đỏ rồi nấu lấy nước nhuộm sợi. Ngày nay, nhiều người chuyển sang sử dụng sợi nhuộm sẵn nhưng kỹ thuật truyền thống vẫn được bà ghi nhớ.​

Bà Y Dĩ chia sẻ: “Tôi làm chậm 30 ngày mới xong một tấm vải thổ cẩm. Sau đó tôi mang những tấm vải này đi may bộ quần áo cho những đứa cháu của mình mặc trong ngày lễ, đi học. Bữa nay con cháu đi học chữ không có thời gian dệt thổ cẩm”.​

Ở thôn K’Bay, xã Sa Bình còn nhiều phụ nữ duy trì nghề dệt truyền thống. Dù bận việc nhà, làm rẫy, họ vẫn cố gắng giữ nhịp khung cửi, mong nghề của cha ông không bị mai một.​ Bà Y Tang (52 tuổi), ở thôn K’Bay, xã Sa Bình cho biết, mỗi tấm vải mất khoảng một tháng mới hoàn thành, chủ yếu để phục vụ gia đình.

“Tháng nào tôi cũng dệt thổ cẩm, trung bình một tấm thổ cẩm hơn 2 tuần lễ. Tôi vừa làm việc nhà, vừa làm rẫy rồi tranh thủ dệt. Nghề dệt thổ cẩm nếu như có người bày thì nhanh biết. Như tôi lúc trước, chị gái tôi bày cách dệt thì nắm cách dệt rất nhanh. Một vài ngày học cách dệt và làm theo người truyền nghề”, bà Y Tang cho biết thêm.

Tạo sinh kế để giữ nghề

Một tấm thổ cẩm lớn có giá khoảng 1,5 triệu đồng nhưng phải mất gần một tháng mới hoàn thành. Trong khi đó, quần áo may sẵn ngày càng phổ biến, giá rẻ, dễ mua. Nghề dệt thủ công vì thế khó cạnh tranh và chưa đủ sức thu hút người trẻ.

Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 07/01/2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam xác định nhiệm vụ phục hồi, bảo tồn các di sản văn hóa phi vật thể có nguy cơ mai một, trong đó có nghề thủ công truyền thống. Chương trình hành động số 14-CTr/TU của Ban Thường vụ Tỉnh ủy Quảng Ngãi cụ thể hóa mục tiêu đến năm 2030 bảo tồn các di sản có nguy cơ mai một, gắn gìn giữ văn hóa với phát triển du lịch và kinh tế số.​

Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Quảng Ngãi ban hành Kế hoạch tập trung truyền dạy, hỗ trợ nghệ nhân, nguyên vật liệu, khung dệt và quảng bá sản phẩm. UBND tỉnh Quảng Ngãi cũng ban hành Kế hoạch bảo tồn văn hóa truyền thống gắn với phát triển du lịch, sản phẩm thủ công và tạo sinh kế cho người dân.​

Tại xã Sa Bình, Hội Liên hiệp Phụ nữ xã đang duy trì các tổ hợp tác dệt thổ cẩm với khoảng 25 hội viên tham gia tại 2 thôn K’Bay và Khúc Na Kà Bầy. Tại đây, các phụ nữ được gặp gỡ, trao đổi kinh nghiệm, thực hành kỹ thuật truyền thống. Tuy nhiên, hoạt động chưa thường xuyên, sản phẩm chủ yếu phục vụ nhu cầu gia đình, chưa hình thành hướng sản xuất hàng hóa ổn định.​

Bà Đỗ Thị Tuyết, Chủ tịch Hội Liên hiệp Phụ nữ xã Sa Bình cho biết, trước đây sản phẩm thổ cẩm từng đưa ra thị trường tiêu thụ với giá trị khá cao. Tuy nhiên, khi sản xuất nông nghiệp phát triển, người dân chuyển sang trồng cây lâu năm, thời gian dành cho nghề dệt ngày càng ít.Bà Đỗ Thị Tuyết nói rằng, nghề truyền thống chưa tạo được nguồn thu nhập ổn định.​

“Chúng tôi mong muốn được cấp trên quan tâm, hỗ trợ kinh phí để mở rộng mô hình, tổ chức các lớp tập huấn, mời nghệ nhân về hướng dẫn, đồng thời vận động những người biết nghề trong làng truyền lại cho lớp trẻ, để nghề dệt thổ cẩm tiếp tục được gìn giữ và phát huy”, bà Đỗ Thị Tuyết cho biết thêm.

Giữ nghề dệt thổ cẩm cũng là gìn giữ bản sắc văn hóa người Gia Rai, tỉnh Quảng Ngãi. Vì thế, tỉnh Quảng Ngãi đã gắn bảo tồn với truyền nghề và tạo sinh kế. Khi người dân sống được bằng nghề, lớp trẻ mới có động lực để gìn giữ, tiếp nối, và cũng từ đó, tiếng thoi đưa không bị lãng quên.

Từ khóa: nghề dệt thổ cẩm, Quảng Ngãi,bản sắc,trang phục truyền thống,Nghề dệt thổ cẩm của người Gia Rai,Sa Bình,giữ nghề

Thể loại: Kinh tế

Tác giả: thanh thắng/vov-miền trung

Nguồn tin: VOVVN

Bình luận






Đăng nhập trước khi gửi bình luận Đăng nhập