Chủ trương giãn dân khu phố cổ (phường Hoàn Kiếm, Hà Nội) một lần nữa được đặt ra trong bối cảnh thành phố đẩy mạnh tái cấu trúc đô thị theo Quy hoạch tổng thể Thủ đô với tầm nhìn 100 năm. Người dân phố cổ vừa kỳ vọng cải thiện điều kiện sống, vừa lo ngại những xáo trộn về sinh kế và môi trường quen thuộc.

Đồng thuận với chủ trương giãn dân, song gặp khó trong thực tế. Ông Trần Quốc Huy, sống tại căn hộ tầng 2 trên phố Tạ Hiện, cho biết điều kiện sinh hoạt của gia đình ngày càng chật chội, lối đi lên nhà là cầu thang gỗ cũ, hẹp và tối. Các con cháu đã trưởng thành, ông mong muốn được chuyển đến nơi ở mới để cải thiện cuộc sống. Tuy nhiên, mong muốn này rơi vào thế khó khi mẹ già của ông kiên quyết không rời phố cổ.

Sinh sống hơn 30 năm trong con ngõ nhỏ trên phố Hàng Bạc, ánh nắng hầu như không chạm tớimặt đất. Căn nhà số nhà 49 Hàng Bạc của bà Phan Thị Kim Thoa và gia đình đang ở sâu trong ngõ, phía ngoài khoảng 7m² được tận dụng để buôn bán quần áo, phía trong là không gian sinh hoạt.

Theo bà Thoa, cuộc sống ở phố cổ rất thuận tiện, “ra cửa là có chợ, có quán ăn”, việc buôn bán giúp gia đình có thu nhập ổn định. “Nếu Nhà nước kiên quyết di dời, tôi không phản đối, nhưng cần có giải pháp để chúng tôi tiếp tục làm ăn, bởi phần lớn người dân ở đây đều sống nhờ buôn bán nhỏ lẻ”, bà Thoa bày tỏ.

Tương tự, vợ chồng bà Khanh (38 Hàng Cá) cho biết gia đình bà đã vài thế hệ sinh sống tại khu phố cổ. Ngôi nhà mặt tiền rộng 3m, tầng một được chia để hai anh em kinh doanh kim khí, các tầng trên là nơi ở của ba thế hệ.

Theo bà Khanh, việc chuyển đến nơi ở mới sẽ gây nhiều xáo trộn, đặc biệt đối với người cao tuổi và trẻ nhỏ do phải thích nghi lại môi trường sống, học tập. Tuy nhiên, bà khẳng định gia đình sẵn sàng chấp hành chủ trương di dời nếu có chính sách đền bù, tái định cư phù hợp, đảm bảo cuộc sống ổn định, lâu dài.

Những băn khoăn của người dân phố cổ đặt ra trong bối cảnh mới đây, tại kỳ họp thứ 31, HĐND TP Hà Nội đã thông qua Quy hoạch tổng thể Thủ đô với tầm nhìn 100 năm. Theo quy hoạch, tái cấu trúc đô thị được xác định là giải pháp trọng tâm nhằm tháo gỡ các điểm nghẽn kéo dài của khu vực nội đô, hướng tới mục tiêu phát triển xanh, thông minh và bền vững. Phạm vi tái cấu trúc tập trung từ Vành đai 3 trở vào, ưu tiên khu vực Vành đai 1 và Vành đai 2.

Một trong những nội dung then chốt của quá trình này là giãn dân nội đô. Theo lộ trình, giai đoạn 2026–2035, Hà Nội dự kiến di dời khoảng 442.000 người; giai đoạn 2036–2045 tiếp tục di dời hơn 420.000 người, trong đó có gần 27.000 người tại khu phố cổ. Tổng cộng, hơn 860.000 người sẽ được di dời để phục vụ tái cấu trúc đô thị.

Riêng khu phố cổ Hà Nội được định hướng bảo tồn, phục dựng các giá trị kiến trúc và văn hóa truyền thống, phát triển thành không gian du lịch cộng đồng đặc trưng, gắn với kinh tế vỉa hè, kinh tế đêm, văn hóa ẩm thực, đồng thời hình thành các không gian đi bộ và sáng tạo.

Thực tế, chủ trương giãn dân phố cổ đã được Hà Nội đặt ra từ năm 1998. Đến năm 2013, đề án mới chính thức được phê duyệt với mục tiêu giảm mật độ dân cư từ 823 người/ha xuống còn 500 người/ha, di dời hơn 6.500 hộ dân. Tuy nhiên, sau nhiều năm triển khai, đề án vẫn gặp không ít khó khăn và chưa đạt được mục tiêu đề ra.

Theo các nhà quản lý, vướng mắc lớn nhất nằm ở cơ chế, chính sách, đặc biệt là việc chưa có quy định cụ thể đối với trường hợp giãn dân không gắn với giải phóng mặt bằng. Bên cạnh đó, bài toán đảm bảo sinh kế, ổn định đời sống cho người dân sau di dời cũng là thách thức lớn. Hiện nay, đề án giãn dân phố cổ đang tạm dừng và chưa có kế hoạch triển khai mới.