Ngân hàng Nhà nước (NHNN) vừa yêu cầu các tổ chức tín dụng giảm lãi suất huy động và cho vay nhằm giảm chi phí vốn, hỗ trợ doanh nghiệp và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Tuy nhiên, khi tín dụng tăng nhanh hơn huy động vốn, bài toán đặt ra là phải khơi thông dòng vốn với chi phí hợp lý, đồng thời duy trì ổn định thị trường tiền tệ và bảo đảm an toàn hệ thống ngân hàng.

Giảm chi phí vốn, tiếp sức doanh nghiệp

NHNN đã họp với các tổ chức tín dụng, yêu cầu giảm tối thiểu 0,5%/năm lãi suất tiền gửi kỳ hạn từ 6 tháng trở lên; đồng thời giảm 1,5-2%/năm lãi suất cho vay đối với lĩnh vực sản xuất, kinh doanh và các lĩnh vực ưu tiên, gắn với yêu cầu bảo đảm an toàn hệ thống.

Theo NHNN, tín dụng tăng nhanh hơn huy động vốn khiến nhu cầu vốn của hệ thống ngân hàng gia tăng, khác với giai đoạn trước khi tín dụng tăng chậm hơn huy động vốn. Diễn biến này cũng cho thấy ngành ngân hàng đang tích cực cung ứng vốn cho nền kinh tế, đáp ứng nhu cầu phục vụ mục tiêu tăng trưởng.

PGS.TS Nguyễn Thường Lạng, Đại học Kinh tế Quốc dân, cho rằng giảm lãi suất là yêu cầu cần thiết nhằm hài hòa mục tiêu ổn định kinh tế vĩ mô với thúc đẩy tăng trưởng.

Theo ông Lạng, lãi suất tác động trực tiếp đến chi phí vốn, khả năng tiếp cận tín dụng và quyết định đầu tư, sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp. Lãi suất cao làm tăng chi phí đầu vào, thu hẹp dư địa lợi nhuận và gây khó khăn cho doanh nghiệp, hộ kinh doanh. Nếu kéo dài, tình trạng này có thể tạo thêm sức ép đối với mục tiêu tăng trưởng.

Vì vậy, yêu cầu các ngân hàng tiết giảm chi phí, chia sẻ lợi nhuận và chủ động hạ lãi suất cho vay thể hiện trách nhiệm của hệ thống tín dụng đối với nền kinh tế. Việc giảm lãi suất huy động, tránh chạy đua tăng lãi suất cũng góp phần hạn chế cạnh tranh thiếu lành mạnh, tạo điều kiện giảm mặt bằng lãi suất cho vay.

Tuy nhiên, PGS.TS Nguyễn Thường Lạng lưu ý: Việc điều chỉnh lãi suất cần đặt trong tổng thể điều hành chính sách tiền tệ và tài khóa. Lãi suất tăng có thể hỗ trợ kiểm soát áp lực giá cả, ổn định tỷ giá và thanh khoản, đồng thời định hướng cơ cấu tín dụng. Nhưng nếu duy trì ở mức cao trong thời gian dài, chi phí vốn sẽ gây sức ép lên đầu tư, sản xuất và tăng trưởng.

"Do đó, điều hành lãi suất cần linh hoạt, phù hợp với diễn biến lạm phát, tỷ giá, thanh khoản và nhu cầu vốn thực tế của nền kinh tế", ông Lạng nêu quan điểm.

Ổn định mặt bằng lãi suất, không đánh đổi chất lượng tín dụng

Ông Nguyễn Quang Huy, Đại học Nguyễn Trãi, cho rằng dư địa giảm lãi suất trong ngắn hạn có giới hạn, nhất là khi nhu cầu tín dụng thường tăng vào quý IV và các tháng đầu năm sau. Doanh nghiệp cần vốn để tăng tốc sản xuất, thanh toán các nghĩa vụ tài chính và chuẩn bị hàng hóa phục vụ thị trường Tết. Trong khi đó, ngân hàng phải đáp ứng nhu cầu tín dụng nhưng vẫn bảo đảm các chỉ tiêu an toàn.

Theo ông Huy, điều quan trọng không chỉ là giảm lãi suất nhanh đến đâu, mà còn phải duy trì mặt bằng lãi suất ổn định, hợp lý và có khả năng dự báo. Chi phí vốn ít biến động sẽ giúp doanh nghiệp chủ động hơn trong lập kế hoạch sản xuất, đầu tư và quản lý dòng tiền.

Tín dụng cũng cần được phân bổ đúng địa chỉ, hướng tới các lĩnh vực sản xuất, kinh doanh có khả năng tạo giá trị gia tăng, việc làm và nâng cao năng lực cạnh tranh. Trong bối cảnh kinh tế quốc tế còn nhiều bất định, Việt Nam cần củng cố nền tảng vĩ mô, nâng cao hiệu quả phân bổ vốn, tăng cường khả năng dự báo và cải thiện quản trị rủi ro, qua đó nâng cao sức chống chịu trước các cú sốc bên ngoài, trong đó có diễn biến lãi suất của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed).

Ở góc độ điều hành tín dụng, PGS.TS Nguyễn Thường Lạng nhấn mạnh, giảm lãi suất cho vay là giải pháp chia sẻ khó khăn, khơi thông nguồn vốn cho các hoạt động tạo ra giá trị gia tăng, chứ không phải nới lỏng tín dụng bằng mọi giá.

NHNN đã nhấn mạnh yêu cầu không hạ chuẩn điều kiện cấp tín dụng, không đánh đổi chất lượng tín dụng để tăng quy mô cho vay. Theo ông Lạng, cần phối hợp đồng bộ giữa điều hành lãi suất, phân bổ tín dụng và nâng cao năng suất của nền kinh tế. Việc giảm lãi suất chỉ phát huy hiệu quả khi vốn được đưa đến đúng đối tượng, phục vụ hoạt động sản xuất, kinh doanh thực chất.

Về phía doanh nghiệp, chủ động tái cơ cấu hoạt động, nâng cao hiệu quả sử dụng vốn, tăng năng lực cạnh tranh và giảm phụ thuộc vào vốn vay sẽ giúp cải thiện khả năng chống chịu trước biến động lãi suất.

Bài toán đặt ra với ngành ngân hàng vì thế không chỉ là cung ứng đủ vốn cho nền kinh tế, mà còn phải giảm chi phí vốn, duy trì ổn định thị trường tiền tệ và kiểm soát rủi ro. Phân bổ tín dụng hiệu quả, gắn với bảo đảm chất lượng cho vay, sẽ góp phần hỗ trợ doanh nghiệp mở rộng sản xuất, kinh doanh và tạo nền tảng cho tăng trưởng bền vững.