Năng lực sản xuất sản phẩm công nghiệp hỗ trợ (CNHT) trong nước đang được nâng lên, tỷ lệ nội địa hóa của một số ngành tại Việt Nam đã được cải thiện. Mặc dù vậy, ngành CNHT nước ta còn khá non trẻ, yếu kém ở một số phân ngành. Quy mô và năng lực của các DN CNHT còn nhiều hạn chế, khả năng cạnh tranh của sản phẩm chưa cao.

Gia tăng hàm lượng công nghệ

Hiện nay, CNHT của Việt Nam vẫn phụ thuộc rất lớn vào nguồn cung cấp nguyên phụ liệu, linh kiện đầu vào nhập khẩu. Tuy nhiên, khi xảy ra dịch bệnh, chiến tranh, xung đột địa chính trị tại các quốc gia cung ứng linh phụ kiện sản xuất chủ yếu cho Việt Nam, đã khiến CNHT trong nước gặp rất nhiều khó khăn trong bảo đảm các yếu tố đầu vào cho sản xuất.

Bà Trương Thị Chí Bình, Phó Chủ tịch Hiệp hội CNHT Việt Nam (VASI) cho biết, những diễn biến về dịch bệnh, xung đột về chính trị, biến cố về thị trường đã khiến các chuỗi cung ứng trong ngành công nghiệp chế tạo trên thế giới bị đứt gãy. Mặc dù vẫn có thể duy trì sản xuất nhưng gần 50% số DN thuộc VASI bị sụt giảm doanh thu.

“DN liên tiếp trải qua 4 đợt bùng phát dịch, khiến việc sản xuất trở nên khó khăn, nội lực yếu dần. Trong khi thực tế năng lực của hầu hết DN công nghiệp hỗ trợ của Việt Nam còn rất yếu kém so với các nước trong khu vực như Thái Lan, Indonesia, Malaysia, Ấn Độ…”, bà Bình nói.

Trước bối cảnh "làn sóng" đổ bộ của nhiều tập đoàn nước ngoài vào Việt Nam đang diễn ra với quy mô lớn và rất nhanh, nhiều DN CNHT vẫn chưa thực sự bắt kịp. Tỷ lệ tham gia vào chuỗi cung ứng củangành điện tử, tin học, viễn thông, điện tử chuyên dụng,…mới đáp ứng được khoảng 15%; các ngành công nghiệp công nghệ cao trong nước cũng mới chỉ đáp ứng được khoảng 10%.

Cần gia tăng hàm lượng công nghệ trở thành yếu tố quyết định đến sức cạnh tranh của sản phẩm của DN, đó là quan điểm của ông Cao Văn Hùng, Giám đốc phát triển thị trường quốc tế, Công ty CP Cơ khí chính xác Smart Việt Nam. Theo ông Hùng, các DN CNHT đang chịu sức cạnh tranh rất lớn không chỉ ở thị trong nước còn ở nước ngoài. Nếu các DN vẫn loanh quanh, luẩn quẩn tập trung vào việc gia công các sản phẩm giá rẻ, chắc chắn sẽ gặp vấn đề rất lớn trong thời gian sắp tới.

“Gia tăng hàm lượng công nghệ là lối thoát duy nhất giúp cho các sản phẩm có thêm các giá trị gia tăng, đồng thời củng cố được vị thế DN. Rất nhiều DN đang nằm trong phân khúc nhà cung cấp cấp 3, cấp 4, nhưng không có sự đổi mới về mặt công nghệ, áp thêm những giá trị mới, chắc chắn DN không thể bứt phá trở thành nhà cung cấp cấp 2 hoặc cấp 1. Chỉ khi làm được sẽ giúp cho DN mở khóa được các thị trường tiềm năng hơn, có được biên lợi nhuận lớn hơn”, ông Hùng chỉ ra.

Cơ chế tín dụng chưa linh hoạt

Đề cập đến rào cản về đất đai và tín dụng trung, dài hạn, ông Nguyễn Quang Thắng, Tổng Giám đốc Công ty CP Công nghiệp Bảo Minh Châu cho biết, nhiều khu công nghiệp yêu cầu diện tích tối thiểu 1ha, vượt quá khả năng tài chính và nhu cầu thực tế của DNVVN, khiến không ít kế hoạch mở rộng bị chậm lại, vốn đầu tư bị đội lên rất lớn.

Ở góc độ nguồn lực tài chính, ông Thắng cho rằng, nút thắt lớn nhất vẫn là tín dụng trung và dài hạn. Bởi việc đầu tư nhà máy thông minh, xanh hóa và đạt tiêu chuẩn quốc tế đòi hỏi nguồn vốn rất lớn, trong khi khả năng tiếp cận vốn hiện nay vẫn phụ thuộc nhiều vào tài sản bảo đảm. Từ thực tế đó, ông Thắng bày tỏ kỳ vọng vào các cơ chế tín dụng linh hoạt hơn, gắn với hiệu quả dự án, dòng tiền và năng lực công nghệ của DN, thay vì chỉ dựa trên tài sản thế chấp truyền thống.

Mặc dù Nhà nước đã ban hành cơ chế chính sách, thành phố và Sở Công Thương cũng đã thực hiện kế hoạch phát triển CNHT hàng năm, song theo ông Nguyễn Vân, Phó Chủ tịch thường trực Hiệp hội Công nghiệp TP Hà Nội (HANSIBA), các chủ thể DN trong và ngoài Hiệp hội còn chưa nắm bắt những ưu đãi lẽ ra DN phải được hưởng.

“HANSIBA đang tiếp tục nỗ lực đồng hành cùng với Sở Công Thương Hà Nội để tổ chức những hội nghị, hội thảo về vấn đề này. Cùng với đó thực hiện việc thẩm định các dự án, sản phẩm ưu đãi phát triển theo Nghị định của Chính phủ và Bộ Công Thương. Hiệp hội thường xuyên nhận hồ sơ nộp của các DN có nhu cầu đăng ký ưu đãi sản phẩm CNHT để họ được thừa hưởng ưu đãi theo quy định của Nhà nước về thuế, phí…”, ông Vân cho hay.

Phó Chủ tịch thường trực HANSIBA Nguyễn Vân cũng cho rằng, các DN hội viên cần được hỗ trợ sớm nhất về nguồn vốn ưu đãi cùng các thủ tục đơn giản cho DN dễ tiếp cận. Thứ nữa là các DN mong muốn được hỗ trợ trong hoạt động xúc tiến thương mại, để tận dụng cơ hội từ các cơ chế hợp tác đầu tư. Và tất nhiên, đào tạo nguồn lao động cho các DN CNHT cũng sẽ là đòi hỏi tất yếu.

“DN CNHT rất cần có sự hỗ trợ đầu tư về công nghệ để DN có thể tiếp cận vào chuỗi cung ứng của các tập đoàn lớn đang hoạt động tại Việt Nam. Hơn hết, CNHT muốn phát triển phải quan tâm dìu dắt những thế hệ thanh niên Việt Nam đã và đang du học, làm việc, làm thuê ở nước ngoài trở về quê hương, hình thành nên những DN sản xuất công nghiệp chế biến, chế tạo để hun đúc tinh thần khởi nghiệp trong lĩnh vực CNHT”, ông Vân đề xuất.