Dự báo không chỉ là mưa bao nhiêu, lũ lên mức nào
Cập nhật: 6 phút trước
Dự báo không chỉ là mưa bao nhiêu, lũ lên mức nào
Siết chặt quản lý hoạt động cho du khách thuê xe tự lái tại Phú Quốc
VOV.VN - Thiên tai ngày càng cực đoan, đòi hỏi công nghệ dự báo không chỉ cho biết mưa bao nhiêu, lũ lên mức nào mà phải chỉ rõ nhà dân có thể ngập sâu bao nhiêu, tuyến đường nào bị chia cắt, khu vực nào cần sơ tán để người dân và chính quyền chủ động ứng phó.
Thiên tai ngày càng diễn biến cực đoan, dị thường, đặt ra yêu cầu ngày càng cao đối với công tác dự báo, cảnh báo. Không chỉ dừng lại ở việc xác định lượng mưa, mực nước lũ hay cường độ bão, thông tin dự báo cần chỉ rõ những tác động có thể xảy ra tại từng khu dân cư: Nhà có thể ngập sâu bao nhiêu, tuyến đường nào có nguy cơ bị chia cắt, người dân cần di chuyển tài sản và sơ tán đến đâu.
Đây là yêu cầu được đặt ra tại hội thảo “Công nghệ mới ứng dụng trong dự báo, cảnh báo và phòng, chống thiên tai”, diễn rachiều 16/11 tại Hà Nội. Hội thảo do Quỹ Cộng đồng phòng tránh thiên tai phối hợp với Cục Quản lý đê điều và Phòng, chống thiên tai, Báo Nông nghiệp và Môi trường tổ chức.
Phát biểu tại hội thảo, Thứ trưởng Bộ nông nghiệp và Môi trườngNguyễn Hoàng Hiệp cho rằng, trong bối cảnh thiên tai ngày càng cực đoan, dị thường, công tác dự báo, cảnh báo có vai trò đặc biệt quan trọng. Việc ứng dụng khoa học, công nghệ mới, trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn và tăng cường hợp tác với các chuyên gia, trung tâm công nghệ trong và ngoài nước là yêu cầu cấp thiết nhằm nâng cao năng lực dự báo, phòng ngừa và ứng phó.
Tuy nhiên, theo Thứ trưởng, vấn đề không chỉ nằm ở việc dự báo chính xác một hiện tượng thiên tai mà phải chuyển mạnh từ dự báo hiện tượng sang dự báo tác động. Một bản tin cho biết lượng mưa bao nhiêu milimét, mực nước sông lên báo động II hay báo động III mới chỉ cung cấp thông tin ban đầu. Điều quan trọng hơn là phải xác định những thông số đó sẽ gây ra nguy cơ gì đối với đời sống dân cư.
“Lượng mưa bao nhiêu cũng quan trọng nhưng lượng mưa ấy gây ra nguy cơ gì thì mới cần cho công tác phòng, chống thiên tai”, Thứ trưởng Nguyễn Hoàng Hiệp nhấn mạnh. Ông cũng lưu ý, một bản tin dự báo dù được phát đi sớm nhưng người dân tiếp nhận muộn, thậm chí không nhận được thông tin, thì hiệu quả cảnh báo sẽ giảm đáng kể. Vì vậy, công nghệ phải giúp thông tin đến được với người dân kịp thời, tạo điều kiện để mỗi gia đình và chính quyền cơ sở chủ động triển khai phương án ứng phó.
Cùng quan điểm, ông Nguyễn Thượng Hiền, Cục trưởng Cục Đê điều và Phòng, chống thiên tai, nhấn mạnh mục tiêu cuối cùng của ứng dụng khoa học, công nghệ không đơn thuần là nâng cao độ chính xác của các bản tin, mà phải giúp người dân nhận biết nguy cơ ngay tại nơi mình sinh sống và biết cần làm gì để bảo vệ tính mạng, tài sản.
Theo ông Hiền, người dân không nhất thiết phải hiểu hết các thông số chuyên môn hay những mô hình dự báo phức tạp. Điều họ cần là những thông tin cụ thể, dễ hiểu, gắn trực tiếp với cuộc sống. Chẳng hạn, nếu xảy ra mưa lũ ở mức độ nhất định, nhà ở có thể ngập sâu bao nhiêu, cần di chuyển lên tầng nào, tuyến đường nào có nguy cơ bị chia cắt, khi nào phải sơ tán và địa điểm nào bảo đảm an toàn.
“Người dân chỉ cần biết nếu ở cấp độ này thì nhà mình ngập bao nhiêu mét, cần di chuyển lên tầng nào, hoặc phải sơ tán sang nhà hàng xóm”, ông Hiền đặt vấn đề.
Cục trưởng Nguyễn Thượng Hiền cũng lưu ý, dự báo khí tượng thủy văn mang tính xác suất, không thể đặt ra yêu cầu chính xác tuyệt đối trong mọi tình huống. Vì vậy, việc truyền đạt thông tin cần làm rõ mức độ rủi ro, những tác động có thể xảy ra và hướng dẫn hành động phù hợp, thay vì chỉ công bố các thông số kỹ thuật.
Một trong những giải pháp được giới thiệu tại hội thảo là HydroNet, nền tảng do WeatherPlus phát triển với sự đồng hành của Quỹ Cộng đồng phòng tránh thiên tai. Hệ thống đang được thử nghiệm tại lưu vực sông Ngàn Sâu, tỉnh Hà Tĩnh, hướng tới hỗ trợ vận hành liên hồ chứa và cảnh báo ngập vùng hạ du.
HydroNet kết hợp dữ liệu dự báo mưa, quan trắc, địa hình và thông tin vận hành hồ chứa để ước tính phạm vi, thời điểm và độ sâu ngập. Thông qua bản đồ trực quan, cán bộ quản lý có thể theo dõi khu vực có nguy cơ bị ảnh hưởng; các đơn vị vận hành hồ chứa cũng có thêm cơ sở so sánh tác động giữa những kịch bản xả lũ khác nhau.
Ông Hà Ngọc Tuấn, đại diện WeatherPlus cho biết, hệ thống tích hợp dữ liệu mưa, mực nước, kịch bản xả lũ Hố Hô - Ngàn Trươi, bản đồ ngập và tháp báo lũ tự động. Qua đó, chính quyền có thể xác định khu vực, thời điểm và độ sâu ngập dự kiến để chủ động xây dựng phương án ứng phó.
Chẳng hạn, nếu tuyến đường dẫn vào một thôn có nguy cơ ngập trước khu dân cư, cán bộ xã có thể căn cứ vào thông tin này để rà soát các hộ dân bị ảnh hưởng, xác định thời điểm cần di chuyển và lựa chọn tuyến sơ tán phù hợp. Người dân cũng có thêm thời gian kê cao tài sản, hỗ trợ người cao tuổi, trẻ em hoặc di chuyển đến nơi an toàn. Tuy nhiên, các kết quả thử nghiệm cần tiếp tục được kiểm chứng qua thực tế nhiều mùa lũ để đánh giá độ tin cậy, khả năng ứng dụng và hoàn thiện hệ thống.
Bên cạnh HydroNet, Hà Tĩnh cũng đang triển khai "Ha Tinh PDMS" do Trung tâm Chính sách và Kỹ thuật phòng, chống thiên tai xây dựng, nhằm hỗ trợ cảnh báo và ứng phó thiên tai dựa vào cộng đồng. Ông Bùi Quang Huy, Phó Giám đốc Trung tâm cho biết, ứng dụng di động năm 2026 cho phép người dùng theo dõi dữ liệu quan trắc, thông tin cảnh báo, cập nhật tình hình sơ tán, ngập lụt, sạt lở và gửi phản ánh hiện trường mà không cần tài khoản.
Theo ông Hồ Duy Phiệt, Phó Chi cục trưởng Chi cục Thủy lợi Hà Tĩnh, HaTinh PDMS và HydroNet hỗ trợ công tác chỉ huy phòng, chống thiên tai tại 69 xã, phường. Đặc biệt, hệ thống tháp báo lũ tự động có khả năng kích hoạt còi, đèn khi mất kết nối mạng, góp phần duy trì cảnh báo trong những tình huống khẩn cấp.
Ở góc độ nghiên cứu, GS.TS Đỗ Minh Đức, Trường Đại học Khoa học tự nhiên, Đại học Quốc gia Hà Nội, đề xuất tăng cường ứng dụng GIS, viễn thám, AI và dữ liệu lớn để nhận diện vùng có nguy cơ xảy ra thảm họa, cảnh báo trượt lở đất và các dạng thiên tai liên hoàn.
Chủ tịch Hội đồng quản lý Quỹ Cộng đồng phòng tránh thiên tai Cao Đức Phát cho biết, hội thảo nhằm tập hợp ý kiến chuyên gia, cơ quan quản lý về ứng dụng công nghệ số, AI trong hỗ trợ cộng đồng nâng cao năng lực giám sát, tiếp nhận thông tin và cảnh báo. Quỹ cũng đã thí điểm nền tảng số phục vụ giám sát mưa lũ, sạt lở theo thời gian thực.
Để mở rộng nguồn dữ liệu, ông Nguyễn Thượng Hiền đề cập yêu cầu xã hội hóa mạng lưới quan trắc khí tượng thủy văn, khuyến khích doanh nghiệp tư nhân đầu tư trạm đo, Nhà nước đặt hàng khai thác những dữ liệu, sản phẩm phù hợp. Hệ thống Vrain được ông dẫn ra như một ví dụ về nguồn lực quan trắc cần tiếp tục nghiên cứu mở rộng.
Cùng với đó, cần hoàn thiện tiêu chuẩn, quy chuẩn và nguyên tắc đánh giá công nghệ, tạo cơ sở đưa các kết quả nghiên cứu đã được kiểm chứng vào thực tiễn. Những giải pháp chứng minh được hiệu quả cần được xem xét để xây dựng cơ chế, chính sách phù hợp, thậm chí nghiên cứu luật hóa khi cần thiết.
Từ khóa: công nghệ, dự báo thiên tai, cảnh báo thiên tai, công nghệ dự báo, trí tuệ nhân tạo, dự báo tác động, phòng chống thiên tai, HydroNet, Ha Tinh PDMS, cảnh báo ngập lụt, sơ tán dân cư
Thể loại: Xã hội
Tác giả: văn ngân/vov.vn
Nguồn tin: VOVVN