Đồng chí Phạm Hữu Lầu sinh năm 1906 tại làng Hoà An, tổng An Tịnh, quận Cao Lãnh, tỉnh Sa Đéc (nay là phường Cao Lãnh, tỉnh Đồng Tháp) trong một gia đình nghèo khó. Năm 13 tuổi, khi cha mất sớm, cậu bé ham học ấy đã phải rời mái trường để làm thợ sơn, thợ cắt tóc phụ mẹ nuôi hai em. Nhưng chính trong gian khó ấy, những va chạm với thực tại của một dân tộc mất nước đã sớm nhen lên trong đồng chí ý chí đấu tranh.

Giữa những năm 1925-1926, khi phong trào yêu nước dâng lên với các cuộc truy điệu Phan Chu Trinh, đòi ân xá Phan Bội Châu, chàng thanh niên Phạm Hữu Lầu đã có mặt trong dòng người ấy, một khởi đầu giản dị nhưng đầy ý nghĩa cho hành trình cách mạng sau này.

Từ một thanh niên yêu nước, Phạm Hữu Lầu bước vào con đường trở thành người chiến sĩ cộng sản chỉ trong một quãng thời gian ngắn nhưng đầy quyết liệt. Tháng 9/1928, đồng chí gia nhập Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên. Chỉ hơn một năm sau, ông đã trở thành một trong những đảng viên An Nam Cộng sản Đảng đầu tiên ở Nam Kỳ.

Khi Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời ngày 3/2/1930, đồng chí vinh dự được bầu làm Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương lâm thời - một trọng trách lớn đặt lên vai người thanh niên vừa tròn 24 tuổi. Tuy nhiên, ngày 24/7/1930, trên đường ra Hải Phòng để sang Hương Cảng dự Hội nghị Trung ương, đồng chí bị mật thám Pháp bắt, đưa ra xét xử và kết án tù chung thân, đến giữa năm 1931 thì bị đày ra Côn Đảo. Giữa chốn "địa ngục trần gian" ấy, cùng các đồng chí của mình, ông đã biến nhà tù thành trường học cách mạng, đấu tranh bảo vệ sinh mạng tù nhân, tổ chức học tập lý luận để đào tạo cán bộ ngay trong song sắt.

Năm 1936, được ân xá và trở về hoạt động tại Sài Gòn, Cao Lãnh, Rạch Giá... tham gia nhóm Dân chúng, đồng chí tiếp tục bị thực dân Pháp xem là "phần tử nguy hiểm" và bị bắt lần hai, kết án 5 năm tù giam, 10 năm cấm lưu trú rồi bị đày ra Côn Đảo lần thứ hai. Suốt hai lần tù đày kéo dài, đồng chí vẫn không một phút lay chuyển bản lĩnh, tinh thần kiên trung của người cộng sản.

Cách mạng Tháng Tám thành công, ông trở về đất liền, rồi được giao trọng trách làm Trưởng đoàn tàu Phú Quốc đưa hơn 400 tù chính trị trở về, cập bến Đại Ngãi (Sóc Trăng) an toàn ngày 23/9/1945 - dấu mốc khép lại 15 năm bị giam cầm, mở ra một chặng đường cống hiến mới.

Trong hai cuộc kháng chiến, ở cương vị nào, đồng chí Phạm Hữu Lầu cũng đem hết trí tuệ, kinh nghiệm và nhiệt huyết cách mạng để hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ. Đặc biệt, trong giai đoạn phong trào cách mạng miền Nam đứng trước những thử thách cam go, trước chính sách "tố cộng, diệt cộng" của địch, đồng chí đều thể hiện bản lĩnh chính trị vững vàng, tinh thần trách nhiệm cao và lòng trung thành tuyệt đối với Đảng, với Tổ quốc và Nhân dân. Đồng chí Phạm Hữu Lầu có nhiều đóng góp quan trọng trong quá trình xây dựng các tổ chức Đảng ở Nam Kỳ; giữ gìn, củng cố lực lượng và chèo lái phong trào cách mạng miền Nam vượt qua những năm tháng cam go, ác liệt.

Cuối năm 1957, do bệnh lao phổi nặng, đồng chí thôi giữ chức Quyền Bí thư Xứ ủy Nam Bộ, nhưng vẫn tiếp tục tham gia chỉ đạo phong trào cho tới khi hy sinh ngày 16/12/1959 tại Phnôm Pênh (Campuchia) - khép lại một cuộc đời trọn vẹn dâng hiến cho Đảng, cho dân tộc.

Ngày 10/5/2024, Bộ Chính trị đã công nhận đồng chí Phạm Hữu Lầu là lãnh đạo tiền bối tiêu biểu của Đảng và cách mạng Việt Nam - sự ghi nhận xứng đáng cho một cuộc đời mà bản lĩnh, khí tiết và lòng trung thành son sắt đã trở thành tấm gương sáng cho các thế hệ noi theo.