Gắn sự phát triển của bản thân với sự phát triển của đất nước

Học sinh, sinh viên ngày nay sinh ra và trưởng thành trong hòa bình. Các bạn có điều kiện tiếp cận nhanh với tri thức mới, khoa học, công nghệ và các nền văn hóa khác nhau; có tư duy cởi mở, năng động, sáng tạo; có nhu cầu thể hiện bản thân và quan tâm tới những vấn đề của đất nước và thế giới.

Tuy nhiên, sinh viên, học viên cũng đang chịu tác động trực tiếp, thường xuyên và đa chiều của kinh tế thị trường, quá trình toàn cầu hóa, mạng xã hội, trí tuệ nhân tạo và các hình thức truyền thông mới. Bên cạnh những cơ hội rất lớn để học tập, phát triển và hội nhập, học sinh, sinh viên đối diện với thông tin xấu, độc, tin giả, quan điểm phiến diện; sự chi phối của thuật toán; lối sống thực dụng, đề cao chủ nghĩa cá nhân…

Trong bối cảnh đó, giáo dục lý luận chính trị trở nên quan trọng bởi nó tạo nền tảng trong quá trình hình thành thế giới quan, nhân sinh quan, lý tưởng sống và bản lĩnh chính trị của thế hệ trẻ. Thông qua hệ thống các môn học: Lý luận chính trị, Giáo dục công dân, Giáo dục pháp luật và các chương trình giáo dục chính khóa, sinh viên, học viên được trang bị những tri thức cơ bản, khoa học và có tính hệ thống về chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh; về lịch sử dân tộc, truyền thống cách mạng; về đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước và con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam.

Đây là nền tảng quan trọng để người học hình thành lập trường, quan điểm đúng đắn, có khả năng nhận diện, phân tích và đánh giá các vấn đề chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội đang đặt ra.

TS. Nguyễn Tường Lâm,Bí thư Trung ương Đoàn, Chủ tịch Hội Liên hiệp Thanh niên Việt Nam cho rằng, giáo dục lý luận chính trị cần được triển khai thường xuyên trong cả không gian trực tiếp và không gian số, trong lớp học và ngoài lớp học.

Hoạt động ngoại khóa, nhất là các diễn đàn, tọa đàm, đối thoại, tranh biện, hoạt động trải nghiệm và truyền thông trên không gian mạng tạo điều kiện để những vấn đề người học đang quan tâm được trao đổi kịp thời, cởi mở và có định hướng. Qua đó, sinh viên, học viên được cung cấp thông tin chính thống, được giải đáp những băn khoăn chính đáng, được trang bị phương pháp phân tích, kiểm chứng và lựa chọn thông tin, từng bước nâng cao năng lực tự bảo vệ mình trước những tác động tiêu cực của môi trường thông tin hiện đại.

“Trong giai đoạn đất nước đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế sâu rộng, yêu cầu đặt ra đối với giáo dục lý luận chính trị không chỉ là giúp người học nắm được những nội dung cơ bản, mà còn phải biết vận dụng những tri thức đó để nhận thức và giải quyết các vấn đề thực tiễn; biết gắn sự phát triển của bản thân với sự phát triển của đất nước; biết lựa chọn lẽ sống đúng đắn và có trách nhiệm với xã hội”, theo TS. Nguyễn Tường Lâm.

Chuyển từ nhận thức đến hành động

TS. Nguyễn Tường Lâm cho biết, giáo dục lý luận chính trị hiện nay luônkiên định vớinền tảng tư tưởng, đó là giữ vững chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, lý luận về đường lối đổi mới; qua đó bồi đắp lòng yêu nước, lý tưởng cách mạng, ý thức chấp hành pháp luật và niềm tin của thanh niên vào con đường phát triển của dân tộc. Công tác tuyên truyền, giáo dục phải xuyên suốt trong mọi mặt công tác Đoàn, theo tinh thần “Đi trước mở đường, đi cùng thực hiện, đi sau tổng kết”.

Trên nền tảng kiên định về tư tưởng,giáo dục ý luận chính trị cũng cần hiện đại về phương thức: lựa chọn ngôn ngữ, hình thức, nền tảng, công nghệ và cách tương tác phù hợp với người trẻ; tăng cường chuyển đổi số công tác giáo dục; thực hiện 3 chuyển hướng: từ truyền đạt một chiều sang tương tác đa chiều; từ tuyên truyền theo đợt sang giáo dục thường xuyên trên đa nền tảng; từ nặng về phổ biến nội dung sang coi trọng đo lường nhận thức, thay đổi hành vi và sức lan tỏa trong thanh niên.

Từ yêu cầu đổi mới phương thức phải thay đổi cả cách tiếp cận người học. Lấy thanh niênlàm trung tâm và chủ thể của quá trình giáo dục. Tổ chức Đoàn không chỉ nói cho thanh niên nghe, mà phải lắng nghe thanh niên, đối thoại với thanh niên, tạo điều kiện để thanh niên tham gia thiết kế hoạt động, sáng tạo sản phẩm, phản hồi và tự đánh giá. Chuyển từ truyền đạt một chiều sang tương tác đa chiều; từ giáo dục đại trà sang phân nhóm, cá thể hóa; từ yêu cầu tham gia sang khơi dậy nhu cầu tự học, tự rèn luyện, tự giáo dục.

Cùng với đó lấy môi trường số làm không gian giáo dục mới nhưng không tuyệt đối hóa công nghệ. Không gian số giúp mở rộng phạm vi, tăng tốc độ và cá thể hóa nội dung; trải nghiệm trực tiếp tạo chiều sâu cảm xúc và sự chuyển hóa. Vì vậy, phải kết hợp chặt chẽ giữa trực tiếp và trực tuyến, giữa giáo dục trên thực địa và giáo dục trên nền tảng số, giữa học lý luận và hành động thực tiễn. Công nghệ phải phục vụ mục tiêu giáo dục, không để mục tiêu giáo dục bị dẫn dắt bởi thuật toán, xu hướng nhất thời hoặc chỉ số bề nổi.

TS. Nguyễn Tường Lâm cho rằng, hoạt động ngoại khóa là môi trường quan trọng để gắn lý luận với thực tiễn, giáo dục với tự giáo dục và nhận thức với hành động. Giáo dục lý luận chính trị chỉ thực sự đạt hiệu quả bền vững khi người học không chỉ tiếp nhận kiến thức, mà còn được tham gia, trải nghiệm, suy ngẫm, đối thoại và hành động.

Đối với sinh viên, học viên, những khái niệm và luận điểm lý luận sẽ trở nên gần gũi, sinh động và thuyết phục hơn khi được gắn với những câu chuyện lịch sử, nhân vật cụ thể, tấm gương tiêu biểu, vấn đề thời sự, tình huống nghề nghiệp và hoạt động thực tiễn trong cộng đồng.

Thông qua các hoạt động về nguồn, tham quan địa chỉ đỏ, gặp gỡ nhân chứng lịch sử, hoạt động đền ơn đáp nghĩa, chiến dịch tình nguyện, bảo vệ môi trường,…sinh viên, học viên có cơ hội trực tiếp cảm nhận giá trị của độc lập, tự do; hiểu sâu sắc hơn truyền thống đấu tranh cách mạng, tinh thần đoàn kết, ý thức phụng sự nhân dân và trách nhiệm của tuổi trẻ đối với đất nước.

“Hoạt động ngoại khóa đồng thời tạo môi trường để sinh viên, học viên phát huy vai trò chủ thể trong quá trình giáo dục. Người học không chỉ nghe và tiếp nhận, mà còn được đặt câu hỏi, trình bày quan điểm, tham gia nghiên cứu, kiểm chứng tư liệu, xây dựng sản phẩm truyền thông và tổ chức các hoạt động vì cộng đồng. Quá trình đó giúp các bạn từng bước tự giáo dục, tự rèn luyện, tự điều chỉnh nhận thức và hành vi; chuyển từ “biết” sang “hiểu”, từ “hiểu” sang “tin”, từ “tin” sang “hành động tự giác”’, TS. Nguyễn Tường Lâm phân tích.

Bồi đắp lý tưởng cho thanh niên không chỉ để họ có niềm tin, mà quan trọng hơn là để niềm tin ấy được chuyển hóa thành khát vọng, trách nhiệm và những hành động cụ thể vì cộng đồng, vì đất nước; qua đó góp phần hình thành một thế hệ thanh niên vừa có bản lĩnh, vừa có năng lực, sẵn sàng cống hiến và kiến tạo tương lai.