Thực tế hiện nay cho thấy sự đối đầu công nghệ giữa hai nước đã vượt xa phạm vi thương mại thông thường giữa các tập đoàn công nghệ. AI đang được cả hai bên xem như đòn bẩy chiến lược tối thượng nhằm tái định hình năng suất kinh tế, ưu thế quân sự và an ninh mạng. Mỹ dẫn đầu với các mô hình nguồn đóng tinh vi được hậu thuẫn bởi nguồn vốn khổng lồ và ưu thế kiểm soát chuỗi cung ứng bán dẫn, trong khi TrungQuốcquyết liệt với chiến lược nguồn mở giá rẻ và đòn bẩy khoáng sản thiết yếu.

Nhìn nhận về sự dịch chuyển mang tính địa chính trị sâu sắc này, ông Kyle Chan, nghiên cứu viên tại Viện Brookings (Mỹ), nhấn mạnh: “Dù câu chuyện bề ngoài có vẻ xoay quanh các công ty AI hùng mạnh, nhưng suy cho cùng họ đều gắn liền với các hệ thống pháp lý và quy định của quốc gia mình. Chúng ta đang chứng kiến hai hệ sinh thái riêng biệt hình thành: một của Mỹ và một của Trung Quốc. Đây không chỉ là vấn đề các mô hình AI, mà là toàn bộ hạ tầng phần cứng, trung tâm dữ liệu và quyền tiếp cận chúng; nó không còn thuộc về các công ty tư nhân nữa mà đã trở thành câu hỏi mang tầm chiến lược địa chính trị”.

Chính vì tính chất hệ trọng đó, vòng đối thoại an toàn AI sắp tới đã chạm thẳng vào các rủi ro kỹ thuật sát sườn: từ mối lo ngại về các tác nhân AI tự hành (frontier agents) có khả năng tự động hóa các đợt tấn công mạng hạ tầng quy mô lớn, cho đến vấn đề chưng cất mô hình (model distillation) thiếu rào chắn an toàn. Bản chất liên kết hạ tầng số toàn cầu khiến cả hai cường quốc nhận ra rằng một sự cố mất kiểm soát cực đoan ở một bên sẽ lập tức gây hiệu ứng domino tàn phá bên còn lại.

Phân tích về động lực thúc đẩy hai bên ngồi vào bàn đàm phán, ông Scott Singer, Đồng Giám đốc Sáng kiến AI Trung Quốc tại Quỹ Carnegie vì Hòa bình Quốc tế (Mỹ), chỉ rõ: “Về cơ bản, đây là hai quốc gia với các ưu tiên chiến lược khác nhau và họ sẽ tiếp tục cạnh tranh, cả hai đều thừa nhận và sẵn sàng cho điều đó. Nhưng đến cuối cùng, cả hai đang dần nhận thức được rằng đối với những mô hình AI tiên tiến nhất thế giới, hai nước sẽ phải cùng tồn tại; các thực hành phát triển và triển khai mô hình ở quốc gia này sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến quốc gia kia. Trong một thế giới mà đôi bên bị ràng buộc chặt chẽ do hoàn cảnh bắt buộc, việc có một cuộc đối thoại thực dụng và được xác định phạm vi cẩn trọng là điều tối quan trọng”.

Sự tương tác này phản ánh bản chất của trật tự công nghệ lưỡng cực: đối đầu gay gắt nhưng phụ thuộc lẫnnhau để cùng tồn tại và phát triển. Dù các khối liên minh công nghệ riêng biệt như Pax Silica của phương Tây hay các khuôn khổ hợp tác công nghệ dành cho Nam Bán cầu của Trung Quốc đang ngày càng phân cực, việc duy trì một kênh đối thoại an toàn kỹ thuật là nhu cầu tất yếu.

Đốithoại An toàn AI Mỹ - Trungdự kiến diễn ra vào giữa tháng 9, trước thềm cuộc gặp thượng đỉnh giữa Tổng thống Donald Trump và Chủ tịch Tập Cận Bình dự kiến vào ngày 24/9/2026 tại Mỹ.