Có khoảng 35.800 doanh nghiệp giải thể

Theo báo cáo của VCCI, khu vực doanh nghiệp tư nhân tiếp tục mở rộng nhanh về số lượng. Từ khoảng 811.000 doanh nghiệp hoạt động năm 2020, đến năm 2025 cả nước đã có hơn 1 triệu doanh nghiệp đang hoạt động, chiếm 96,6% tổng số doanh nghiệp và tạo việc làm cho khoảng 9,27 triệu lao động. Tuy nhiên, sự gia tăng về số lượng chưa đồng nghĩa với việc sức khỏe doanh nghiệp được cải thiện. Trong năm 2025 vẫn có khoảng 35.800 doanh nghiệp giải thể, tăng 66,9%, cùng hơn 112.700 doanh nghiệp tạm ngừng hoạt động.

Đặc trưng nổi bật của khu vực tư nhân hiện nay vẫn là tình trạng quy mô nhỏ. Gần 70% doanh nghiệp ngoài nhà nước có vốn dưới 10 tỷ đồng, 81,4% sử dụng dưới 10 lao động. Vốn bình quân của doanh nghiệp tư nhân chỉ khoảng 49,2 tỷ đồng, thấp hơn rất nhiều so với mức 496 tỷ đồng của doanh nghiệp FDI và hơn 7.000 tỷ đồng của doanh nghiệp nhà nước. Hiệu quả sinh lời còn thấp, trong khi năng lực đổi mới sáng tạo, công nghệ và quản trị chưa cao. Chỉ 7,5% doanh nghiệp giới thiệu sản phẩm hoặc dịch vụ mới trong ba năm gần đây, 37,9% sử dụng ít nhất một công nghệ số và phần lớn doanh nghiệp vẫn vận hành theo mô hình chủ sở hữu đồng thời là người quản lý cao nhất.

Khảo sát PCI 2025 cho thấy khó khăn lớn nhất của doanh nghiệp đã dịch chuyển mạnh sang thị trường đầu ra. Tỷ lệ doanh nghiệp gặp khó khăn trong tìm kiếm khách hàng tăng từ 45,3% lên 60,2%, tương đương giai đoạn khó khăn nhất của đại dịch Covid-19. Điều này khiến tâm lý phòng thủ chiếm ưu thế khi có tới 54,8% doanh nghiệp dự kiến giữ nguyên quy mô hoạt động.

Bên cạnh đó, tiếp cận vốn tiếp tục là điểm nghẽn mang tính cấu trúc. Có tới 75,5% doanh nghiệp không thể vay vốn nếu thiếu tài sản bảo đảm và 93,5% các khoản vay yêu cầu thế chấp. Khả năng dự báo chính sách còn rất hạn chế khi chỉ khoảng 6-8% doanh nghiệp tự tin có thể dự đoán được những thay đổi của môi trường pháp lý. Theo VCCI, trọng tâm cải cách trong thời gian tới cần chuyển từ việc “làm thủ tục nhanh hơn” sang xây dựng môi trường cạnh tranh bình đẳng hơn và nâng cao chất lượng hỗ trợ doanh nghiệp.

81,5% hộ kinh doanh ghi nhận doanh thu sụt giảm

Bên cạnh khu vực doanh nghiệp, khoảng 6,1 triệu hộ kinh doanh hiện đang tạo việc làm cho khoảng 10 triệu lao động và đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế. Tuy nhiên, sức chống chịu của khu vực này đang suy giảm rõ rệt. Có tới 96,7% hộ phụ thuộc hoàn toàn hoặc phần lớn thu nhập vào hoạt động kinh doanh, nhưng 73,7% chỉ đạt mức “lãi ít”, trong khi 81,5% ghi nhận doanh thu sụt giảm trong năm 2025.

Đáng chú ý, khó khăn lớn nhất của hộ kinh doanh hiện nay không còn là thị trường hay vốn mà là các vấn đề pháp lý. Có tới 73,3% số hộ được khảo sát đánh giá những thay đổi về quy định pháp luật ảnh hưởng lớn hoặc nghiêm trọng tới hoạt động kinh doanh. Theo VCCI, lộ trình bãi bỏ thuế khoán từ ngày 1/1/2026 cùng các yêu cầu mới về thuế, kế toán và hóa đơn điện tử đang tạo ra áp lực đáng kể đối với các hộ kinh doanh quy mô nhỏ. Gánh nặng tuân thủ gia tăng có nguy cơ trở thành “nút thắt tâm lý”, khiến nhiều hộ tiếp tục duy trì quy mô nhỏ hoặc né tránh mở rộng hoạt động. Tiến trình chuyển đổi lên doanh nghiệp vì vậy diễn ra khá chậm khi chỉ 15,6% số hộ được khảo sát cho biết có ý định chuyển đổi.

Khảo sát của VCCI cho thấy 53,5% doanh nghiệp sản xuất bị giảm đơn hàng xuất khẩu, trong khi sức mua trong nước suy giảm rõ rệt. Mặt bằng lãi suất phổ biến từ 9-13%/năm cùng việc siết chặt giải ngân tín dụng tiếp tục tạo áp lực lên dòng tiền doanh nghiệp. Mặc dù đến tháng 6/2026 đã xuất hiện một số tín hiệu tích cực khi giá dầu thế giới điều chỉnh giảm và các chính sách thuế, phí xăng dầu được điều chỉnh theo hướng hỗ trợ, song các tác động tiêu cực vẫn chưa thể chấm dứt ngay do độ trễ của chi phí và các hợp đồng kinh doanh.

Phát biểu tại buổi làm việc với Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội, PGS, TS Hồ Sỹ Hùng, Chủ tịch Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), cho biết, điều doanh nghiệp mong muốn trước hết là các đạo luật có tính ổn định và khả năng dự báo cao, bởi “không gì làm xói mòn niềm tin đầu tư bằng một khung pháp lý thay đổi liên tục và khó lường”. Bên cạnh đó, doanh nghiệp cũng kỳ vọng hệ thống pháp luật thống nhất, rõ ràng, hạn chế tối đa tình trạng mâu thuẫn, chồng chéo khiến cả người thực thi lẫn người tuân thủ đều lúng túng. Quan trọng hơn cả là thu hẹp khoảng cách giữa văn bản và thực thi, bởi một chính sách dù tốt trên giấy nhưng vướng mắc trong quá trình triển khai thì vẫn chưa thực sự đến được với doanh nghiệp.

Theo ông Hồ Sỹ Hùng, khu vực kinh tế tư nhân hiện đang chịu sức ép kép từ những hạn chế cấu trúc nội tại và các cú sốc từ bên ngoài, trong đó doanh nghiệp nhỏ và vừa cùng hộ kinh doanh là nhóm dễ bị tổn thương nhất. Rủi ro lớn nhất đối với năm 2026 là tốc độ tăng doanh thu không theo kịp tốc độ tăng chi phí, dẫn tới suy giảm lợi nhuận, dòng tiền và khả năng duy trì việc làm.

Từ thực trạng trên, VCCI kiến nghị năm nhóm giải pháp để gỡ khó và tiếp tục cải thiện môi trường kinh doanh theo hướng kiến tạo phát triển, bảo đảm cạnh tranh bình đẳng và nâng cao chất lượng thực thi chính sách.