Doanh nghiệp vẫn còn “nhiều khó”

Tính đến hết tháng 6/2026, cả nước có gần 1,062 triệu doanh nghiệp đang hoạt động, với tổng vốn đăng ký trên 30,6 triệu tỷ đồng. Khu vực doanh nghiệp đóng góp hơn 60% GDP, tạo việc làm cho trên 17,6 triệu lao động. Cũng trong 6 tháng đầu năm có gần 170.000 doanh nghiệp gia nhập và tái gia nhập thị trường, tăng 11,2% so với cùng kỳ. Tuy nhiên, qua rà soát của các bộ, ngành, cộng đồng doanh nghiệp vẫn còn “nhiều khó” cần khẩn trương được tháo gỡ. Ông Nguyễn Tiến Lộc, Giám đốc Công ty Cổ phần Chăn nuôi và Chế biến sữa Vĩnh Thịnh, tỉnh Phú Thọ cho biết, doanh nghiệp đang gặp nhiều rào cản khi tiếp cận các nguồn lực phát triển.

“Doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp nhỏ và vừa gặp nhiều khó khăn khi tiếp cận đất đai, ví dụ muốn mở rộng quy mô thì lại vướng ở việc giao đất, cho thuê đất hoặc chuyển đổi mục đích sử dụng đất. Đặc biệt là tín dụng đầu tư vào sản xuất, doanh nghiệp phải có tài sản thế chấp là bất động sản thì mới được vay, nhưng lãi suất cao, thời gian cho vay ngắn nên khó có vốn để quay vòng sản xuất. Nhà nước chưa có những hỗ trợ hiệu quả về khoa học công nghệ cho doanh nghiệp, muốn đầu tư lại phải cần có vốn lớn, trong khi nguồn vốn hầu hết phải đi vay ngân hàng mới có, thành ra cứ tạo thành một vòng luẩn quẩn khiến doanh nghiệp khó phát triển mạnh”, ông Lộc chia sẻ.

Lực lượng doanh nghiệp là xương sống của nền kinh tế - là động lực trọng tâm khi đổi mới mô hình tăng trưởng, trong đó năng lực tăng trưởng dài hạn được quyết định bởi hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp, theo ông Hồ Sỹ Hùng, Chủ tịch Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), có một số vấn đề căn cơ đang cản trở sự phát triển của doanh nghiệp cần được tháo gỡ ngay.

“Thứ nhất, sự bất định của thể chế đang trở thành chi phí vô hình nhưng rất lớn – đó chính là khoảng trống pháp lý khi văn bản cũ đã bị bãi bỏ trước khi văn bản thay thế có hiệu lực, thiếu sự linh hoạt khi chuyển tiếp, dẫn đến doanh nghiệp rơi vào thế nếu tuân thủ cái cũ thì vướng, không tuân thủ thì bị coi là vi phạm; sự chồng chéo, mâu thuẫn không đồng bộ của một số Luật, văn bản. Thứ hai, dòng tiền đang bị ách tắc ở nhiều khâu, đặc biệt là khâu hoàn thuế giá trị gia tăng. Thứ ba, tư duy tiền kiểm và chi phí tuân thủ vẫn đè nặng lên doanh nghiệp. Cuối cùng là nguồn lực dành cho đổi mới sáng tạo chưa được khơi thông, thiếu cơ chế chấp nhận rủi ro thực chất; tín dụng vẫn chủ yếu dựa vào bất động sản thế chấp”, ông Hùng nói.

Thể chế là “bệ phóng”

Nghị quyết 19 về đổi mới mô hình phát triển Việt Nam đề ra nhiệm vụ: Phát triển hệ sinh thái doanh nghiệp theo các tầng liên kết, bổ trợ lẫn nhau với các chính sách hỗ trợ riêng biệt, có trọng tâm và mục tiêu cụ thể. Tập trung phát triển lực lượng doanh nghiệp dẫn dắt, doanh nghiệp đầu chuỗi và hệ sinh thái công nghiệp có năng lực cạnh tranh cao gắn với nâng cao năng lực, chất lượng, hiệu quả của lực lượng doanh nghiệp Việt Nam... Ông Đặng Hồng Anh, Chủ tịch Hội Doanh nhân trẻ Việt Nam cho rằng, cần thiết lập cơ chế theo dõi, đôn đốc xử lý các kiến nghị của doanh nghiệp, công khai tiến độ và xác định rõ cơ quan chịu trách nhiệm, thời gian xử lý.

“Tổ chức xử lý theo chuyên đề đối với các điểm nghẽn về đất đai, đầu tư xây dựng, môi trường, tín dụng và hành chính thuế. Mở rộng khả năng tiếp cận vốn của doanh nghiệp nhỏ và vừa; doanh nghiệp khởi nghiệp thông qua cho vay dựa trên dòng tiền, hợp đồng, đơn hàng và dữ liệu kinh doanh. Có gói vốn phù hợp, có thể tỉ lệ 1-2% tổng dư nợ của các tổ chức tín dụng. Rà soát chính sách tiền thuê đất theo hướng ổn định, phù hợp với đặc thù từng ngành, tránh điều chỉnh đột biến, vượt khả năng duy trì hoạt động của doanh nghiệp. Đẩy nhanh thoái vốn Nhà nước tại doanh nghiệp đã cổ phần hóa mà Nhà nước không nắm quyền chi phối, cần có lộ trình cụ thể, công khai, qua đó giải phóng nguồn lực, tăng tính chủ động trong việc đầu tư phát triển kinh doanh của doanh nghiệp”, ông Đặng Hồng Anh nêu quan điểm.

Nghị quyết 19 cũng nêu rõ, tạo đột phá về xây dựng, hoàn thiện thể chế, đưa thể chế, pháp luật trở thành lợi thế cạnh tranh, nền tảng vững chắc, động lực mạnh mẽ cho sự phát triển.

Theo PGS. TS Lê Đức Hoàng, Trưởng Bộ môn Tài chính Doanh nghiệp, Đại học Kinh tế Quốc dân, cải cách thể chế phải thể hiện rõ nét tinh thần “cởi trói” và “phát triển”.

“Điều doanh nghiệp cần nhất chính là môi trường pháp lý an toàn, minh bạch, ổn định và có thể dự báo. Vì vậy, trọng tâm cải cách thể chế cần tập trung bảo vệ quyền tài sản, quyền tự do kinh doanh; rà soát, cắt bỏ các điều kiện kinh doanh không cần thiết; xử lý tình trạng pháp luật chồng chéo, cách hiểu khác nhau giữa các cơ quan; cải cách thủ tục về đất đai, tín dụng, thuế, đầu tư, thanh tra, kiểm tra, đồng thời bảo đảm doanh nghiệp được tiếp cận bình đẳng với vốn, đất đai, dữ liệu, khoa học công nghệ, mua sắm công và các cơ hội phát triển”, PGS. TS Lê Đức Hoàng nhấn mạnh.

Trên hành trình đổi mới mô hình tăng trưởng kinh tế, thể chế chính là bệ đỡ để doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh và hội nhập. Việc cải cách thể chế cần được chuyển thành động lực tăng trưởng thực chất, chuyển từ tư duy quản lý, kiểm soát sang kiến tạo, dẫn dắt phát triển. Khi thể chế vừa “cởi trói” được rào cản cũ, vừa tạo được đòn bẩy, doanh nghiệp sẽ có không gian để bứt phá, lớn mạnh thực chất và đóng góp quan trọng vào mục tiêu tăng trưởng cao, bền vững của đất nước.