Mùa hè 2026 đặt lưới điện trước áp lực lớn. Để tháo gỡ, giải pháp phát triểnđiện mặt trời mái nhàtạitỉnh Lào Caiđang mang lại hiệu quả cao. Tuy nhiên, việc khai thác tối đa nguồn năng lượng này đòi hỏi tư duy quy hoạch thực chất, sát với đặc thù từng ngành nghề.

Quả ngọt từ sự chủ động lắp đặt điện mặt trời mái nhà

Dưới tác động của biến đổi khí hậu, sự ổn định của lưới điện vùng cao luôn bị đe dọa bởi thời tiết cực đoan. Nhận thức điều đó và từng thấm thía cảnh mất điện do thiên tai chia cắt, nhiều hộ gia đình ởtỉnh Lào Caiđã chủ động tự đảm bảo nguồn năng lượng bằng hệ thốngđiện mặt trời mái nhà.

Không chỉ phát huy tác dụng ở quy mô hộ gia đình, giải pháp lắp đặtđiện mặt trời mái nhàđang chứng minh hiệu quả trực tiếp tại các cơ sở kinh doanh. Gia đình anh Bùi Văn Liêm tại xã Mậu A (tỉnh Lào Cai) đã đầu tư gần 200 triệu đồng che phủ mái phòng khám nha khoa bằng các tấm pin mặt trời. Quyết định này giúp anh nhận về những giá trị thiết thực vượt ra ngoài tờ hóa đơn tiền điện hằng tháng.

"Từ khi lắp hệ thốngđiện mặt trời mái nhànày thì mình thấy có rất nhiều lợi ích mang lại. Mỗi tháng hỗ trợ giảm bớt được rất nhiều tiền điện. Thứ hai nữa là hỗ trợ làm mát mái ở trên, đỡ phải lợp thêm một lớp tôn xốp. Mất điện cũng không lo bởi vì mình vẫn sử dụng được nguồn điện tích trữ ở trong bình,"anh Liêm chia sẻ.

Ở quy mô công nghiệp nhẹ trên địa bàntỉnh Lào Cai, Công ty Cổ phần An Tiến Industry cũng vừa đưa vào vận hành hệ thốngđiện mặt trời mái nhàvới công suất 1,7 Megawatt nhằm giảm tải cho dây chuyền sản xuất hạt nhựa và bột đá.

Đánh giá về tính khả thi của bài toán đầu tưđiện mặt trời mái nhà, ông Phạm Văn Cường, Trưởng phòng Kỹ thuật của công ty cho biết:"Hiệu quả mang lại từ hệ thống năng lượng mặt trời theo như khảo sát lúc đầu rơi vào khoảng 12 đến 15% lượng điện tiêu thụ hàng tháng. Chi phí đầu tư hợp lý và khả năng hoàn vốn cũng rất nhanh."

Rào cản công nghệ đối với điện mặt trời mái nhà tại tỉnh Lào Cai

Lợi ích kinh tế từ hệ thốngđiện mặt trời mái nhàlà rất rõ ràng. Dù vậy, tại một địa phương có tỷ trọng công nghiệp chiếm tới 70% nhưtỉnh Lào Cai, năng lượng mặt trời không phải là giải pháp có thể áp dụng đồng loạt cho mọi ngành nghề.

Thực tế, đã có nhiều đơn vị khảo sát lắp đặtđiện mặt trời mái nhàtại Công ty TNHH Phốt pho vàng Việt Nam – doanh nghiệp tiêu thụ tới 180 triệu kWh điện mỗi năm tạitỉnh Lào Cai, nhưng đều phải bỏ cuộc. Rào cản lớn nhất chính là sự lệch pha giữa công nghệ sản xuất công nghiệp nặng và nguồn năng lượng tái tạo.

Ông Đỗ Cao Mạnh, Phó Giám đốc công ty lý giải:"Vớiđiện mặt trời mái nhàthì chỉ cung cấp cho sinh hoạt được thôi chứ không thể cung cấp cho lò điện được. Vì dòng điện không ổn định nên không thể chuyển đổi để chạy lò. Hiện cũng chưa có nhà máy nào dùng điện mặt trời để chạy được lò luyện kim."

Các chuyên gia phân tích thêm, lò điện công nghiệp cần nguồn điện ổn định 24/7 để duy trì nhiệt độ cực cao. Trong khi đó,điện mặt trời mái nhàlại phụ thuộc hoàn toàn vào thời tiết. Muốn dùng ổn định, doanh nghiệp buộc phải đầu tư hệ thống pin lưu trữ khổng lồ với chi phí đắt đỏ.

Đồng thời, một nghịch lý đang diễn ra tại các khu công nghiệptỉnh Lào Cai: Vào mùa hè, để giảm áp lực cho lưới điện, các nhà máy công nghiệp nặng thường phải tiết giảm sản xuất vào giờ cao điểm – vốn cũng là lúc nắng gắt và hệ thốngđiện mặt trời mái nhàdồi dào nhất. Khi máy móc "chạy không tải" đúng lúc trời nắng tốt, lượng điện sạch làm ra bị bỏ phí, khiến thời gian hoàn vốn bị kéo dài.

Đánh thức dư địa điện mặt trời mái nhà tại tỉnh Lào Cai

Trong lúc các ngành công nghiệp nặng vẫn bắt buộc phải dựa vào nguồn điện truyền thống, yêu cầu cấp thiết đặt ra là: Các cơ quan, hộ dân và các cơ sở sản xuất nhẹ cần đẩy nhanh việc đầu tưđiện mặt trời mái nhàđể chia sẻ gánh nặng với hệ thống điệntỉnh Lào Caivà quốc gia.

Tính đến nay, toàntỉnh Lào Caimới có hơn 400 doanh nghiệp và hộ gia đình tự đầu tưđiện mặt trời mái nhà, tổng công suất hơn 14 Megawatt. Con số này là quá khiêm tốn so với định mức 1.000 Megawatt mà Bộ Công Thương đã phân bổ cho địa phương. Tiềm năng phát triểnđiện mặt trời mái nhàlà khổng lồ, nhưng để lấp đầy khoảng trống này không thể làm theo phong trào.

Ông Hoàng Chí Hiền, Giám đốc Sở Công Thươngtỉnh Lào Cainhấn mạnh sự cần thiết của quy hoạch:"Không phải trên địa bàn của chúng ta tất cả đều có thể lắp được vì nó có phân vùng. Dọc theo trục từ phía nam Bát Xát qua thành phố Lào Cai, Bảo Thắng là khu vực có tỉ lệ nắng cao. Những địa bàn khó như Bắc Hà, Sa Pa chưa chắc đã phù hợp. Cho nên cần có đơn vị tư vấn hỗ trợ để làm sao cho việc đầu tưđiện mặt trời mái nhàđạt hiệu quả cao nhất".

Tận dụng bức xạ tự nhiên, trang bị thêm hệ thống lưu trữ để phát triểnđiện mặt trời mái nhàđang là một xu thế tất yếu. Từ con số 14 Megawatt hiện tại vươn tới quy mô 1.000 Megawatt của toàntỉnh Lào Cailà một chặng đường dài. Khai thác khoảng trống ấy bằng tư duy quy hoạch thực chất, sát với điều kiện tự nhiên và đặc thù công nghệ của từng ngành nghề sẽ là cách triển khai hiệu quả nhất. Qua đó, biến mỗi dự ánđiện mặt trời mái nhàtrở thành một mảnh ghép vững chắc bảo vệ an ninh năng lượng quốc gia.