Góp ý về kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 5 năm 2026-2030 tại kỳ họp thứ nhất Quốc hội khóa XVI mới đây, đại biểu Nguyễn Văn Thân (Đoàn TP.HCM), Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam đề xuất áp dụng nộp thuế môn bài cho hộ kinh doanh có doanh thu từ 500 triệu đồng đến 5 tỷ đồng/năm.

Theo ông Thân, quy định hiện hành nêu rõ hộ kinh doanh có doanh thu dưới 500 triệu đồng/năm không phải nộp thuế thu nhập cá nhân. Tuy nhiên, nếu chia 500 triệu đồng cho 12 tháng trong năm, doanh thu mỗi tháng chỉ khoảng 40 triệu đồng, là “vô cùng ít”. Trong khi đó, số lượng hộ kinh doanh trên cả nước hiện có 5,2 triệu hộ (chỉ riêng TP.HCM ước gần 3 triệu hộ kinh doanh), cho thấy đây là lực lượng rất lớn trong nền kinh tế.

Đề xuất được đại biểu Thân đưa ra là vẫn giữ nguyên quy định doanh thu 500 triệu đồng/năm, hộ kinh doanh không phải nộp thuế hay kê khai. Tuy nhiên, với mức doanh thu từ 500 triệu đồng đến 5 tỷ đồng, có thể cho nộp thuế môn bài (thuế ấn định) nhằm giải phóng nguồn lực cho cơ quan thuế và tạo thuận lợi cho người dân.

Hộ kinh doanh ủng hộ vì lo ngại sổ sách, thủ tục phức tạp

Ngay sau khi đề xuất được đưa rađã thu hút sự quan tâm của đông đảo cộng đồng cá nhân, hộ kinh doanh và giới chuyên giavới nhiều ý kiến trái chiều. Đáng chú ý, không ít hộ kinh doanh bày tỏ sự ủng hộ, cho rằng việc áp dụng mức thuế ấn định có thể giúp giảm bớt áp lực về sổ sách, thủ tục hành chính.

Ông Nguyễn Vinh K., chủ hộ kinh doanh nông sản tại phường Hoàng Mai, TP. Hà Nội cho biết, các hộ kinh doanh nhỏ lẻ không giống như doanh nghiệp nên rất khó để có bộ phận kế toán chuyên nghiệp. Nếu yêu cầu phải làm sổ sách, báo cáo đầy đủ như doanh nghiệp thì không có nguồn lực để thực hiện. Trong khi đó, lợi nhuận của các hộ kinh doanh nhỏ thường không cao, nếu phải thuê thêm nhân sự kế toán thì chi phí lại tăng.

“Tôi ủng hộ đề xuất này cho đỡ đau đầu tính toán nhiều. Tôi không ngại việc phải nộp thuế, nhưng cần có những quy định linh hoạt, phù hợp với thực tế để người dân còn ‘dễ thở’, tiếp tục làm ăn, góp phần phát triển kinh tế. Nếu chính sách quá chặt hoặc tạo thêm gánh nặng, đối tượng chịu ảnh hưởng nhiều nhất vẫn là các hộ kinh doanh nhỏ lẻ và người tiêu dùng”, ông Nguyễn Vinh K. bày tỏ.

Cùng quan điểm, chị Trần Thị Hà, chủ hộ kinh doanh thực phẩm ở phường Vĩnh Tuy, TP. Hà Nội chia sẻ, chị không ngại đóng thuế, mà chủ yếu lo ngại việc thực hiện sổ sách kế toán phức tạp, dễ sai sót. Khi xảy ra sai sót thì bị xử phạt, thậm chí có thể phát sinh những rủi ro pháp lý lớn hơn, khiến nhiều hộ kinh doanh “mất ăn mất ngủ”.

“Thủ tục lập sổ sách hiện vẫn còn rườm rà, trong khi hoạt động buôn bán hàng hóa diễn ra liên tục, người kinh doanh chủ yếu tập trung vào nhập – xuất hàng, phục vụ khách hàng nên khó có thời gian để theo dõi, ghi chép đầy đủ. Việc thuê kế toán cũng chưa hẳn là giải pháp tối ưu, bởi kế toán thuê ngoài khó bám sát thực tế hoạt động kinh doanh hàng ngày, dẫn đến nguy cơ sai lệch số liệu”, chị Hà cho hay.

Không chỉ dừng lại ở các ý kiến trực tiếp từ hộ kinh doanh, phát biểu của Đại biểu Nguyễn Văn Thân còn nhanh chóng "gây bão mạng",trở thành chủ đề thảo luận sôi nổi vàtạo thành làn sóng ủng hộ mạnh mẽ trên các diễn đàn và mạng xã hội. Nhiều bài viết, bình luận thu hút hàng nghìn lượt tương tác, chia sẻ, cho thấy sự quan tâm lớn của cộng đồng kinh doanh. Phần lớn ý kiến cho rằng, điều họ mong muốn không phải là miễn nghĩa vụ thuế, mà là một cơ chế đơn giản, dễ thực hiện, ít rủi ro và phù hợp với quy mô kinh doanh nhỏ lẻ, để người dân có thể yên tâm buôn bán, ổn định cuộc sống.

Chuyên gia cảnh báo nguy cơ quay lại chính sách cũ, cần giải pháp linh hoạt hơn

Trao đổi với phóng viên Báo Điện tử Tiếng nói Việt Nam về đề xuất này, ThS. Luật sư Nguyễn Văn Được, Tổng Giám đốc Công ty TNHH Kế toán và Tư vấn Thuế Trọng Tín cho biết, dù đề xuất không đề cập tới việc quay lại thuế khoán, nhưng việc đưa ra một mức thuế cố định về bản chất không khác gì thuế khoán. Trong khi đó, Nghị quyết 68 và Nghị quyết 198 cũng đã chủ trương bãi bỏ thuế khoán nhằm tạo sự công bằng và minh bạch. Theo đó, kinh doanh nhiều thì đóng thuế nhiều, kinh doanh ít thì đóng thuế ít, khắc phục tình trạng lỗ vẫn phải đóng thuế hoặc lãi lớn nhưng đóng thuế ít, cũng như hạn chế các “vùng xám” trong quản lý thuế.

“Nếu đưa ra đề xuất này thì lại đi ngược chủ trương của Đảng và Nhà nước, không phù hợp với xu hướng chung của nền kinh tế hiện nay là minh bạch và công bằng. Ngoài ra, việc áp dụng mức thu cố định, ví dụ 12 triệu đồng/năm, cũng tạo ra sự bất công, bởi không phải hộ kinh doanh nào cũng giống nhau. Hộ kinh doanh doanh thu 500 triệu đồng hay 1 tỷ đồng lại đóng thuế giống nhau, thậm chí chính những hộ kinh doanh có cùng quy mô nhưng khác lĩnh vực sẽ có nghĩa vụ thuế khác nhau nên thu thuế cố định theo quy mô rõ ràng là không hợp lý. Điều này dẫn đến tình trạng đối tượng cần hỗ trợ thì không được hỗ trợ, còn đối tượng không cần hỗ trợ lại được hưởng lợi”, ông Được phân tích.

Đồng tình với việc các cá nhân, hộ kinh doanh đang gặp nhiều khó khăn, vướng mắc về thuế, vị chuyên gia cho rằng, thay vì quay lại các chính sách cũ, cần đưa ra giải pháp phù hợp hơn. Chẳng hạn, có thể nâng ngưỡng doanh thu chịu thuế từ trên 500 triệu đồng lên 1 tỷ đồng; đối với hộ kinh doanh này hiện không bắt buộc lập sổ kế toán, mà chỉ khuyến khích thực hiện. Tương tự, có thể nâng ngưỡng bắt buộc lập sổ kế toán và áp dụng phương pháp tính thuế theo doanh thu trừ chi phí với ngưỡng doanh thu tăng lên (trên 3 tỷ đồng hoặc trên 5 tỷ đồng, thậm chí trên 10 tỷ đồng). Trong khi đó, các hộ kinh doanh thuộc đối tượng này có thể lựa chọn phương pháp thuận tiện hơn, như tính thuế theo tỷ lệ trên doanh thu hoặc tự lựa chọn phương pháp doanh thu trừ chi phí phù hợp với đặc thù.

“Về hóa đơn, cũng có thể áp dụng linh hoạt, chẳng hạn quy định ngưỡng doanh thu tăng lên trên 1 tỷ đồng hoặc 2 tỷ đồng thậm chí 3 tỷ đồng mới bắt buộc xuất hóa đơn chi tiết; còn hộ kinh doanh nhỏ có thể được xuất hóa đơn gộp theo ngày hoặc theo kỳ và cần yêu cầu phải thực hiện thanh toán không dùng tiền mặt hoặc thuộc trường hợp có cơ sở xác định doanh thu như bán hàng qua sàn thương mại điện tử đã được sàn khấu trừ thuế, nộp thay... Những giải pháp này sẽ tạo thuận lợi hơn cho người kinh doanh, thay vì quay lại một chính sách gần như cũ, thậm chí còn kém hiệu quả hơn trước”, vị chuyên gia nêu quan điểm.

Ở góc nhìn khác, ông Lê Văn Tuấn, Giám đốc Công ty TNHH Kế toán Thuế Keytas cho rằng, việc chấm dứt thuế khoán và chuyển sang thuế kê khai là “xu hướng tất yếu và không thể đảo ngược”. Tuy nhiên, những băn khoăn từ đề xuất của Đại biểu Nguyễn Văn Thân cũng phản ánh đúng khó khăn thực tế mà hộ kinh doanh đang đối mặt khi bước vào giai đoạn chuyển đổi chính sách.

Trước hết, ông Tuấn cho rằng, cần xem xét lại ngưỡng doanh thu 500 triệu đồng. Theo ông, “với mức doanh thu 500 triệu đồng, đa số hộ kinh doanh chưa tạo ra lợi nhuận đáng kể”. Với biên lợi nhuận phổ biến khoảng 10 - 15%, nhiều hộ phải đạt doanh thu gần 1 tỷ đồng mới bắt đầu có lãi, trong khi vẫn phải gánh chi phí vận hành, thuê mặt bằng và nhân công. Vì vậy, nếu chỉ miễn thuế thu nhập cá nhân mà không xem xét đồng thời thuế giá trị gia tăng sẽ dễ dẫn tới “nghĩa vụ thuế thiếu hợp lý đối với hộ kinh doanh nhỏ”.

Bên cạnh đó, thời gian chuyển tiếp sang phương thức kê khai được đánh giá là quá ngắn. “Hộ kinh doanh cần ít nhất 1,5–2 năm để thích nghi với chính sách mới, từ việc làm quen sổ sách đến hiểu quy định thuế. Nếu triển khai quá nhanh, rủi ro lớn nhất là hộ kinh doanh chưa kịp chuẩn bị kiến thức, dẫn đến sai sót và phát sinh các khoản phạt không đáng có”, ông Lê Văn Tuấn đánh giá.

Ngoài ra, việc phân nhóm nghĩa vụ thuế năm 2026 cũng cần làm rõ. Ông Tuấn đề xuất nên lấy năm 2026 làm giai đoạn chuyển tiếp, cho phép hộ kinh doanh “tự lựa chọn phương pháp tính thuế theo doanh thu hoặc lợi nhuận”. Từ năm 2027, khi đã có dữ liệu thực tế, cơ quan quản lý mới xác định nghĩa vụ thuế theo từng nhóm doanh thu. Theo ông, cách tiếp cận này sẽ giúp hộ kinh doanh có thời gian thích nghi, đồng thời đảm bảo chính sách thuế được triển khai hiệu quả và sát thực tế hơn.