Hoàn thiện khung pháp lý cho không gian biển

Thông tin trên được ông Nguyễn Quốc Toản, Cục trưởng Cục Biển và Hải đảo Việt Namchia sẻ tại Hội thảo quốc gia về phát triển kinh tế biển bền vững và tham vấn sửa đổi Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo diễn ra chiều 5/6.

Theo ông Nguyễn Quốc Toản, sau gần 10 năm thực thi, Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo năm 2015 đã tạo nền tảng pháp lý quan trọng cho công tác quản lý tài nguyên và bảo vệ môi trường biển, hải đảo.

Tuy nhiên, trước yêu cầu phát triển mới, đặc biệt trong các lĩnh vực như điện gió ngoài khơi, nuôi biển công nghệ cao, logistics biển hay kinh tế tuần hoàn biển, khuôn khổ pháp lý hiện hành đã bộc lộ những hạn chế. Một trong những điểm nghẽn lớn là chưa hình thành đầy đủ chế định pháp lý về quyền sử dụng khu vực biển, khiến việc thu hút đầu tư dài hạn và khai thác hiệu quả không gian biển gặp nhiều khó khăn.

Để khắc phục bất cập này, dự thảo luật sửa đổi đề xuất xác lập quyền sử dụng khu vực biển thông qua ba hình thức gồm giao khu vực biển, cho thuê khu vực biển và đăng ký sử dụng khu vực biển, tùy thuộc vào mục đích, quy mô và tính chất hoạt động.

Lần đầu tiên đề xuất cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng khu vực biển

Điểm mới đáng chú ý nhất của dự thảo là lần đầu tiên đưa ra quy định về cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng khu vực biển và xây dựng hồ sơ hải chính cho các khu vực được giao hoặc cho thuê.

Theo đó, tổ chức và cá nhân có thể được chuyển mục đích sử dụng, chuyển nhượng, cho thuê, góp vốn hoặc thế chấp quyền sử dụng khu vực biển cùng các tài sản gắn liền với khu vực biển, trên cơ sở đáp ứng các điều kiện chặt chẽ và minh bạch theo quy định của pháp luật.

Nếu được Quốc hội thông qua, đây sẽ là bước tiến quan trọng trong việc xác lập quyền tài sản đối với không gian biển. Nhiều chuyên gia nhận định cơ chế này có nét tương đồng với việc cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, tạo cơ sở pháp lý rõ ràng để các nhà đầu tư yên tâm triển khai dự án dài hạn và huy động nguồn vốn phục vụ phát triển kinh tế biển.

Tuy nhiên, theo ông Nguyễn Quốc Toản, việc mở rộng quyền sử dụng khu vực biển phải đi đôi với trách nhiệm bảo vệ tài nguyên, môi trường biển, thực hiện đầy đủ nghĩa vụ tài chính cũng như tuân thủ các yêu cầu về quốc phòng, an ninh và chủ quyền quốc gia.

Chuyển từ “xin - cho” sang quản trị không gian biển hiện đại

Dự thảo luật cũng đề xuất cơ chế đấu giá đối với những khu vực biển có lợi thế hoặc có nhu cầu sử dụng cao nhằm thu hút nguồn lực xã hội, đồng thời từng bước xóa bỏ cơ chế “xin - cho” trong khai thác và sử dụng không gian biển.

Theo lãnh đạo Cục Biển và Hải đảo Việt Nam, tư duy quản lý trong giai đoạn tới sẽ chuyển từ cách tiếp cận đơn ngành, thiên về bảo vệ môi trường sang mô hình quản trị không gian biển liên ngành, liên vùng dựa trên quy hoạch tổng thể quốc gia.

Việt Nam hiện có hơn 3.260 km bờ biển, vùng biển rộng khoảng một triệu km² và nằm trên nhiều tuyến hàng hải quốc tế quan trọng. Nghị quyết số 36 của Trung ương đã xác định kinh tế biển là một trong những động lực tăng trưởng quan trọng, hướng tới mục tiêu đưa Việt Nam trở thành quốc gia mạnh về biển, giàu từ biển vào năm 2045.

Trong bối cảnh đó, việc hoàn thiện thể chế quản lý và sử dụng không gian biển được kỳ vọng sẽ mở ra dư địa phát triển mới cho các ngành kinh tế biển hiện đại như năng lượng tái tạo ngoài khơi, cảng biển, logistics, nuôi biển công nghệ cao và dịch vụ hàng hải.

Theo kế hoạch, dự thảo Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo (sửa đổi) sẽ được trình Quốc hội xem xét vào tháng 10/2026. Nếu được thông qua, luật được kỳ vọng sẽ tạo cú hích quan trọng cho quá trình phát triển kinh tế biển bền vững, đồng thời nâng cao hiệu quả quản lý, khai thác và bảo vệ tài nguyên biển của Việt Nam trong giai đoạn mới.