Phát triển doanh nghiệp chuyển từ lượng sang chất

Việt Nam đang hướng tới mục tiêu tăng trưởng cao, bền vững, trở thành quốc gia phát triển vào 2045, việc xây dựng lực lượng doanh nghiệp đủ tầm vóc dẫn dắt nền kinh tế trở thành yêu cầu cấp thiết, đặc biệt là mục tiêu hình thành các tập đoàn, doanh nghiệp lớn đủ sức cạnh tranh trong khu vực và trên thế giới để dẫn dắt các doanh nghiệp nhỏ và vừa chiếm giữ những vị trí mang lại giá trị gia tăng cao trong chuỗi giá trị toàn cầu. Tuy nhiên muốn có những doanh nghiệp “sếu đầu đàn” trước hết cần nuôi dưỡng, phát triển từ những doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Theo ông Nguyễn Bích Lâm, nguyên Tổng Cục trưởng Tổng Cục Thống kê (nay là Cục Thống kê, Bộ Tài chính), thực tiễn phát triển doanh nghiệp hiện nay có một nghịch lý, đó là số doanh nghiệp gia nhập thị trường khá lớn nhưng số doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường cũng không nhỏ.

Ví dụ giai đoạn 2023-2025 có 748,4 nghìn doanh nghiệp gia nhập thị trường, nhưng có tới 597,7 nghìn doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường. Hoặc trong 4 tháng đầu năm 2026, số doanh nghiệp đăng ký thành lập mới và quay trở lại hoạt động là 119,4 nghìn doanh nghiệp, nhưng ngược lại số doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường lên tới 108,9 nghìn doanh nghiệp.

“Nghị quyết 68 đặt ra mục tiêu đến 2030 có 2 triệu doanh nghiệp hoạt động trong nền kinh tế, nhưng mục tiêu này chỉ thực sự có ý nghĩa khi 2 triệu doanh nghiệp đó phải có khả năng tồn tại, phát triển và tạo ra giá trị. Nếu không việc gia tăng số lượng sẽ chỉ là mở rộng doanh nghiệp một cách hình thức. Như vậy nhiệm vụ đặt ra không chỉ ở việc tạo thêm doanh nghiệp mới, mà phải chuyển trọng tâm sang nuôi dưỡng, nâng đỡ để doanh nghiệp có thể tồn tại, mở rộng bền vững và nâng cao năng lực sản xuất, cạnh tranh”, ông Lâm nêu quan điểm.

Nghị quyết số 68 về phát triển kinh tế tư nhân cũng đề ra nhiệm vụ hình thành và phát triển nhanh các doanh nghiệp lớn và vừa, các tập đoàn kinh tế tư nhân tầm cỡ khu vực và toàn cầu, TS Nguyễn Đình Cung, nguyên Viện trưởng Nghiên cứu Quản lý Kinh tế Trung ương (CIEM) cho rằng, Việt Nam cần ưu tiên phát triển từ 3-5 tập đoàn đa ngành, với quy mô vượt 20 tỷ USD trong 10 năm tới.

“Nhưng để đạt được mục tiêu này, nền kinh tế phải được xây dựng từ nền tảng vững chắc của các doanh nghiệp nhỏ và vừa, tức là cần đẩy mạnh quy mô hóa và nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp, hỗ trợ đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, tiếp cận tín dụng, mở rộng thị trường, mở rộng sự tham gia của doanh nghiệp tư nhân vào các dự án quan trọng quốc gia, đa dạng hóa, nâng cao hiệu quả các hình thức hợp tác giữa Nhà nước và khu vực kinh tế tư nhân. Như vậy mỗi lớp doanh nghiệp – sẽ đi từ khởi nghiệp là doanh nghiệp nhỏ đến doanh nghiệp vừa, rồi đến doanh nghiệp lớn, quá trình này phát triển một cách tự nhiên, dần dần sẽ tạo ra các tập đoàn lớn”, ông Cung nhấn mạnh.

Cần chính sáchmở đường cho doanh nghiệp

Một trong những điểm nghẽn của nền kinh tế hiện nay đó là không chỉ thiếu doanh nghiệp mà còn thiếu nhiều các doanh nghiệp đủ lớn để dẫn dắt thị trường và tham gia chuỗi giá trị. Trong khi đó, hàng năm tỷ lệ doanh nghiệp gia nhập thị trường không nhỏ nhưng số doanh nghiệp rời thị trường lại là con số khiến chúng ta phải suy nghĩ, theo ông Nguyễn Bích Lâm, cần có những giải pháp thực chất để giảm thiểu số lượng doanh nghiệp rút khỏi thị trường.

“Cần coi việc giảm tỷ lệ doanh nghiệp rút khỏi thị trường là mục tiêu điều hành quan trọng, thông qua các giải pháp ổn định chính sách, giảm rủi ro thể chế; giảm thiểu chi phí tuân thủ, chi phí không chính thức. Thiết lập cơ chế hỗ trợ doanh nghiệp gặp khó khăn tạm thời, phát triển hệ thống tư vấn, cảnh báo sớm, đặc biệt là phải tái cấu trúc doanh nghiệp theo hướng bền vững và tạo ra giá trị gia tăng, bởi cơ cấu doanh nghiệp hiện nay thường tập trung vào những lĩnh vực dễ gia nhập, vốn thấp, quay vòng nhanh nhưng giá trị gia tăng thấp, phụ thuộc chủ yếu vào tiêu dùng dịch vụ trong nước. Việc chúng ta giữ được doanh nghiệp đang hoạt động có giá trị hơn rất nhiều so với việc tạo ra doanh nghiệp mới nhưng lại không tồn tại được, nếu số doanh nghiệp rút khỏi thị trường không giảm, thì mọi nỗ lực gia tăng số lượng doanh nghiệp sẽ không còn ý nghĩa”, ông Lâm nhấn mạnh.

GS, TSKH Nguyễn Đình Đức, Trường Đại học Công nghệ, Đại học Quốc gia Hà Nội cho rằng, môi trường kinh doanh là yếu tố quan trọng đầu tiên trong việc thúc đẩy các doanh nghiệp phát triển.

“Đơn giản hóa các thủ tục hành chính là cần thiết, nhưng quan trọng hơn là phải bảo đảm tính minh bạch, công khai trong quá trình thực hiện các chính sách. Các doanh nghiệp cần được hướng dẫn rõ ràng, dễ hiểu về các quy trình, thủ tục liên quan. Việc giảm chi phí giao dịch trong kinh doanh là yếu tố rất quan trọng – quan trọng hơn so với giảm chi phí tuân thủ, vì điều này giúp doanh nghiệp tập trung nhiều vào hoạt động sản xuất kinh doanh và mở rộng quy mô thị trường. Cùng với đó, Nhà nước cần xây dựng cơ chế giải quyết tranh chấp một cách công bằng, minh bạch để tạo niềm tin cho doanh nghiệp khi tham gia thị trường”, GS Đức nói.

Nuôi dưỡng doanh nghiệp nhỏ và vừa lớn mạnh là nền tảng cốt lõi để hình thành và phát triển các doanh nghiệp “sếu đầu đàn”. Tuy nhiên, cộng đồng doanh nghiệp nhỏ và vừa đang phải đối mặt nhiều khó khăn và thách thức về năng lực, tài chính, quản trị cũng như các chính sách hỗ trợ chưa thực sự hiệu quả. Đáng chú ý, sự liên kết, tham gia vào chuỗi cung ứng của doanh nghiệp lớn trong nước còn rất hạn chế, điều này khiến hệ sinh thái doanh nghiệp chưa thật sự chặt chẽ. Đã đến lúc cần tập trung vào chính sách bảo đảm điều kiện để doanh nghiệp hoạt động ổn định; tạo môi trường kinh doanh thông thoáng, chuyển từ hỗ trợ dàn trải sang hỗ trợ theo năng lực và tiềm năng phát triển.

Nhà nước cần tập trung hỗ trợ doanh nghiệp tích tụ vốn, mở rộng quy mô; hình thành các doanh nghiệp “đầu đàn” theo ngành, lĩnh vực ưu tiên trong chiến lược phát triển kinh tế xã hội. Tạo cơ chế liên kết giữa doanh nghiệp lớn và doanh nghiệp nhỏ, đồng thời nâng cao khả năng tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu. Trong một số trường hợp cần có những chính sách quyết liệt, thậm chí “xé rào” mở đường cho doanh nghiệp bứt phá. Chính sách chỉ thực sự hiệu quả khi giúp doanh nghiệp “sống được” và phát triển được.