Cân nhắc mức phạt vi phạm hành chính trong tương quan thu nhập

Góp ý dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xử lý vi phạm hành chính, đại biểu Phạm Khánh Phong Lan (Đoàn TP.HCM) cho rằng, cần đánh giá thực chất hiệu quả của việc tăng mức phạt tiền, tránh quan niệm mức phạt càng cao thì tính răn đe càng lớn. Chính sách xử phạt cần được cân nhắc trong tương quan với thu nhập và điều kiện kinh tế của người dân, tránh đẩy người vi phạm vào cảnh khó khăn, mất phương tiện mưu sinh...

“Tôi nghĩ việc này phải được nghiên cứu trên cơ sở thực tế thu nhập, chứ đừng vì xử phạt mà bần cùng hóa người dân”, đại biểu Phạm Khánh Phong Lan nhấn mạnh.

Dẫn quy định tại Điều 24 của dự thảo luật về đề xuất tăng mức phạt tiền tối đa từ 1 tỷ đồng lên 1,5 tỷ đồng đối với cá nhân và từ 2 tỷ đồng lên 3 tỷ đồng đối với tổ chức, đại biểu đề nghị cân nhắc tính hợp lý của mức tăng, đồng thời rà soát mức phạt cụ thể trong từng lĩnh vực.

Đề cập lĩnh vực giao thông, đại biểu cho rằng, tăng mức phạt là một trong những giải pháp lập lại trật tự, song cần tính đến sự khác biệt về thu nhập giữa các quốc gia khi so sánh mức xử phạt. Với hành vi vượt đèn đỏ, ô tô tại Việt Nam bị phạt 18-20 triệu đồng, xe máy 4-6 triệu đồng, kèm trừ điểm giấy phép lái xe. Do đó, mức phạt cần được xem xét trong tương quan với thu nhập của người dân, tránh tạo gánh nặng quá lớn so với khả năng tài chính.

Trong một số trường hợp, tiền phạt có thể lớn hơn giá trị phương tiện, khiến tài xế lựa chọn bỏ xe. Người vi phạm khi đó không chỉ chịu hình phạt mà còn có nguy cơ mất phương tiện kiếm sống, kéo theo những hệ lụy xã hội. Từ thực tế này, cần rà soát tổng thể mức phạt vi phạm hành chính, bảo đảm hiệu quả răn đe nhưng không đẩy người dân vào tình cảnh bế tắc.

Cùng góp ý về dự thảo Luật, đại biểu Nguyễn Thị Hồng Hạnh (Đoàn ĐBQH TP HCM) cho rằng, đối với đề xuất áp dụng mức phạt cao hơn tại đô thị,cần cân nhắc kỹ phạm vi áp dụng, chỉ nên xem xét đối với đô thị đặc biệt và khu kinh tế đặc biệt, gắn với những hành vi phù hợp. Việc tăng mức phạt cần bảo đảm tính răn đe, đồng thời hạn chế nguy cơ gây phản ứng trong xã hội.

Ở góc nhìn khác, đại biểu Trần Thị Diệu Thúy cho rằng, việc nâng mức phạt tạo tính răn đe và hiệu ứng xã hội rất lớn. Từ việc xử phạt vi phạm nồng độ cồn đến xử phạt vi phạm giao thông, các mức phạt được nâng lên đã tạo ra sự chuyển biến lớn về ý thức của người dân.

"Chưa bao giờ chúng ta thấy tình huống tất cả những người sử dụng phương tiện giao thông đều không dám uống bia, rượu; hoặc những người cùng uống bia, rượu trong bữa tiệc cũng không thể ép bạn bè uống cùng, bởi người đó nói hôm nay tôi đi xe. Điều đó cho thấy tác động rất rõ của mức xử phạt.

Chúng ta có thể so sánh với các quốc gia khác, nhưng ở những quốc gia đó, trình độ tuân thủ pháp luật của người dân rất cao. Vì vậy, chúng ta phải chấp nhận rằng, ở thời điểm này, với trình độ tuân thủ pháp luật của người dân nước ta, việc nâng mức phạt là cần thiết.

Có thể sau một khoảng thời gian, chẳng hạn 5 năm hoặc 10 năm, các thế hệ đại biểu Quốc hội tiếp theo sẽ thảo luận lại để giảm mức phạt vi phạm hành chính. Nhưng ở thời điểm hiện nay, cá nhân tôi ủng hộ cơ quan soạn thảo, cơ quan trình dự án luật về việc nâng mức xử phạt vi phạm hành chính", đại biểu Trần Thị Diệu Thúy bày tỏ quan điểm.

Bổ sung hình thức lao động công ích khi xử phạt vi phạm hành chính

Về các biện pháp cưỡng chế thi hành quyết định xử phạt, đại biểu Phạm Khánh Phong Lan đưa ra giải pháp, mục tiêu là buộc người vi phạm chấp hành pháp luật, không phải khiến họ mất hoàn toàn khả năng hoạt động, sản xuất, kinh doanh. Các biện pháp như cắt điện, nước, Internet hoặc dừng đăng kiểm cần được xem xét thận trọng nếu có nguy cơ gây ảnh hưởng quá mức đến đời sống và hoạt động kinh doanh.

Thay vì chỉ dựa vào các biện pháp cưỡng chế hiện có, cần nghiên cứu bổ sung hình thức lao động công ích đối với những trường hợp phù hợp. Việc trực tiếp đóng góp công sức cho cộng đồng có thể giúp người vi phạm nhận thức rõ hơn về trách nhiệm và hậu quả của hành vi.

Đối với doanh nghiệp, cần có cơ chế ngăn chặn tình trạng né tránh trách nhiệm bằng cách đóng cửa cơ sở vi phạm rồi thành lập doanh nghiệp mới hoặc sử dụng người khác đứng tên.

Đại biểu Nguyễn Thị Hồng Hạnh đề nghị, quy định rõ trong Luật Xử lý vi phạm hành chính cơ quan chịu trách nhiệm trước Chính phủ về quản lý công tác thi hành pháp luật trong lĩnh vực này, thay vì giao Chính phủ quy định chi tiết. Theo đại biểu, việc xác định rõ đầu mối sẽ bảo đảm thống nhất trong phân công trách nhiệm giữa các cơ quan.

Về xử phạt vi phạm hành chính trên môi trường điện tử, đại biểu đề nghị bổ sung quy định về trách nhiệm cung cấp dữ liệu, tài liệu liên quan cho cá nhân, tổ chức bị xử phạt, bảo đảm họ được tiếp cận căn cứ xử lý, công khai và công bằng. Đồng thời, cần đánh giá việc thực hiện các quy định đã được bổ sung năm 2025 để hoàn thiện chính sách, bảo đảm tính khả thi.