Đề xuất “48+48 giờ” xử lý vụ việc phức tạp

Sáng 8/8, Quốc hội thảo luận tại hội trường về dự án Luật Phòng, chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt và dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của 9 luật về quân sự, quốc phòng.

Đại biểu Trịnh Thị Tú Anh (đoàn Lâm Đồng) bày tỏ đồng tình với sự cần thiết ban hành luật, đồng thời đánh giá cao việc cơ quan soạn thảo đã tiếp thu, giải trình nhiều ý kiến sau phiên thảo luận tại tổ.

Tuy nhiên, đại biểu cho rằng dự thảo vẫn cần tiếp tục được hoàn thiện để bảo đảm tính khoa học, thống nhất và khả thi trong quá trình thực hiện. Một trong những nội dung được đại biểu Trịnh Thị Tú Anh đặc biệt lưu ý là biện pháp ngăn chặn khẩn cấp tại Điều 17.

Theo đại biểu, thời hạn tối đa 24 giờ để tạm dừng hoạt động hoặc tạm giữ hàng hóa có thể quá ngắn đối với những vụ việc liên quan đến vũ khí hủy diệt hàng loạt. Trên thực tế, việc giám định độc tính hóa học, đo phóng xạ, phân tích công nghệ hoặc xác minh thông tin qua các kênh hợp tác quốc tế có thể cần nhiều thời gian hơn.

“Tôi kiến nghị nâng thời hạn áp dụng biện pháp ngăn chặn lên không quá 48 giờ, đồng thời cho phép gia hạn một lần không quá 48 giờ đối với các vụ việc phức tạp cần kiểm định chuyên sâu”, đại biểu Trịnh Thị Tú Anh đề xuất.

Theo đại biểu, việc điều chỉnh thời hạn cần được nghiên cứu để vừa bảo đảm khả năng xử lý kịp thời các nguy cơ, vừa tạo đủ thời gian cho cơ quan chức năng thực hiện các hoạt động kiểm định, xác minh cần thiết.

Bên cạnh đó, đại biểu đề nghị thống nhất lại một số khái niệm trong dự thảo. Với khái niệm vũ khí hạt nhân tại Điều 3, bà cho rằng nên sử dụng thuật ngữ “phản ứng hạt nhân không kiểm soát” thay cho “không điều khiển”, nhằm bảo đảm chính xác về mặt khoa học và phản ánh đúng cơ chế hoạt động của cả bom phân hạch và bom nhiệt hạch.

Đối với khái niệm vũ khí phóng xạ, đại biểu nhận định dự thảo hiện nhấn mạnh vào hậu quả gây nhiễm xạ, dễ dẫn đến chồng lấn với khái niệm vũ khí hạt nhân. Do đó, cần làm rõ đây là loại vũ khí sử dụng chất phóng xạ nhằm gây sát thương, tổn hại, chiếu xạ hoặc ô nhiễm phóng xạ mà không thông qua phản ứng hạt nhân.

Cần mở rộng diện kiểm soát nhưng tránh chồng chéo

Về danh mục kiểm soát tại Điều 12, đại biểu Trịnh Thị Tú Anh chỉ ra rằng dự thảo mới giới hạn ở hàng hóa lưỡng dụng, trong khi các quy định khác lại mở rộng sang vật liệu, thiết bị, phần mềm, công nghệ và dịch vụ.

Theo đại biểu, sự chưa thống nhất này có thể gây khó khăn trong việc xác định đối tượng quản lý cũng như tổ chức thực thi pháp luật. Vì vậy, cần rà soát để bảo đảm đồng bộ giữa các điều khoản liên quan.

Trong khi đó, đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga (đoàn Hải Phòng) đề nghị dự luật chuyển mạnh từ tư duy phát hiện, xử lý vi phạm sang hỗ trợ tổ chức, doanh nghiệp tuân thủ pháp luật ngay từ đầu.

Theo đại biểu, nhiều thiết bị, phần mềm, công nghệ đang được sử dụng hợp pháp trong nghiên cứu, y tế và sản xuất nhưng trong những điều kiện nhất định có thể trở thành đối tượng kiểm soát. Điều này khiến một số doanh nghiệp, cơ sở nghiên cứu gặp khó khăn trong việc xác định chính xác nghĩa vụ pháp lý đối với một giao dịch hoặc công nghệ cụ thể.

Từ thực tế này, đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga đề nghị nghiên cứu cơ chế “tham vấn trước”. Theo đó, khi chưa thể xác định chắc chắn một hoạt động có liên quan đến hàng hóa lưỡng dụng hay không, doanh nghiệp có thể chủ động đề nghị cơ quan có thẩm quyền hướng dẫn hoặc xác nhận phương án xử lý.

Đại biểu cho rằng cơ chế này vừa giúp cơ quan quản lý sớm nhận diện những công nghệ, phương thức giao dịch mới, vừa tạo “vùng an toàn pháp lý” cho các chủ thể có thiện chí tuân thủ.

Đại biểu đề nghị dữ liệu đánh giá phải có nguồn gốc, có thể kiểm chứng và được cập nhật thường xuyên; quyết định quản lý không được phụ thuộc hoàn toàn vào thuật toán hoặc trí tuệ nhân tạo mà phải do người có thẩm quyền chịu trách nhiệm. Đồng thời, cần có cơ chế điều chỉnh khi dữ liệu sai lệch hoặc điều kiện thực tế thay đổi.

“Quản lý dựa trên rủi ro là xu hướng tiến bộ, nhưng nếu dữ liệu không tốt hoặc tiêu chí không được kiểm soát thì rất dễ chuyển thành quản lý dựa trên sự nghi ngờ”, đại biểu nhấn mạnh.

Bảo đảm quyền hợp pháp, tránh tạo thêm cơ chế kiểm soát

Ở góc độ thực thi, đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga đồng tình với chủ trương không tăng thêm tổ chức, biên chế, nhưng cho rằng cần nâng cao năng lực cho lực lượng trực tiếp làm nhiệm vụ.

Đại biểu Dương Khắc Mai (đoàn Lâm Đồng) cho rằng việc ban hành Luật Phòng, chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt là cần thiết trong bối cảnh tình hình quốc tế và khoa học - công nghệ phát triển nhanh.

Đại biểu đề nghị làm rõ nguyên tắc xử lý các hoạt động có yếu tố xuyên biên giới, nhất là chuyển giao phần mềm, dữ liệu kỹ thuật, dịch vụ kỹ thuật, giao dịch tài chính và hoạt động trên không gian mạng. Việc áp dụng đối với hành vi ngoài lãnh thổ cần dựa trên thẩm quyền tài phán, pháp luật Việt Nam và điều ước quốc tế, tránh phát sinh cơ chế chế tài ngoài lãnh thổ khi chưa có căn cứ pháp lý rõ ràng.

Đại biểu cũng đề nghị rà soát các hành vi bị nghiêm cấm để bảo đảm thống nhất với Bộ luật Hình sự và các luật chuyên ngành, đồng thời phân định rõ hoạt động nghiên cứu, sản xuất, quản lý, sử dụng hàng hóa, vật liệu, công nghệ lưỡng dụng được phép phục vụ mục đích hòa bình với các hành vi bị nghiêm cấm.

Cùng quan điển, đại biểu Bế Xuân Trường (đoàn Cao Bằng) đánh giá dự thảo luật sau quá trình tiếp thu, chỉnh lý đã được rút từ 40 điều xuống còn 37 điều. Qua nghiên cứu và thảo luận, ông cho rằng dự thảo cơ bản đáp ứng yêu cầu về tính hợp hiến, hợp pháp, thống nhất với hệ thống pháp luật, đồng thời bảo đảm tính khả thi và hiệu quả khi ban hành.

Đại tướng Phan Văn Giang khẳng định, Luậtkhông cản trở hoạt động dân sự, sản xuất, kinh doanh hợp pháp

Phát biểu giải trình, làm rõ một số vấn đề đại biểu Quốc hội nêu, Đại tướng Phan Văn Giang, Phó Thủ tướng Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng, cảm ơn các đại biểu đã nghiên cứu kỹ hồ sơ, thảo luận và đóng góp nhiều ý kiến tâm huyết, sâu sắc, trách nhiệm đối với dự án luật.

Theo Đại tướng Phan Văn Giang, qua thảo luận tại tổ và hội trường, các đại biểu cơ bản thống nhất về sự cần thiết ban hành luật, đồng thời tập trung góp ý vào những nội dung cốt lõi như khái niệm, phạm vi điều chỉnh, biện pháp quản lý, kiểm soát, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân và trách nhiệm của cơ quan đầu mối quốc gia, các bộ, ngành liên quan.

Bộ Quốc phòng - cơ quan chủ trì soạn thảo - đã phối hợp với các cơ quan liên quan nghiên cứu, xây dựng báo cáo dự kiến tiếp thu, giải trình và rà soát, đề xuất chỉnh lý dự thảo luật.

“Những ý kiến tại hội trường hôm nay tiếp tục là cơ sở quan trọng để cơ quan chủ trì soạn thảo nghiên cứu, hoàn thiện dự án Luật, bảo đảm chặt chẽ, khả thi, đáp ứng yêu cầu thực tiễn”, Đại tướng Phan Văn Giang nói.

Theo Phó Thủ tướng, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng, quá trình tiếp thu, chỉnh lý dự thảo luật sẽ quán triệt nhất quán 3 yêu cầu.

Thứ nhất, bảo đảm quốc phòng, an ninh quốc gia nhưng không cản trở hoạt động dân sự, sản xuất, kinh doanh, nghiên cứu khoa học và đổi mới sáng tạo hợp pháp.

Hai là, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhưng không làm phát sinh thủ tục, giấy phép, chế độ báo cáo hoặc nghĩa vụ tuân thủ trùng lặp. Việc chuyển đổi số và kết nối dữ liệu sẽ được áp dụng trong các chương trình chung trên cả nước để hỗ trợ yêu cầu này.

Ba là, quy định rõ ngay trong luật những vấn đề liên quan trực tiếp đến quyền, nghĩa vụ, căn cứ, thẩm quyền, thời hạn và giới hạn áp dụng các biện pháp; không giao quy định chi tiết theo hướng mở rộng thẩm quyền hoặc hạn chế quyền ngoài phạm vi luật định.

Đại tướng Phan Văn Giang khẳng định Chính phủ và cơ quan chủ trì soạn thảo sẽ tiếp tục rà soát kỹ lưỡng, chỉnh lý cụ thể từng nội dung, bảo đảm dự thảo luật chặt chẽ, khả thi, thống nhất với hệ thống pháp luật, tương thích với các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên và đáp ứng yêu cầu thực tiễn.