Từ đầu tháng 4/2026 đến nay, nắng nóng kéo dài, nông dân trên đảo Lý Sơn tập trung chống hạn cho cây trồng. Trên các cánh đồng hành, tỏi và các loại hoa màu, người dân tất bật kéo ống, vận hành máy bơm, tận dụng nguồn nước ngầm để tưới. Không khí sản xuất khẩn trương hơn khi thời tiết tiếp tục diễn biến bất lợi. Gia đình ông Lê Thanh Tiễn, ở thôn Đông An Vĩnh, đặc khu Lý Sơn trồng hơn 5 sào hành, tỏi. Vừa thu hoạch vụ tỏi vào cuối tháng 3 vừa qua nên ông tranh thủ xuống giống vụ hành.Nắng nóng gay gắt, cây hành cần được cung cấp nước liên tục để đảm bảo sinh trưởng.

Ông Lê Thanh Tiễn cho biết, khu vực sản xuất của gia đình nằm gần giếng Ông Lý (giếng nước lớn trên đảo), hàng chục người cùng đặt máy bơm để tưới hành nên cần phải tưới tiết kiệm:“Ở Lý Sơn chỉ có một giếng này thôi, có nghĩa là nó bơm cỡ 20 cái bơm nước, không bao giờ cạn, từ mùa nắng đến mùa mưa; mùa nắng vẫn đảm bảo nước. Nước này cũng không được ngọt lắm, có mùa không như nhau đâu, giờ có mưa mấy nó cũng không ngọt. Mùa này là tới hạn, có nhiều cái bơm nó đi từ xa lắm, đường dây rất là xa, cỡ là hai cây số; có nhiều người thì một cây, người năm bảy trăm mét. Khi mà rộ mùa thì rất là nhiều người bơm lắm”.

Theo nhiều nông dân ở đảo Lý Sơn, ngoài giải pháp tiết kiệm nước, người trồng hành, tỏi trên đảo cũng chủ động điều chỉnh cơ cấu cây trồng theo điều kiện thời tiết. Theo kinh nghiệm địa phương, hành có thể trồng 3 vụ mỗi năm, trong khi tỏi chỉ trồng 1 vụ. Những năm hạn nặng, một số hộ giảm diện tích hoặc chuyển sang cây trồng ít tưới nước hơn để giảm áp lực nguồn nước. Cùng với đó, nông dân phủ cát trắng trên bề mặt ruộng tạo nên hương vị riêng cho hành, tỏi và giúp giữ ẩm, giảm nhiệt cho đất, góp phần nâng cao hiệu quả sản xuất trong điều kiện nắng nóng.

Ông Nguyễn Thành Dũng, ở thôn Đông An Vĩnh, nông dân trồng hành, tỏi lâu năm cho biết, sản xuất trên đảo phụ thuộc rất lớn vào nguồn nước. Gia đình ông hiện canh tác hơn 1 héc ta hành, tỏi. Trong đó, tỏi được trồngmỗi nămmột vụ, bắt đầu xuống giống từ khoảng tháng 10 âm lịch, thời gian sinh trưởng kéo dài khoảng 4 tháng.

Ứng phó với hạn hán, bà con chủ động khoan giếng, đào giếng, kết hợp sử dụng tiết kiệm nguồn nước hiện có. Khi nắng hạn kéo dài, người dân điều chỉnh quy mô sản xuất, giảm diện tích gieo trồng để đảm bảo đủ nước tưới. Thay vì làm đại trà, bà con chia nhỏ diện tích, ưu tiên chăm sóc những vùng có điều kiện tưới tốt nhằm giữ năng suất.

Hiện nay, nhiều hộ nông dân đã đầu tư hệ thống tưới tiết kiệm, phân bổ thời gian tưới hợp lý, thường tưới vào buổi tối hoặc sáng sớm để hạn chế thất thoát nước. Nông dân Nguyễn Thành Dũng đúc rút kinh nghiệm, trung bình mỗi lần tưới kéo dài khoảng 20 phút, thực hiện luân phiên giữa các ruộng để duy trì độ ẩm cho đất.

“Ở Lý Sơn, nguồn nước ngọt để phục vụ cho bà con dân sinh, sinh hoạt thì thực tế không thiếu, nếu chính quyền địa phương mà quan tâm. Hồ nước Thới Lới này là tốt nhất, không nên mở cho bà con tưới tiêu, để phục vụ đời sống dân sinh cái đã. Chẳng hạn ở thôn An Vĩnh, khu vực Bến Đình, người ta thiếu nguồn nước ngọt, thậm chí dùng nước mặn mà tắm rồi xối lại nước ngọt. Với lại, cái hồ nước này nên mở xuống để phục vụ cho dân sinh cái đã. Còn để phục vụ tưới tiêu, làm hành, làm tỏi thì để người ta tự túc, chứ giếng người ta khoan quá trời luôn mà. Nửa mùa kia nắng thì người ta hạn chế, người ta chuyển đổi cây trồng, người ta trồng bắp, hạn chế trồng hành lại”,ông Nguyễn Thành Dũng chia sẻ.

Cùng với bảo đảm nguồn nước tưới phục vụ sản xuất nông nghiệp, người dân và chính quyền đặc khu Lý Sơn cũng chủ động triển khai nhiều giải pháp bảo đảm nước sinh hoạt. Tại khu vực Đảo Bé, người dân đã đầu tư xây dựng bể ngầm trữ nước mưa phục vụ sinh hoạt. Đồng thời, địa phương tận dụng các bể chứa nước tập trung để tích trữ nguồn nước trong mùa mưa, giảm áp lực vào mùa khô. Hiện nay, hồ chứa nước ngọt trên đảo đã góp phần cải thiện đáng kể tình trạng thiếu nước, ưu tiên phục vụ đời sống dân cư.

Trước những thách thức về nguồn nước, ông Nguyễn Văn Huy, Chủ tịch UBND đặc khu Lý Sơn, tỉnh Quảng Ngãi cho biết, trước mắt, đặc khu Lý Sơn triển khai xây dựng thêm hai bể chứa nước mưa quy mô lớn, dự kiến hoàn thành trong năm 2026. Đồng thời, dự án hệ thống bể chứa nước mưa với tổng vốn đầu tư khoảng 75 tỷ đồng cũng đang được tái khởi động sau thời gian tạm dừng. Về lâu dài, theo quy hoạch phát triển du lịch đã được phê duyệt, Lý Sơn sẽ đầu tư nhà máy khử nước biển thành nước ngọt với công nghệ hiện đại, đáp ứng nhu cầu nước khi lượng khách du lịch ngày càng tăng.

Liên quan đến nguồn nước ngầm, ông Nguyễn Văn Huy, Chủ tịch UBND đặc khu Lý Sơn cho biết, chất lượng nước đang bị ảnh hưởng bởi hoạt động sản xuất nông nghiệp và các yếu tố môi trường. Vì vậy, từ ngày 1/7/2025, địa phương đã siết chặt quản lý, chấm dứt tình trạng khoan giếng tràn lan nhằm bảo vệ nguồn nước ngầm, bảo đảm quy hoạch cấp nước.

“Theo quy hoạch phát triển du lịch được Thủ tướng phê duyệt, về phương án lâu dài, khi lượng phát triển du lịch theo đúng quy hoạch thì sẽ có nhà máy khử nước biển thành nước ngọt, đó mới là giải pháp căn cơ. Hiện nay, trên đảo cũng đang triển khai xây dựng thêm các bể chứa nước mưa, hai bể nước ngầm; dự kiến năm 2026 sẽ hoàn thành. Chúng tôi đang xây dựng hai hồ chứa tích nước mưa, tức là thu gom nước mưa lại. Mùa mưa mặc dù mưa rất nhiều nhưng cần có bể lớn để chứa nước, vừa phục vụ sinh hoạt, vừa phục vụ nông nghiệp”,ông Nguyễn Văn Huy thông tin.