Linh hoạt trong tổ chức cơ quan điều tra

Trong ngày làm việc cuối cùng của Kỳ họp không thường lệ thứ nhất, Quốc hội khóa XVI, ngày 24/8, Quốc hội thảo luận tại hội trường về định hướng, chính sách xây dựng dự án Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự (sửa đổi).

Thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Công an, Đại tướng Lương Tam Quang phát biểu giải trình, làm rõ một số vấn đề đại biểu Quốc hội quan tâm.

Theo Đại tướng Lương Tam Quang, tại phiên thảo luận tổ ngày 20/8, có 144 ý kiến đại biểu Quốc hội tham gia góp ý vào định hướng chính sách của dự án luật. Các đại biểu cơ bản thống nhất về sự cần thiết sửa đổi Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự và các định hướng chính sách lớn, đồng thời đề xuất nhiều nội dung nhằm tiếp tục hoàn thiện dự thảo.

Về đề xuất giao Bộ trưởng Bộ Công an, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng quy định chi tiết tổ chức bộ máy cơ quan điều tra của Công an nhân dân, Quân đội nhân dân, Đại tướng Lương Tam Quang cho biết đa số đại biểu tán thành với nội dung này.

Một số ý kiến đề nghị quy định cụ thể tổ chức bộ máy ngay trong luật hoặc xác lập nguyên tắc khung về tổ chức cơ quan điều tra trong Công an nhân dân và Quân đội nhân dân.

Giải trình vấn đề này, Đại tướng Lương Tam Quang cho biết việc giao Bộ trưởng Bộ Công an, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng quy định chi tiết được xây dựng trên cơ sở cơ cấu tổ chức của hai Bộ, nhằm bảo đảm tính chủ động, linh hoạt trong tổ chức thực hiện.

Theo đó, quy định này giúp bảo đảm sự thống nhất giữa tổ chức cơ quan điều tra với cơ cấu tổ chức của Công an nhân dân, Quân đội nhân dân, đồng thời hạn chế phải sửa luật khi có sự thay đổi về tổ chức bộ máy.

“Việc quy định như dự thảo luật tạo sự linh hoạt, thuận lợi khi có sự sắp xếp lại tổ chức tinh gọn bộ máy của hai Bộ, tạo sự ổn định của luật khi được Quốc hội thông qua”, Đại tướng Lương Tam Quang nêu.

Bộ trưởng Bộ Công an cũng khẳng định việc giao quy định chi tiết về tổ chức bộ máy không làm thay đổi hoặc ảnh hưởng đến thẩm quyền tố tụng đã được quy định trong luật và Bộ luật Tố tụng hình sự.

Mở rộng thẩm quyền điều tra của một số Điều tra viên tại Công an cấp xã

Một nội dung được nhiều đại biểu quan tâm là quy định thẩm quyền điều tra của Điều tra viên trung cấp, Điều tra viên cao cấp là Trưởng hoặc Phó Trưởng Công an cấp xã. Theo Đại tướng Lương Tam Quang, đa số đại biểu tán thành với quy định này. Tuy nhiên, một số ý kiến còn băn khoăn về việc mở rộng thẩm quyền điều tra cũng như địa vị pháp lý của các chủ thể này.

Giải trình, Bộ trưởng Bộ Công an cho biết việc quy định thẩm quyền điều tra cho điều tra viên trung cấp, cao cấp là trưởng, phó trưởng công an cấp xã được xác định là cơ chế phân công, ủy quyền để điều tra viên thuộc cơ quan cảnh sát điều tra công an cấp tỉnh trực tiếp thực hiện nhiệm vụ tố tụng khi vụ án xảy ra trên địa bàn cấp xã.

Đại tướng Lương Tam Quang cho biết thẩm quyền này hiện đã được quy định tại Điều 37 Bộ luật Tố tụng hình sự đối với các vụ án ít nghiêm trọng và nghiêm trọng.

Hiện nay, Điều tra viên trung cấp, cao cấp thuộc cơ quan cảnh sát điều tra công an cấp tỉnh được bố trí tại công an cấp xã để thực hiện nhiệm vụ điều tra. Theo Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự hiện hành, điều tra viên trung cấp, cao cấp phải là người có năng lực điều tra đến vụ án đặc biệt nghiêm trọng.

Vì vậy, theo cơ quan chủ trì soạn thảo, việc mở rộng thẩm quyền cho các điều tra viên này là phù hợp với yêu cầu thực tiễn, góp phần giải quyết kịp thời những vụ án ít nghiêm trọng, có tính chất đơn giản, chứng cứ rõ ràng.

Bộ trưởng Bộ Công an nhấn mạnh, dù mở rộng thẩm quyền điều tra, quá trình thụ lý, điều tra vẫn được thực hiện theo nguyên tắc thủ trưởng cơ quan cảnh sát điều tra công an cấp tỉnh chỉ đạo, phân công, ủy quyền và giám sát hoạt động điều tra của điều tra viên trung cấp, cao cấp là trưởng, phó trưởng công an cấp xã.

Làm rõ trách nhiệm xác minh ban đầu của công an cấp xã, không tổ chức cơ quan điều tra khu vực

Về trách nhiệm xác minh ban đầu tố giác, tin báo về tội phạm của công an cấp xã, đa số đại biểu cũng tán thành việc quy định nội dung này trong luật. Tuy nhiên, một số đại biểu đề nghị làm rõ nội hàm của hoạt động kiểm tra, xác minh sơ bộ; đồng thời phân định rõ giữa tố giác, tin báo về tội phạm với thông tin liên quan đến an ninh, trật tự.

Đại tướng Lương Tam Quang cho biết cơ quan chủ trì soạn thảo thống nhất cao với các ý kiến này và sẽ tiếp thu trong quá trình xây dựng dự án Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự (sửa đổi), bảo đảm thống nhất với quy định của dự thảo Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi).

Liên quan mối quan hệ giữa cơ quan điều tra với tòa án nhân dân và viện kiểm sát nhân dân khu vực, có ý kiến đề nghị nghiên cứu tổ chức cơ quan điều tra khu vực để bảo đảm tính tương thích với tòa án nhân dân khu vực và viện kiểm sát nhân dân khu vực.

Theo Bộ trưởng Lương Tam Quang, thực hiện chủ trương của Đảng về tinh gọn tổ chức bộ máy, cơ quan điều tra trong công an nhân dân đã được sắp xếp lại, không còn cơ quan cảnh sát điều tra công an cấp huyện.

Hiện hệ thống cơ quan điều tra công an nhân dân được tổ chức ở hai cấp là cấp bộ và cấp tỉnh. Theo đánh giá của cơ quan chủ trì soạn thảo, mô hình này đã ổn định và vận hành hiệu quả trong thực tiễn.

“Do vậy, không cần thiết tổ chức cơ quan điều tra khu vực”, Đại tướng Lương Tam Quang nêu.

Đối với mối quan hệ giữa cơ quan điều tra với tòa án nhân dân và viện kiểm sát nhân dân khu vực, Bộ trưởng Bộ Công an cho biết sẽ được thực hiện theo quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự. Nếu phát sinh khó khăn, vướng mắc, Bộ Công an sẽ phối hợp với Tòa án nhân dân tối cao và Viện kiểm sát nhân dân tối cao ban hành văn bản hướng dẫn cụ thể.

Rà soát thẩm quyền điều tra của Hải quan, Kiểm lâm, Kiểm ngư

Đối với các cơ quan được giao tiến hành một số hoạt động điều tra, đa số đại biểu tán thành định hướng sửa đổi nhiệm vụ, quyền hạn của các cơ quan này. Một số ý kiến đề nghị bỏ thẩm quyền điều tra trong thời hạn 1 tháng của lực lượng Hải quan, Kiểm lâm, Kiểm ngư.

Giải trình nội dung này, Đại tướng Lương Tam Quang cho biết qua tổng kết thực hiện Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự, Hải quan, Kiểm lâm, Kiểm ngư được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra, nhưng trên thực tế rất ít trường hợp các cơ quan này thực hiện thẩm quyền điều tra trong thời hạn 1 tháng.

Nguyên nhân là nhu cầu thực tế đối với thẩm quyền này không nhiều, trong khi một số cơ quan chưa đủ điều kiện để bảo đảm thực hiện đầy đủ thẩm quyền.

Theo Bộ trưởng Bộ Công an, cơ quan chủ trì soạn thảo đã trao đổi, thống nhất với các cơ quan liên quan trong quá trình xây dựng chính sách của dự thảo luật trước khi đưa nội dung này vào dự án.

Bảo đảm đồng bộ với các luật liên quan

Kết luận nội dung thảo luận, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định cho biết các đại biểu Quốc hội cơ bản tán thành sự cần thiết sửa đổi Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự. Các đại biểu đồng thời đóng góp nhiều ý kiến nhằm hoàn thiện định hướng chính sách và đề xuất phương án cụ thể đối với nhiều quy định của dự thảo luật.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định đề nghị ngay sau phiên họp, Bộ Công an giúp Chính phủ khẩn trương phối hợp chặt chẽ với Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp, các cơ quan liên quan của Quốc hội, Chính phủ và địa phương để tiếp tục hoàn thiện dự án luật.

Đặc biệt, quá trình xây dựng dự án luật cần phối hợp với Ban soạn thảo Bộ luật Hình sự và Ban soạn thảo Bộ luật Tố tụng hình sự, bảo đảm sự đồng bộ, thống nhất giữa các luật có liên quan và tính thống nhất của hệ thống pháp luật.

Theo Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định, dự thảo luật sẽ tiếp tục được hoàn chỉnh để trình Quốc hội xem xét, thảo luận tại Kỳ họp thứ hai và dự kiến xem xét thông qua vào cuối kỳ họp này, tháng 10/2026.

Trước đó, tại phiên thảo luận, cơ quan chủ trì soạn thảo cũng khẳng định sẽ tiếp tục phối hợp chặt chẽ với các bộ, ngành, địa phương và cơ quan liên quan, nghiên cứu, tiếp thu tối đa ý kiến đại biểu Quốc hội, đồng thời giải trình cụ thể để hoàn thiện dự án Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự (sửa đổi) theo quy định.