Thảo luận tại tổ về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật An toàn, vệ sinh lao động, Đại biểuQuốc hội Phạm Thị Thúy Linh (Đoàn Đà Nẵng), cảnh báo người lao động có thể chịu nhiều thiệt thòi khi tai nạn xảy ra nhưng doanh nghiệp không khai báo, báo cáo hoặc việc điều tra kéo dài.

Theo Đại biểuPhạm Thị Thúy Linh, trên cả nước, chỉ khoảng 17,52% doanh nghiệp gửi báo cáo tình hình tai nạn lao động; số biên bản điều tra gửi về Bộ Nội vụ chỉ bằng khoảng 10,73% số vụ tai nạn chết người. Khi doanh nghiệp không khai báo, nhiều vụ việc không được điều tra đầy đủ. Không có kết luận điều tra, người bị nạn và gia đình sẽ gặp khó khăn khi yêu cầu người sử dụng lao động bồi thường, trợ cấp theo Điều 38, Điều 39 của Luật An toàn, vệ sinh lao động.

Đại biểu Linh tán thành việc giao công an cấp xã tiếp nhận thông tin, bảo vệ hiện trường và giao Chính phủ quy định chi tiết trình tự điều tra để phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Tuy nhiên, theo đại biểu, việc dự thảo chuyển nhiều nội dung về thời hạn điều tra từ luật sang văn bản hướng dẫn cần được cân nhắc, nhất là với các vụ tai nạn nghiêm trọng.

Luật hiện hành quy định thời hạn điều tra tối đa từ 4 ngày đối với tai nạn làm bị thương nhẹ, 7 ngày đối với tai nạn làm bị thương nặng một người, 20 ngày với tai nạn làm bị thương nặng từ hai người trở lên, 30 ngày với tai nạn chết người và 60 ngày với vụ cần giám định kỹ thuật hoặc pháp y. Vụ việc phức tạp được gia hạn một lần, thời gian gia hạn không vượt quá thời hạn tương ứng.

Trong khi đó, dự thảo sửa đổi Điều 35 giao Chính phủ quy định thời hạn điều tra và việc gia hạn. Đại biểu Linh đề nghị giữ trong luật thời hạn tối đa đối với tai nạn chết người, tai nạn làm bị thương nặng và nguyên tắc chỉ gia hạn một lần, nhằm bảo đảm quyền lợi của người lao động. Đối với tai nạn có dấu hiệu tội phạm, đại biểu đánh giá việc dự thảo giao Chính phủ quy định giải quyết chế độ cho người lao động khi có quyết định khởi tố vụ án hình sự là điểm mới đáng ghi nhận. Tuy nhiên, bà cho rằng cần tính đến giai đoạn cơ quan công an đang xác minh, chưa quyết định khởi tố hay không. Nếu không có nguyên tắc rõ ràng, gia đình người bị nạn có thể phải chờ cả quá trình điều tra tai nạn lao động lẫn tố tụng hình sự mới được giải quyết chế độ.

Đại biểu Linhđề nghị bổ sung nguyên tắc người bị nạn và thân nhân được giải quyết kịp thời các chế độ, không phụ thuộc vào thời gian giải quyết vụ án hình sự, kể cả khi cơ quan có thẩm quyền đang xác minh. Đồng thời, cần bổ sung quyền của người lao động được trực tiếp thông báo tai nạn lao động cho cơ quan nhà nước có thẩm quyền và tổ chức công đoàn khi doanh nghiệp không thực hiện nghĩa vụ khai báo.

Đề nghị giữ vai trò của công đoàn trong điều tra tai nạn

Một vấn đề khác được Đại biểu Phạm Thị Thúy Linh quan tâm là quyền, trách nhiệm của tổ chức công đoàn trong bảo vệ người lao động. Đại biểu Linhđồng tình với quy định cho phép công đoàn cấp trên cơ sở thực hiện quyền, trách nhiệm tại những doanh nghiệp chưa thành lập công đoàn cơ sở khi người lao động yêu cầu hoặc khi phát hiện dấu hiệu xâm phạm quyền lợi về an toàn, vệ sinh lao động.

Tuy nhiên, theo đại biểu Linh, dự thảo đã bỏ quy định về thành phần công đoàn trong các đoàn điều tra tai nạn lao động, giao Chính phủ quy định. Luật hiện hành quy định đoàn điều tra cấp cơ sở có đại diện ban chấp hành công đoàn cơ sở hoặc đại diện tập thể người lao động nếu chưa có công đoàn cơ sở; đoàn điều tra cấp tỉnh có đại diện Liên đoàn Lao động cấp tỉnh.

Đáng chú ý, quy định về quyền của công đoàn tham gia đoàn điều tra cấp cơ sở vẫn được giữ tại khoản 8 Điều 10, nhưng dẫn chiếu đến khoản 1 Điều 35, trong khi nội dung này không còn được quy định tại khoản tương ứng trong dự thảo sửa đổi.

Đại biểu cho rằng, cần giữ nguyên tắc đoàn điều tra tai nạn lao động các cấp phải có đại diện tổ chức công đoàn, còn thành phần cụ thể do Chính phủ quy định. Đồng thời, cần chỉnh lý các điều khoản để bảo đảm thống nhất, tránh thu hẹp quyền và trách nhiệm của công đoàn trong quá trình điều tra tai nạn.

Đại biểu Linhcũng đề nghị quy định thời hạn người sử dụng lao động phải trả lời bằng văn bản và khắc phục kiến nghị về an toàn, vệ sinh lao động của công đoàn. Nếu quá thời hạn mà không xử lý, công đoàn được chuyển vụ việc đến cơ quan chuyên môn về lao động cấp tỉnh để kiểm tra; cơ quan này phải thông báo kết quả giải quyết. Theo đó, những kiến nghị liên quan đến lan can, dây an toàn hay hệ thống thông gió nếu không được xử lý kịp thời sẽ khiến nguy cơ tai nạn tiếp tục tồn tại.

Lo huấn luyện an toàn lao động chỉ còn hình thức

Về huấn luyện an toàn, vệ sinh lao động, đại biểu Phạm Thị Thúy Linh đồng tình với việc bỏ giấy chứng nhận đủ điều kiện hoạt động huấn luyện, chuyển sang cơ chế thông báo và hậu kiểm để đơn giản hóa thủ tục, giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp. Tuy nhiên, bà cho rằng khi bỏ điều kiện trước, chất lượng huấn luyện sẽ phụ thuộc nhiều vào hiệu quả hậu kiểm, trong khi dự thảo chưa quy định rõ hành vi huấn luyện không bảo đảm chất lượng.

Đại biểu Linh đề nghị bổ sung nguyên tắc chương trình huấn luyện phải căn cứ vào đánh giá nguy cơ, rủi ro tại vị trí làm việc; người lao động phải đạt yêu cầu kiểm tra trước khi được bố trí làm việc. Đồng thời, cần bổ sung vào Điều 12 hành vi bị nghiêm cấm là huấn luyện không bảo đảm chất lượng, trong đó có việc cấp giấy chứng nhận hoặc thẻ an toàn khi người lao động chưa được huấn luyện, sát hạch. Đại biểu Linh cũng đề xuất công khai danh sách tổ chức huấn luyện đã thông báo hoạt động và kết quả hậu kiểm để doanh nghiệp lựa chọn, công đoàn và người lao động giám sát.

Cùng quan tâm đến nội dung này, ông Nguyễn Tuấn Anh, Chủ tịch Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam, Đại biểu Quốc hội Đoàn Đà Nẵng, cảnh báo nếu không có cơ chế hậu kiểm chặt chẽ, nhiều doanh nghiệp có thể không thực hiện nghiêm việc huấn luyện an toàn cho công nhân trước khi làm việc.

Đại biểu Nguyễn Tuấn Anh, dẫn thực tế có doanh nghiệp báo cáo đã tổ chức khám sức khỏe định kỳ cho người lao động nhưng việc khám không diễn ra như báo cáo, hồ sơ chủ yếu được lưu để phục vụ kiểm tra. Theo ông, nếu hoạt động liên quan trực tiếp đến sức khỏe còn có thể bị thực hiện hình thức, việc huấn luyện an toàn lao động càng cần được giám sát chặt chẽ.

Đại biểu Nguyễn Tuấn Anhcho rằng, đơn giản hóa điều kiện kinh doanh là chủ trương đúng, nhưng với lĩnh vực liên quan trực tiếp đến tính mạng con người, Chính phủ cần xây dựng cơ chế hậu kiểm đủ mạnh. Ông cũng đề nghị bổ sung các tổ chức đại diện người lao động khác tại doanh nghiệp vào những quy định liên quan, phù hợp với Bộ luật Lao động năm 2019.

Đại biểu Quốc hội Chu Lương Trí, Đoàn Quảng Ninh, đề nghị bổ sung đặc thù ngành nghề vào quy định huấn luyện an toàn, vệ sinh lao động, bởi điều kiện và môi trường làm việc giữa các lĩnh vực sản xuất có sự khác biệt. Nội dung huấn luyện cần sát với công việc thực tế để nâng cao hiệu quả phòng ngừa tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp.

Đại biểucũng đề nghị nghiên cứu tổng thể theo hướng tạo điều kiện để doanh nghiệp chủ động tổ chức huấn luyện, hạn chế tối đa việc phải thuê đơn vị bên ngoài. Doanh nghiệp trực tiếp nắm rõ quy trình sản xuất, dây chuyền công nghệ và môi trường làm việc nên có thể xây dựng nội dung sát thực tế, tiết kiệm chi phí và nâng cao trách nhiệm của người sử dụng lao động.

Đề xuất duy trì Ban Thanh tra nhân dân ở nơi không có công đoàn

Ngoài dự án Luật An toàn, vệ sinh lao động, đại biểu Nguyễn Tuấn Anh còn bày tỏ băn khoăn về việc bỏ Ban Thanh tra nhân dân tại các cơ quan, đơn vị không có tổ chức công đoàn. Theo đại biểu Nguyễn Tuấn Anh, tại một số đơn vị sự nghiệp có đông người lao động, trong đó có những đơn vị hưởng 100% lương từ ngân sách nhà nước, việc không còn tổ chức công đoàn và đồng thời bỏ Ban Thanh tra nhân dân có thể làm giảm kênh giám sát, phản ánh của người lao động.

Đại biểu Nguyễn Tuấn Anh đề nghị tiếp tục duy trì Ban Thanh tra nhân dân tại các cơ quan, đơn vị không có công đoàn, giao Mặt trận Tổ quốc cấp xã hướng dẫn hoạt động. Ban này sẽ đóng vai trò cầu nối giữa người đứng đầu cơ quan, đơn vị với người lao động trong thực hiện dân chủ ở cơ sở.

Đối với quy định về đình công trong Bộ luật Lao động, ông cũng đề nghị bổ sung giám đốc ban quản lý khu công nghiệp, khu kinh tế vào nhóm chủ thể tiếp nhận thông tin và tham gia xử lý đình công. Theo đại biểu Nguyễn Tuấn Anh, người đứng đầu doanh nghiệp trong khu công nghiệp thường làm việc trực tiếp với ban quản lý khu công nghiệp hơn là chính quyền cấp xã, nên việc bổ sung đầu mối này sẽ phù hợp với thực tế quản lý.

Các ý kiến tại phiên thảo luận cùng nhấn mạnh yêu cầu đơn giản hóa thủ tục nhưng không làm suy giảm những cơ chế bảo vệ trực tiếp người lao động. Theo các đại biểu, thời hạn điều tra, quyền tham gia của công đoàn và chất lượng huấn luyện an toàn cần được quy định đủ rõ để tránh tình trạng tai nạn không được khai báo, quyền lợi chậm giải quyết hoặc công nhân phải làm việc khi chưa được trang bị đầy đủ kiến thức an toàn.