Thảo luận tại tổ ngày 21/10 về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá, nhiều đại biểu Quốc hội chỉ ra những khoảng trống trong quy định và thực thi pháp luật, từ việc xử lý người hút thuốc tại nơi cấm, bảo vệ người nhắc nhở vi phạm đến kiểm soát khả năng tiếp cận thuốc lá của thanh thiếu niên.

Đại biểu Nguyễn Văn Ngọc, Đoàn Lâm Đồng, dẫn vụ việc xảy ra ngày 17/9/2025 tại một quán cà phê. Theo ông, nhân viên thu ngân nhắc khách ba lần không hút thuốc do quán có biển cấm thì bị người đi cùng khách đấm ngã theo hiệu lệnh của người khách.

Đại biểu cho biết, tòa án đã giữ nguyên mức án 24 tháng tù đối với người chỉ đạo hành vi gây rối trật tự công cộng. Tuy nhiên, theo ông, vụ việc cũng bộc lộ bất cập trong cơ chế thực thi lệnh cấm hút thuốc tại nơi công cộng. Luật quy định trách nhiệm của người đứng đầu, người quản lý địa điểm trong việc kiểm tra, đôn đốc thực hiện quy định cấm hút thuốc. Trong khi đó, chủ quán, quản lý nhà hàng, bảo vệ bệnh viện hay hiệu trưởng nhà trường không thuộc nhóm có thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính.

Ngược lại, người quản lý địa điểm có thể bị phạt từ 3 đến 5 triệu đồng nếu không tổ chức kiểm tra, đôn đốc việc thực hiện quy định cấm hút thuốc. “Trách nhiệm thì có, công cụ thì không”, ông Ngọc nêu vấn đề. Theo đại biểu, khoảng trống thứ hai là pháp luật trao cho công dân quyền yêu cầu người khác không hút thuốc tại nơi cấm nhưng chưa có cơ chế bảo vệ cụ thể khi họ thực hiện quyền này. Không ít người có thể chọn im lặng vì ngại va chạm hoặc lo bị đe dọa, hành hung.

Ông đề nghị bổ sung vào Điều 9 các hành vi bị nghiêm cấm, gồm đe dọa, cản trở, trả thù, xúc phạm hoặc xâm hại người yêu cầu, nhắc nhở, phản ánh, tố giác hành vi hút thuốc tại địa điểm có quy định cấm. Đồng thời, cần sửa quy định về trách nhiệm của người đứng đầu, người quản lý địa điểm theo hướng cho phép họ yêu cầu người vi phạm chấm dứt hút thuốc, ghi nhận hình ảnh, lập biên bản sự việc và đề nghị công an cấp xã hoặc người có thẩm quyền xử lý. Công an cấp xã cần tiếp nhận, xử lý kịp thời các đề nghị này.

Đề xuất bố trí điểm hút thuốc ngoài trời, tăng mức phạt

Đại biểu Nguyễn Văn Ngọc tán thành việc đưa toàn bộ cơ sở giáo dục, kể cả cơ sở giáo dục đại học, vào nhóm địa điểm cấm hút thuốc hoàn toàn trong nhà và trong phạm vi khuôn viên. Tuy nhiên, ông cho rằng thực tế có tình trạng người hút thuốc chuyển ra khu vực cổng trường, cổng bệnh viện sau khi lệnh cấm được áp dụng trong khuôn viên.

Tại bệnh viện, người nhà chăm sóc bệnh nhân dài ngày, bệnh nhân và cả nhân viên y tế vẫn có thể hút thuốc lén, khiến việc phát hiện, xử lý gặp khó khăn. Ông đề nghị giữ lệnh cấm hút thuốc trong khuôn viên cơ sở giáo dục, cơ sở y tế, đồng thời mở rộng vùng cấm tại khu vực cổng ra vào theo quy định của Chính phủ.

Đại biểu kiến nghị bổ sung quy định giao UBND cấp xã chủ trì, phối hợp với người đứng đầu cơ sở giáo dục, cơ sở y tế, bến xe, nhà ga, chợ và công viên bố trí điểm hút thuốc ngoài trời bên ngoài khuôn viên và khu vực cổng ra vào. Những điểm này cần có biển chỉ dẫn và dụng cụ chứa tàn thuốc; việc hút thuốc ngoài điểm được bố trí tại các khu vực trên sẽ bị xem xét là hành vi hút thuốc tại địa điểm cấm theo quy định. “Nơi đã cấm thì cấm thật; nơi được phép hút thì phải có chỗ hút đạt chuẩn và người hút buộc phải vào đó”, ông Ngọc nói.

Ông cũng đề nghị bổ sung trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan, đơn vị, theo đó việc để xảy ra tình trạng hút thuốc thường xuyên tại nơi thuộc quyền quản lý cần được xem xét khi đánh giá, xếp loại, thi đua, khen thưởng hằng năm. Cán bộ, công chức, viên chức hút thuốc tại nơi làm việc cần được xem xét theo quy chế nội bộ.

Về chế tài, đại biểu cho biết Nghị định 90/2026/NĐ-CP đã bỏ hình thức cảnh cáo, nhưng mức phạt đối với hành vi hút thuốc lá điếu tại địa điểm cấm vẫn từ 200.000 đến 500.000 đồng, trong khi hành vi sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng bị phạt từ 3 đến 5 triệu đồng.

Ông cho rằng sự chênh lệch này khó giải thích với người dân, bởi hút thuốc lá điếu tại nơi cấm cũng có thể gây hại cho người xung quanh. Đại biểu đề nghị nâng khung phạt, quy định mức phạt cao hơn khi vi phạm tại cơ sở giáo dục, cơ sở y tế, địa điểm dành cho trẻ em; đồng thời áp dụng tình tiết tăng nặng khi tái phạm hoặc chống đối người nhắc nhở.

Đề nghị nâng tuổi được mua thuốc lá lên 21

Cùng quan tâm đến việc ngăn ngừa thanh thiếu niên tiếp cận thuốc lá, Đại biểu Nguyễn Hải Long, Đoàn Đà Nẵng, đề nghị nâng độ tuổi được mua, sử dụng thuốc lá từ 18 lên 21. Ông tán thành việc tăng trách nhiệm người bán, yêu cầu xác minh tuổi, cấm bán thuốc lá trên nền tảng số và cấm trưng bày sản phẩm. Tuy nhiên, theo đại biểu, các biện pháp này vẫn lấy mốc 18 tuổi làm giới hạn, trong khi nguy cơ bắt đầu hút thuốc tăng mạnh ở nhóm thanh niên sau tuổi này.

Theo số liệu điều tra STEPS năm 2021 được Bộ Y tế dẫn trong báo cáo đánh giá tác động, tỷ lệ hút thuốc ở nam giới 15-19 tuổi là 5,46%. Trong khi đó, tỷ lệ này tăng lên 32,6% ở nhóm nam giới 20-24 tuổi, cao gần sáu lần. Khoảng một nửa số nam giới đang hút thuốc hằng ngày bắt đầu hút từ 19 tuổi trở lên.

Đại biểu Long phân tích trước tuổi 18, phần lớn thanh thiếu niên còn sống cùng gia đình, đi học phổ thông và chịu sự quản lý của cha mẹ, thầy cô. Sau khi bước vào tuổi trưởng thành, nhiều người rời gia đình để học đại học, sống tại ký túc xá, nhà trọ hoặc bắt đầu đi làm, có thu nhập riêng và tiếp xúc với các nhóm bạn mới. Khi đã được pháp luật cho phép mua thuốc lá, nguy cơ bắt đầu hút thuốc có thể tăng lên.

Ông cho biết ít nhất 15 quốc gia đã áp dụng mốc tuổi 21 và dẫn thông tin doanh số thuốc lá điếu tại những địa bàn có tỷ lệ người dưới 21 tuổi cao giảm 12,4% sau khi áp dụng chính sách. Từ đó, đại biểu đề nghị xem xét nâng độ tuổi được mua thuốc lá nhằm hạn chế người trẻ bắt đầu sử dụng sản phẩm.

Đại biểu Phạm Trọng Nhân, Đoàn TP HCM, cũng nhấn mạnh cần kiên quyết giữ danh mục cấm đối với thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, túi ngậm nicotine, shisha và các sản phẩm nicotine thế hệ mới. Theo ông, không nên chuyển việc quyết định danh mục cấm cho Chính phủ hoặc lùi thời điểm áp dụng.

Ông cho rằng những lập luận xem các sản phẩm này là “giảm hại”, không nhắm đến phụ nữ và trẻ em cần được nhìn nhận thận trọng. Thiết kế nhỏ gọn, hương liệu, cách sử dụng kín đáo và hình ảnh sành điệu có thể khiến sản phẩm hấp dẫn giới trẻ, kể cả phụ nữ. Vì vậy, chính sách cần có giải pháp ngăn chặn nguy cơ từ sớm.

Đại biểu Nhân cũng đề nghị cơ quan soạn thảo giải trình việc phương án không bán thuốc lá cho người sinh từ ngày 1/1/2010 trở đi không xuất hiện trong dự thảo lần sửa luật này.

Theo ông, phương án đã được Bộ Y tế đánh giá tác động, với khả năng ngăn 6,55 triệu nam giới nghiện thuốc; 20 trong số 23 thành viên Chính phủ tán thành. Ông đề nghị nghiên cứu bổ sung quy định nghiêm cấm bán, cung cấp, mua hộ thuốc lá cho người chưa đủ 18 tuổi hoặc người sinh từ ngày 1/1/2010 trở đi. Trước mắt, quy định cần tập trung vào trách nhiệm của bên bán, không xử phạt người sử dụng và đi kèm hỗ trợ cai nghiện. “Nếu chưa đủ điều kiện thì ít nhất giao Chính phủ áp dụng - và không muộn hơn năm 2030”, ông kiến nghị, đồng thời đề nghị công khai báo cáo đánh giá tác động trước phiên thảo luận tại hội trường.

Cảnh báo sức khỏe cần chiếm tối thiểu 85% bao bì

Một nội dung khác được nhiều đại biểu quan tâm là tăng diện tích cảnh báo sức khỏe trên bao thuốc lá. Đại biểu Lê Văn Khảm, Đoàn TP HCM, cho rằng sau gần 15 năm áp dụng Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá, diện tích cảnh báo vẫn ở mức tối thiểu 50% mặt chính trước và mặt chính sau của bao thuốc lá, dù nhận thức xã hội và chính sách bảo vệ sức khỏe đã có nhiều thay đổi. Ông đề nghị quy định ngay trong luật lộ trình nâng diện tích cảnh báo lên tối thiểu 85%, thay vì tiếp tục giao Chính phủ quyết định mức tăng theo từng thời kỳ mà chưa xác định rõ tiến độ.

Theo đại biểu Khảm, nhiều nước đã tăng dần diện tích cảnh báo; ông dẫn ví dụ Thái Lan và Singapore áp dụng mức cảnh báo cao, trong đó Singapore đạt 90%. Việc nâng diện tích cảnh báo thể hiện quyết tâm của Quốc hội trong bảo vệ sức khỏe nhân dân, tương tự quyết sách cấm thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng tại Nghị quyết 173/2024/QH15.

Ông cũng cảnh báo cảnh báo sức khỏe phải được gắn chặt với bao bì. Một số hộp thuốc lá bằng kim loại sử dụng giấy in cảnh báo dán bên ngoài, có thể bóc ra để lộ thông điệp khác bên dưới. Ngoài ra, tem thuốc lá phục vụ kiểm soát nguồn gốc có thể che lên phần cảnh báo, khiến diện tích cảnh báo thực tế nhỏ hơn quy định.

Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga, Phó trưởng đoàn đại biểu Quốc hội thành phố Hải Phòng, đồng tình với đề xuất đưa mức cảnh báo tối thiểu 85% vào luật, kèm thời gian chuyển tiếp hợp lý. Theo bà, Quốc hội cần quyết định mức bảo vệ tối thiểu, còn Chính phủ quy định mẫu hình ảnh, cách tính diện tích, vị trí in, chu kỳ thay đổi và việc xử lý hàng tồn kho.

Bà Nga cũng đề nghị hoàn thiện phạm vi cấm đối với thuốc lá mới, bao gồm nguyên liệu không chứa nicotine được sử dụng chuyên dùng cho sản phẩm thuốc lá. Luật cần làm rõ dấu hiệu nhận diện nguyên liệu, thiết bị và cụm linh kiện chuyên dụng để ngăn hành vi chia nhỏ sản phẩm nhằm né tránh lệnh cấm, đồng thời tránh ảnh hưởng đến các linh kiện có mục đích sử dụng hợp pháp khác.

Đối với việc bảo vệ người chưa đủ 18 tuổi, bà đề nghị chuyển từ quy định người bán “có quyền” từ chối sang nghĩa vụ yêu cầu chứng minh tuổi khi có căn cứ nghi ngờ người mua chưa đủ tuổi; không bán nếu người mua không chứng minh được đã đủ tuổi theo quy định. Phương thức xác minh cần đơn giản, phù hợp với pháp luật về bảo vệ dữ liệu cá nhân và không tạo gánh nặng không cần thiết cho các điểm bán nhỏ.

Bà cũng tán thành cấm bán thuốc lá trên nền tảng thương mại điện tử và các phương thức giao dịch điện tử khác, đồng thời đề nghị làm rõ trách nhiệm của người bán, người quảng cáo, người tiếp thị liên kết và đơn vị vận hành nền tảng trong phát hiện, ngăn chặn, gỡ bỏ nội dung vi phạm.

Về quy định cấm trưng bày thuốc lá, đại biểu Hải Phòng đề nghị giới hạn các trường hợp ngoại lệ ngay trong luật, bảo đảm không làm tăng khả năng tiếp cận của người chưa đủ 18 tuổi và không làm suy giảm hiệu quả hạn chế quảng bá thuốc lá.