Việt Nam không thể đứng ngoài xu thế

Bước vào kỷ nguyên mới, kỷ nguyên vươn mình của dân tộc, việc nắm bắt, làm chủ các công nghệ lõi như công nghệ lượng tử là yêu cầu cấp thiết, động lực quan trọng nhằm đảm bảo năng lực tự chủ chiến lược về khoa học công nghệ, góp phần xác định mô hình phát triển mới của đất nước trong thời gian tới.

Phát biểu tại hội thảo “Công nghệ lượng tử trong kỷ nguyên mới: Xu hướng quốc tế, cơ hội và yêu cầu đặt ra cho Việt Nam” tổ chức ngày 23/6 tại Hà Nội,GS.TS Trần Hồng Thái, Ủy viên Trung ương Đảng, Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam nhấn mạnh, trong bối cảnh khoa học công nghệ phát triển nhanh, nhận thức lý luận và tư duy chính sách đi trước là yêu cầuquan trọng, nhưng nó chỉ thực sự có ý nghĩa khi được chuyển hóa thành cách làm cụ thể, cơ chế phù hợp, tổ chức thực hiện hiệu quả và năng lực triển khai thực chất.

Mặc dù công nghệ lượng tử là lĩnh vực khó, đòi hỏi sự chuẩn bị toàn diện từ nền tảng khoa học, hạ tầng nghiên cứu đến nhân lực và mô hình tổ chức, songViệt Nam không thể đứng ngoài xu thế này, bởi đây là công nghệ chiến lược có khả năng làm thay đổi tương lai phát triển của các quốc gia.

GS.TS Trần Hồng Thái cho rằng,Việt Nam cần chủ động nhưng không nóng vội, không chạy đua toàn diện nhưng cũng không đứng ngoài quan sát. Theo đó, Việt Nam cần “đi sớm” về nhận thức, “đi chắc” về nền tảng và “đi đúng” vào những khâu phù hợp với điều kiện, năng lực và nhu cầu phát triển của đất nước. Trong bối cảnh nguồn lực còn phân tán, việc xây dựng mạng lưới nòng cốt, hình thành các phòng thí nghiệm dùng chung, nền tảng dữ liệu dùng chung và cơ chế kết nối giữa viện nghiên cứu, trường đại học, doanh nghiệp là yêu cầu cần thiết.

Theo TS Nguyễn Quốc Hưng, Viện trưởng Viện Công nghệ Lượng tử, Đại học Quốc gia Hà Nội, Việt Nam đang ở giai đoạn ban đầu của phát triển công nghệ lượng tử. Việt Nam có một số cơ sở nghiên cứu chuyên trách bắt đầu hình thành, song năng lực thực tế và cơ chế vận hành còn chưa sẵn sàng.

"Các điểm nghẽnđể phát triển công nghệ lượng tử tại Việt Nam hiện nay làthiếu chính sách cấp quốc gia, thiếu kiến trúc điều phối liên ngành, hạ tầng chuyên dụng còn hạn chế, nhân lực chuyên sâu thiếu hụt, doanh nghiệp tham gia chưa nhiều, cơ chế tài chính, mua sắm và đánh giá chưa phù hợp với công nghệ có rủi ro cao, chu kỳ dài. Vì thế, Việt Nam cần lựa chọn chiến lược có trọng tâm, ưu tiên an toàn thông tin, mật mã hậu lượng tử, cảm biến và đào tạo nhân lực; đồng thời xây dựng chương trình quốc gia, cơ quan điều phối, cơ chế hợp tác quốc tế có chọn lọc và lộ trình phát triển linh hoạt",TS Nguyễn Quốc Hưng nhấn mạnh.

TS Nguyễn Quốc Hưng cho rằng, Việt Namnên sớm xây dựng một chương trình quốc gia về công nghệ lượng tử, với tầm nhìn dài hạn, cơ chế điều phối hiệu quả. Chương trình này nên xác định rõ mục tiêu theo từng giai đoạn, từ nghiên cứu nền tảng, phát triển hạ tầng, đào tạo nhân lực đến thử nghiệm ứng dụng và thương mại hóa. Đồng thời, chúng ta nên thiết lập một cơ quan điều phối quốc gia có khả năng tập hợp nguồn lực để điều phối hoạt động xuyên suốt giữa các bộ, ngành và các đơn vị nghiên cứu.

Phát triển công nghệ lượng tử cần được nhìn nhận là chiến lược quốc gia

Cùng chung quan điểm, TS Nguyễn Hoàng Dương, Phó Trưởng Ban Khoa học và Công nghệ, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam cho rằng, công nghệ lượng tử đang trở thành một hướng phát triển chiến lược, gắn với chủ quyền số, an ninh quốc gia, năng lực cạnh tranh và sức mạnh mới của các quốc gia.

Những năm gần đây, chính phủ cũng nhưtập đoàn của các nước đã quan tâm nhiều đến công nghệ lượng tử. Các nước đã nhận ra, công nghệ lượng tử không chỉ là một công cụ nhằm tăng hiệu suất kinh tế cho tương lai mà còn có thể làm tăng chủ quyền số, an ninh quốc gia và nâng cao năng lực cạnh tranh và tạo rasức mạnh mới. Các quốc gia ban hành các chiến lược lượng tử thông qua các chính sách nhưtăng cường kiểm soát xuất khẩu thiết bị vật liệu, phần mềm;đẩy mạnh các hợp tác thông qua mạng lưới đối tác tin cậy vàcạnh tranhnhằm thu hút các nhân lực về lượng tử.

Vì thế,Việt Nam cầnsớm hình thành cơ chế điều phối tổng thể, phát triển nhân lực chuyên sâu, đầu tư hạ tầng nghiên cứu dùng chung, tận dụng hợp tác quốc tế và lựa chọn hướng đi trọng tâm, phù hợp với năng lực quốc gia.

PGS.TS Đinh Văn Trung, Viện trưởng Viện Vật lý, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam cho rằng, phát triển công nghệ lượng tử cần được nhìn nhận là chiến lược quốc gia, không chỉ là vấn đề nghiên cứu khoa học đơn thuần. Vì thế, Việt Nam cần phải từng bước làm chủ, giải mã và ứng dụng một số công nghệ lượng tử phù hợpvới điều kiện Việt Nam;Xây dựng hệ sinh thái công nghệ lượng tử quốc gia đồng bộ từ nghiên cứu cơbản, phát triển công nghệ, ứng dụng và thương mại hóa;Bảo đảm an toàn hạ tầng số, dữ liệu chiến lược, quốc phòng, an ninh quốc giatrong kỷ nguyên hậu lượng tử.

PGS.TS Đinh Văn Trung đề xuất, Việt Nam sớmxây dựng chiến lược quốc gia về công nghệ lượng tử, thànhlập trung tâm quốc gia về công nghệ lượng tử, phát triển nhân lực, hệ sinh thái đổi mới sáng tạođáp ứng nhu cầu phát triển, đẩy mạnh hợp tác quốc tế và bước đầu làm chủ một số công nghệ ưu tiên.

PGS.TS Đoàn Minh Huấn,Ủy viên Bộ Chính trị, Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minhnêu rõ:Vấn đề đặt ra là phải nhận diện đúng bản chất xu thế và tác động của công nghệ chiến lược này và trù liệu những vấn đề về quản trị phát triển công nghệ phục vụ đời sống. Đây không còn là câu chuyện riêng của phòng thí nghiệm hay cộng đồng nghiên cứu, mà có thể tác động sâu rộng đến mô hình phát triền, năng lực cạnh tranh, chất lượng nguồn nhân lực, khả năng tự chủ và vị thế quốc gia.Việc nhận diện sớm xu hướng phát triển của công nghệ lượng tử có ý nghĩa quan trọng đối với tăng cường năng lực tự chủ chiến lược, bảo đảm lợi ích quốc gia - dân tộc; đồng thời góp phần kết nối chặt chẽ giữa tư duy lý luận, đào tạo cán bộ tham mưu chiến lược với tri thức khoa học và công nghệ hiện đại.