Theo các phi công, Concorde không được phép bay siêu thanh trên đất liền. Sau khi cất cánh và đạt độ cao ban đầu, máy bay tiếp tục bay ở chế độ cận âm, dù tốc độ vẫn vượt xa các máy bay phản lực thông thường.

“Ngay cả khi chưa bay siêu thanh, Concorde vẫn nhanh hơn nhiều so với Boeing 747”, phi công John Tye cho biết.

Khi máy bay tiến ra khu vực eo biển Bristol, cửa ngõ dẫn ra Đại Tây Dương, tổ lái sẽ thông báo trước cho hành khách. Ngay sau đó, Concorde vượt qua bức tường âm thanh. Điều đặc biệt là khoảnh khắc đạt Mach 1 không hề đi kèm tiếng nổ lớn, rung lắc dữ dội hay cảm giác “xé gió” như nhiều người vẫn tưởng tượng. Cựu cơ phó Concorde Tony Yule mô tả khoảnh khắc này giống như “một con dao nóng lướt qua bơ mềm - nó trượt qua rất nhẹ nhàng”.

Tác động duy nhất có thể nhận thấy là một dao động rất nhỏ trên các thiết bị đo trong buồng lái, khi sóng xung kích siêu thanh đi qua các cảm biến bên ngoài. “Kim chỉ tốc độ thẳng đứng nhảy nhẹ, như thể đang ‘nhảy múa’ một chút - đó là lúc bạn biết rằng mình đã bay siêu thanh”, Tye giải thích.

Sau đó, phi công sẽ phát thông báo quen thuộc: “Thưa quý vị, chúng ta vừa đạt tới vận tốc âm thanh, Mach 1. Chào mừng quý vị đến với chuyến bay siêu thanh”.

Không lâu sau, Concorde đạt tốc độ gấp đôi vận tốc âm thanh, bay ở độ cao 18.300 mét - mức được nhiều phi công gọi là “rìa không gian”.

Nhìn thấy độ cong của Trái Đất

Với John Tye, khoảnh khắc đáng nhớ nhất trong chuyến bay Concorde đầu tiên chính là khi ông nhìn ra ngoài buồng lái. “Tôi nhìn thấy rõ độ cong của Trái Đất, phía trên là bầu trời đen thẳm, mở ra cảm giác như dẫn tới vô tận”, ông nhớ lại.

Phi công Jock Lowe cho biết, ở độ cao này, tầm quan sát mà Concorde mang lại là điều không loại máy bay chở khách nào khác có thể sánh được. “Khi ở độ cao khoảng 18.300 mét, bạn có thể nhìn thấy một khu vực rộng tới khoảng 650.000 km²”, ông nói. “Những thứ trước đây chỉ xuất hiện trên bản đồ, lúc đó hiện ra ngay trước mắt - hoàn toàn chân thực”.

Dù đã lái máy bay Concorde trong gần ba thập kỷ, Lowe khẳng định cảm giác phấn khích trước những kỳ tích công nghệ của chiếc máy bay này chưa bao giờ thực sự biến mất.

“Sự căng thẳng và hồi hộp của những chuyến bay đầu tiên dần giảm đi theo thời gian, nhưng cảm giác hứng khởi thì không bao giờ mất”, ông nói.

Một “gia đình Concorde” khép kín

Concorde không chỉ là một chiếc máy bay, mà còn tạo nên một cộng đồng đặc biệt. Trong suốt thời gian hoạt động, British Airways chỉ có tổng cộng 134 phi công Concorde. Quy mô nhỏ này khiến các thành viên trong tổ bay luôn quen mặt nhau.

“Với các loại máy bay khác, hiếm khi bạn bay cùng một tổ bay nhiều lần. Nhưng với Concorde thì khác - đó luôn là những gương mặt quen thuộc”, John Tye chia sẻ.

Khoảng 20 phút sau khi cất cánh, tiếp viên bắt đầu phục vụ hành khách. Phần lớn là những doanh nhân thường xuyên đi lại xuyên Đại Tây Dương. Tiếp viên nhớ rõ những gương mặt quen và thậm chí thuộc lòng đồ uống ưa thích của họ. Sau khi phục vụ xong, các tiếp viên thường ghé vào buồng lái.

“Họ mang vào 3 cốc trà - cho cơ trưởng, tôi và kỹ sư bay ngồi phía sau”, Tye kể. “Nhưng cùng trên khay còn có 3 hộp trứng cá muối loại hảo hạng nhất thế giới, mỗi hộp kèm một chiếc thìa khảm xà cừ”.

Với các phi công, việc điều khiển Concorde cất cánh và hạ cánh tại Heathrow luôn mang lại cảm giác đặc biệt. Tye nhớ rõ những lần nhìn thấy đám đông đứng chờ để được tận mắt chứng kiến Concorde bay. Ông kể lại một kỷ niệm đáng nhớ, khi một phi công của Hãng hàng không American Airlines được phép xếp hàng cất cánh trước Concorde đã xin nhường lượt, chỉ để được đứng lại xem Concorde rời đường băng.

“Bạn có thể cảm nhận được ánh mắt của hành khách trên các máy bay cận âm khác, và cả ánh mắt của các phi công đang theo dõi Concorde”, Tye nói. “Còn tôi thì đang lái chiếc Concorde tiến ra đường băng 27R tại Heathrow”.

Những hành khách nổi tiếng

Trước các quy định an ninh nghiêm ngặt sau sự kiện khủng bố 11/9, buồng lái Concorde gần như luôn mở cho hành khách tham quan. Theo phi công Richard Westray, Concorde khi đó giống như “một chiếc máy bay riêng cỡ lớn được chia sẻ bởi tối đa 100 người”.

Khoảng 80% hành khách là doanh nhân, 20% còn lại là giới giàu có, nổi tiếng và có ảnh hưởng. Westray nhớ đã nhiều lần giới thiệu buồng lái cho ca sĩ Sting.

Với John Tye, lần đầu mở rèm bước ra khoang hành khách và nhìn thấy Elton John ngồi ở hàng ghế đầu là một khoảnh khắc khó quên. “Tôi vừa mới xem anh ấy biểu diễn ở sân vận động Wembley trước đó vài tuần, giữa 100.000 khán giả”, Tye nói. “Thành thật mà nói, tôi quá choáng ngợp để nhớ được mình đã nói gì”.

Ngoài các chuyến bay thường lệ, Concorde còn thực hiện các chuyến bay thuê bao dành cho nguyên thủ và khách VIP. Lowe nhớ lại một chuyến bay chở Nữ hoàng Elizabeth II và Hoàng thân Philip từ Canada về Anh. Do điều kiện nhiệt độ ở tầng khí quyển trên cao, Concorde buộc phải giảm tốc. Nữ hoàng nhận ra điều này và hỏi lý do.

“Tôi giải thích rằng chúng tôi chỉ giảm tốc một chút và vẫn sẽ đến nơi đúng giờ”, Lowe kể. “Và quả thực, chúng tôi đã hạ cánh đúng kế hoạch”.

Hồi kết không tránh khỏi

Tháng 11/2003, chuyến bay thương mại cuối cùng của Concorde hạ cánh tại một sân bay ở Bristol, chính thức khép lại lịch sử huy hoàng của dòng máy bay siêu thanh này.

Có nhiều yếu tố dẫn tới quyết định ngừng khai thác Concorde. Năm 2000, tai nạn nghiêm trọng của Concorde Air France khiến 113 người thiệt mạng đã dẫn tới cuộc điều tra kéo dài và hàng loạt cải tiến kỹ thuật.

Dù Concorde có hồ sơ an toàn rất tốt trước đó, phi công Richard Westray cho rằng một bộ phận hành khách vẫn không còn lấy lại được niềm tin. Ông nhớ lại cuộc gặp với một hành khách từng là khách quen của Concorde tại sân bay JFK (New York) không lâu sau vụ tai nạn.

“Ông ấy xin lỗi tôi và nói: ‘Tôi sẽ không bao giờ bay Concorde nữa. Tôi sợ nó’”, Westray kể.

Concorde phụ thuộc lớn vào nhóm hành khách thường xuyên đi lại xuyên Đại Tây Dương. Theo Westray và Lowe, nhiều hành khách quen thuộc đã thiệt mạng trong vụ khủng bố 11/9 tại Trung tâm Thương mại Thế giới, càng làm suy giảm nhu cầu.

Bên cạnh đó, bước sang thế kỷ XXI, Concorde đã trở nên già cỗi, trong khi chi phí bảo dưỡng ngày càng lớn.

“Tôi không ngạc nhiên khi Concorde phải nghỉ hưu. Họ đã duy trì nó lâu nhất có thể”, phi công Peter Duffey nhận xét. “Chi phí bảo dưỡng là rất lớn”.

Jock Lowe cho rằng việc ngừng bay có thể hơi sớm, nhưng nếu kéo dài đến cuộc khủng hoảng tài chính năm 2008, Concorde cũng khó tồn tại vì mất một nửa lượng hành khách.

Những ngày cuối cùng và ký ức còn mãi

Với John Tye, sự nghiệp Concorde kết thúc theo cách hoàn toàn bất ngờ. Tháng 8/2000, khi đang chuẩn bị cất cánh tại Heathrow, ông nhận được lệnh đưa máy bay quay lại bến đỗ vì British Airways quyết định tạm dừng khai thác.

“Khi đó tôi không hề biết mình sẽ không bao giờ quay lại Concorde nữa”, ông nói. “Tôi không có kỷ vật, không có món đồ lưu niệm nào - tôi từng nghĩ mình sẽ bay Concorde cho đến hết sự nghiệp”.

Dù Concorde sau đó quay lại hoạt động thêm vài năm, Tye đã chuyển sang làm cơ trưởng Airbus và không còn trở lại với máy bay siêu thanh.

Ngày Concorde thực hiện chuyến bay cuối cùng là một ngày đầy cảm xúc với các phi công.

“Đó là một ngày rất buồn và xúc động”, Tye chia sẻ.

Richard Westray cũng nhớ lại lời chia tay đầy cảm xúc của kiểm soát không lưu trong chuyến bay Concorde cuối cùng của ông từ New York năm 2003.

Sau khi Concorde dừng bay, một số nhân viên - đặc biệt là các kỹ sư bay - mất việc, do vai trò này dần trở nên lỗi thời cùng với sự phát triển của công nghệ hàng không.

John Tye tiếp tục lái máy bay cho British Airways cho tới năm 2022. Càng về sau, khi số phi công Concorde còn lại ngày càng ít, ông càng thường xuyên được hỏi về những năm tháng lái máy bay siêu thanh.

“Bạn không phải người nổi tiếng, nhưng bạn được biết đến là một phi công Concorde”, ông nói.

Gần hai thập kỷ sau chuyến bay cuối cùng của Concorde, sức hấp dẫn của bay siêu thanh vẫn chưa phai nhạt. Một số công ty đang nghiên cứu thế hệ máy bay siêu thanh mới, với tham vọng nối tiếp di sản Concorde.

Tuy nhiên, các cựu phi công có cái nhìn thận trọng. Jock Lowe chỉ ra rào cản lớn về chi phí phát triển, vật liệu và nhiên liệu. John Tye cho rằng bay siêu thanh hoàn toàn có thể quay trở lại, nhưng động cơ phải êm hơn và tiết kiệm nhiên liệu hơn nhiều.

“Chúng ta không thể sử dụng động cơ Concorde cho các máy bay ngày nay - chúng quá ồn và tiêu thụ quá nhiều nhiên liệu”, ông nói.

Dù vậy, Richard Westray tin rằng con người sẽ không ngừng tìm cách vượt qua giới hạn. “Các nhà khoa học và những người đam mê hàng không sẽ không bao giờ dừng lại. Luôn có ai đó tìm cách mở rộng ranh giới”, ông khẳng định.