Cần “luật hóa” cơ chế đặc thù ở mức cao nhất để giải phóng nguồn lực

Ngày 4/4, UBND TP.HCM phối hợp Đại học Quốc gia TP.HCM tổ chức hội thảo tham vấn chuyên gia về dự thảo Luật Đô thị đặc biệt, nhằm hoàn thiện thể chế vượt trội, tăng phân quyền, tạo động lực tăng trưởng mới và mở rộng không gian phát triển trong kỷ nguyên mới.

Phát biểu mở đầu, Phó Chủ tịch UBND TP.HCM Nguyễn Mạnh Cường cho biết, Bộ Chính trị đã đồng ý chủ trương để TP.HCM tổng kết toàn diện Nghị quyết 31 về phương hướng, nhiệm vụ phát triển đến năm 2030, tầm nhìn 2045. Đồng thời, TP được xây dựng dự thảo nghị quyết mới thay thế, với tầm nhìn đến năm 2075, gắn với dấu mốc 100 năm Ngày Giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước.

Theo ông Nguyễn Mạnh Cường, đây là cơ sở quan trọng để TP HCM đề xuất Trung ương xây dựng dự thảo Luật Đô thị đặc biệt - công cụ pháp lý nền tảng nhằm tiếp tục phân quyền, tăng quyền, tạo điều kiện để TP đạt tăng trưởng hai con số, phát triển nhanh và bền vững, đóng góp lớn hơn cho cả nước.

Ông Nguyễn Mạnh Cường nhấn mạnh, TP.HCM là đầu tàu kinh tế, đóng góp khoảng 23% GDP và gần 30% tổng thu ngân sách quốc gia; đồng thời là trung tâm tài chính, khoa học - công nghệ, đầu mối giao lưu và hội nhập quốc tế, giữ vai trò cực tăng trưởng có sức lan tỏa.

Tuy nhiên, TP cũng đang đối mặt nhiều khó khăn, điểm nghẽn khi quy mô kinh tế ngày càng lớn nhưng khung thể chế, mô hình quản trị chưa theo kịp yêu cầu phát triển. Cơ chế quản lý hiện hành còn mang tính “đồng phục” với các địa phương, chưa phản ánh đúng đặc thù của một siêu đô thị.

TP.HCM xác định, việc xây dựng Luật Đô thị đặc biệt không chỉ dừng ở bổ sung cơ chế đặc thù mà phải được luật hóa ở cấp độ cao nhất, đủ sức giải phóng nguồn lực, tạo động lực tăng trưởng mới; chuyển từ cơ chế “xin - cho” sang “trao quyền - trao trách nhiệm”, từ quản lý hành chính sang quản trị đô thị hiện đại, thông minh.

Hiện TP đang triển khai đồng thời 3 nhiệm vụ: tổng kết Nghị quyết 31; xây dựng nghị quyết thay thế; và nghiên cứu, đề xuất hồ sơ xây dựng Luật Đô thị đặc biệt. Các nội dung được thực hiện liên thông, tích hợp, với mục tiêu hoàn thiện dự thảo để báo cáo Bộ Chính trị vào cuối tháng 4.

Từ thực tiễn quản lý, TP.HCM đề ra 3 nguyên tắc trọng tâm là trao quyền tự chủ toàn diện cho chính quyền TP theo phương châm “địa phương quyết - địa phương làm - địa phương chịu trách nhiệm”; luật hóa các vấn đề thực tiễn chưa có hành lang pháp lý, nhất là các vướng mắc trong quản lý không gian ngầm, tài sản công, phát triển đường sắt đô thị, xây dựng trung tâm tài chính quốc tế và thu hút nhân tài.

Và cuối cùng là phát huy tối đa các cơ chế, điều kiện đặc thù thông qua quy định pháp luật, tạo nền tảng để TP khai thác hiệu quả các lợi thế sẵn có.

"TP.HCM mong muốn tiếp nhận các ý kiến góp ý mang tính đột phá, vượt khỏi khuôn khổ cơ chế chính sách đặc thù hiện hành, kể cả các nghị quyết của Quốc hội trong thời gian qua. TP đặc biệt mong muốn các ý kiến không chỉ dừng lại ở việc hoàn thiện cơ chế hiện có mà còn đề xuất ý tưởng mới, cách tiếp cận mới để tạo ra bước ngoặt trong sự phát triển đô thị của TP", Phó Chủ tịch UBND TP.HCM Nguyễn Mạnh Cường nói.

Luật Đô thị đặc biệt sẽ tháo gỡ các nút thắt lớn của TP.HCM

Tại hội thảo, PGS.TS Đỗ Phú Trần Tình (Đại học Kinh tế - Luật, Đại học Quốc gia TP.HCM) phân tích4 nút thắt lớn gồm: quy hoạch và thực thi còn thiếu đồng bộ, chồng chéo; hạ tầng giao thông quá tải, kết nối vùng chưa đáp ứng; phân bổ nguồn lực chưa hiệu quả khi giải ngân đầu tư công chậm, khu vực tư nhân chưa phát huy hết tiềm năng, FDI thiếu liên kết; và rào cản về thể chế, dữ liệu, nguồn nhân lực.

Từ kinh nghiệm các đô thị như Thượng Hải, Seoul, Tokyo, Singapore..., ông cho rằng TP.HCM cần được tổ chức như trung tâm điều phối nguồn lực chiến lược; là hạt nhân kinh tế tri thức, trung tâm khoa học - công nghệ; cực hội nhập quốc tế; trung tâm phát triển kinh tế tư nhân; phát triển theo định hướng lấy con người và chất lượng sống làm trung tâm; đồng thời là không gian thử nghiệm thể chế tiên phong.

"Luật Đô thị đặc biệt cần tập trung 3 vấn đề là trao quyền tự chủ thực chất, cơ chế sandbox và khung pháp lý cạnh tranh quốc tế để tạo điều kiện phát triển trung tâm tài chính. Nếu giải quyết được 3 trụ cột này sẽ mở ra không gian phát triển mới, phá được những điểm nghẽn và quan trọng nhất là thu hút nhà đầu tư chiến lược, có tầm nhìn dài hạn", PGS.TS Đỗ Phú Trần Tình đề nghị.

PGS.TS Tô Văn Hòa (Trường Đại học Luật Hà Nội) cho rằng, Luật Đô thị đặc biệt cần hướng tới mục tiêu thúc đẩy tăng trưởng nhanh và bền vững, đáp ứng yêu cầu tăng trưởng hai con số trong 10 năm tới.

Luật phải là khuôn khổ pháp lý thiết kế riêng cho TP.HCM, tương xứng với vị thế siêu đô thị; giải quyết các vấn đề cấp bách về dư địa tăng trưởng, áp lực hạ tầng và cấu trúc xã hội.

Ông đề nghị cần phân cấp, phân quyền toàn diện; thiết kế mô hình chính quyền đô thị linh hoạt; trao quyền đi đôi với cơ chế giám sát thực chất. Đồng thời, cần cơ chế bảo vệ cán bộ dám nghĩ, dám làm; tăng cường liên kết vùng và khả năng điều chỉnh linh hoạt theo thực tiễn.

Còn TS Huỳnh Thế Du (Đại học Fulbright) nhận định, vai trò của TP.HCM đã vượt xa khung thể chế hiện hành, trong khi cơ chế quản lý cào bằng đang hạn chế khả năng phát huy quy mô kinh tế.

Do đó, Luật Đô thị đặc biệt cần được xem như một khoản đầu tư thể chế cho tăng trưởng quốc gia, tạo điều kiện thử nghiệm chính sách tài chính, phát triển trung tâm tài chính quốc tế, nâng cao chuỗi giá trị và hệ sinh thái doanh nghiệp, đồng thời lan tỏa mạnh mẽ ra vùng và cả nước.

"Việc có Luật Đô thị đặc biệt là điều kiện cần, nhưng TP.HCM cần thêm thể chế phi chính thức với cách làm mới để khôi phục và củng cố vị thế đầu tàu", TS Huỳnh Thế Du nói.