Sáng 9/4, Chính phủ trình Quốc hội Dự thảo Luật Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Công chứng. Nội dung này được các đại biểu Quốc hội thảo luận tại tổ ngay sau đó.

Cần tổng kết, đánh giá lại

Khoản 1 Điều 50 Luật Công chứng 2024 quy định việc ký văn bản công chứng trước sự chứng kiến của công chứng viên phải được chụp ảnh và lưu trữ trong hồ sơ công chứng. Dự thảo luật Chính phủ trình Quốc hội lần này đề nghị bỏ quy định trên vì trong điều kiện, bối cảnh mới khi định danh điện tử và sinh trắc học đã và đang triển khai rộng rãi, đồng thời góp phần đơn giản thủ tục công chứng, tạo điều kiện thuận lợi hơn cho người yêu cầu công chứng

Nêu quan điểm khi thảo luận tại tổ, Chánh án TAND Tối cao Nguyễn Văn Quảng cho rằng khi sửa Luật Công chứng 2024 đặt ra vấn đề chụp ảnh để bảo đảm tính minh bạch và tính không bị giả mạo, tính chính xác trong quá trình công chứng. Từ thực tiễn giải quyết tranh chấp của tòa án có những hợp đồng công chứng vô hiệu vì công chứng viên cũng không thể biết được người đi công chứng là ai.

“Thao tác chụp ảnh rất đơn giản, không lấy gì làm phiền hà cho người dân mà lại bảo đảm tính xác thực, chính xác cũng như trách nhiệm của người đến công chứng; đồng thời xác định trách nhiệm của công chứng viên. Chúng ta chưa có tổng kết, đánh giá lại mà lại vội vàng sửa ngay”, theo Chánh án TAND Tối cao.

Đại biểu Hoàng Thị Thu Trang - Giám đốc Sở Tư pháp Nghệ An đánh giá quy định như trong luật hiện hành, xét về góc độ quản lý nhà nước là rất tốt, hạn chế được nhiều vấn đề phát sinh.

Tuy nhiên, về tư duy khoa học pháp lý, nữ đại biểu cho rằng có hai vấn đề cần nghiên cứu. Thứ nhất, theo quy định tại điều 92 Bộ luật Tố tụng dân sự, những tình tiết, sự kiện đã được ghi trong văn bản và được công chứng, chứng thực hợp pháp là những tình tiết, sự kiện không phải chứng minh. Nói cách khác, văn bản công chứng, chứng thực là văn bản đương nhiên được công nhận, không phải chứng minh thời điểm người dân đến công chứng thì văn bản công chứng mới được công nhận. Như vậy, yêu cầu chụp ảnh công chứng sẽ mâu thuẫn với quy định này.

Thứ hai, một số trường hợp sẽ không được phép chụp ảnh, chẳng hạn, nếu người thực hiện công chứng là phạm nhân, hoặc người bị tạm giam thì không được chụp ảnh. Điều này sẽ sẽ tạo ra sự không công bằng trong thực tiễn, khi ở một số giao dịch phải chụp ảnh, lưu ảnh nhưng ở một số trường hợp lại không được làm việc này.

Từ thực tế trên, đại biểu Hoàng Thị Thu Trang đề nghị nên có khảo sát, đánh giá lại việc thực hiện quy định nói trên, để bảo đảm tính thực tiễn nhưng cũng không mâu thuẫn với các quy định pháp luật khác.

Cải cách thủ tục hành chính tối đa cho người dân

Ở góc độ khác, đại biểu Dương Đức Hải, Cục trưởng Cục Cảnh sát Phòng cháy chữa cháy và Cứu nạn cứu hộ, đồng tình với cơ quan soạn thảo khi thu hẹp phạm vi các giao dịch bắt buộc phải công chứng. Tuy vậy, khi quy định đang nằm rải rác ở nhiều văn bản, nếu gom hết vào luật thì sẽ rất cứng nhắc và khó sửa đổi.

Ông Dương Đức Hải đề nghị chỉ bắt buộc công chứng đối với các giao dịch có giá trị lớn, rủi ro pháp lý cao và tác động mạnh đến quyền tài sản của người dân. Đối với các giao dịch nhỏ, giá trị thấp và rủi ro thấp nên chuyển mạnh sang cơ chế xác nhận hành chính đơn giản để tránh phiền hà và tiết kiệm chi phí cho người dân.

Ngược lại, đối với bất động sản, việc công chứng bắt buộc là vô cùng cần thiết. Nó không chỉ là thủ tục mà còn là lá chắn ngăn ngừa tranh chấp, bảo vệ người yếu thế và minh bạch hóa thị trường.

“Tôi đề nghị phải đơn giản hóa thủ tục công chứng, thực hiện số hóa toàn diện để tiến tới công chứng trực tuyến, giảm thiểu phụ thuộc vào giấy tờ thủ công bằng cách kết nối với dữ liệu đất đai và dân cư”, đại biểu Hải nêu ý kiến.

Về thẩm quyền và địa giới hành chính, khi đã có cơ sở dữ liệu quốc gia về đất đai và tài sản, luật nên cho phép công chứng phi địa giới. Việc ràng buộc theo địa giới hành chính như hiện nay là đi ngược lại xu hướng chuyển đổi số. Đại biểu Dương Đức Hải đề nghị Luật Công chứng quy định rõ lộ trình thực hiện công chứng phi địa giới với mốc thời gian cụ thể.

Bên cạnh đó, đại biểu tán thành việc phân cấp thẩm quyền bổ nhiệm công chứng viên cho Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh. Tuy nhiên, các tiêu chuẩn về chuyên môn, quy trình nghiệp vụ và việc công nhận tương đương đào tạo nước ngoài phải được thống nhất từ Trung ương để đảm bảo chất lượng đội ngũ đồng đều trên cả nước.

Đại biểu Nguyễn Minh Tuấn, Giám đốc Công an tỉnh Phú Thọ cũng cho rằng cần giảm các giao dịch bắt buộc phải công chứng để bớt phiền hà, cải cách thủ tục hành chính tối đa cho người dân. Như với giao dịch bất động sản, cơ quan soạn thảo có thể nghiên cứu cắt giảm công chứng và thay thế bằng các căn cứ nộp thuế tại cơ quan thuế hay không vì theo ông, một số quốc gia trên thế giới đã làm theo cách này thay vì bắt buộc người dân phải công chứng.

"Điều này sẽ giúp giảm phiền hà, nhất là cho người dân vùng sâu, vùng xa khi phải đi lại xa xôi để thực hiện giao dịch", đại biểu nói.