Trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, trí tuệ nhân tạo (AI) ngày càng được ứng dụng sâu rộng vào mọi lĩnh vực của đời sống kinh tế - xã hội, không gian an ninh quốc gia cũng đang có những thay đổi căn bản. Các nguy cơ không còn chỉ xuất hiện từ những yếu tố truyền thống mà có thể phát sinh, lan truyền với tốc độ rất nhanh trên không gian mạng, không gian nhận thức và trong các hệ thống dữ liệu, công nghệ quan trọng.

Nghị quyết Hội nghị lần thứ ba Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV về Chiến lược An ninh quốc gia (Nghị quyết số 22-NQ/TW, ngày 28/7/2026) chỉ rõ: Ưu tiên đầu tư phát triển hạ tầng bảo mật, hệ thống an ninh mạng quốc gia đủ mạnh bảo vệ các hạ tầng kỹ thuật, thông tin trọng yếu, bảo đảm chủ quyền số, chủ quyền dữ liệu, quản trị dòng dữ liệu xuyên biên giới. Phát triển năng lực tấn công, phòng thủ mạng chủ động; phát triển hệ thống Internet nội bộ được bảo mật bằng mật mã kháng lượng tử, xây dựng mạng chủ quyền quốc gia. Ban hành quy định về bảo đảm an ninh trong nghiên cứu, phát triển và ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), bảo đảm quản trị AI theo vòng đời, tích hợp yêu cầu an ninh ngay từ khâu thiết kế, phát triển và triển khai. Xây dựng hệ thống cảnh báo sớm quốc gia về lừa đảo trực tuyến, trung tâm điều hành chống lừa đảo trực tuyến; thiết lập cơ chế điều tra, phong tỏa tài sản khẩn cấp ngay khi phát hiện hành vi nghi ngờ lừa đảo để kịp thời ngăn chặn thiệt hại.

Để làm rõ hơn vấn đề này, PV VOV.VN đã phỏng vấn chuyên gia an ninh mạng Ngô Minh Hiếu (Hiếu PC,Giám Đốc mạng lưới Chống lừa đảo; thành viên Liên minh Niềm tin số).

PV:Thưa chuyên gia Ngô Minh Hiếu, Nghị quyết 22 của Bộ Chính trị nhấn mạnh yêu cầu "tích hợp yêu cầu an ninh ngay từ khâu thiết kế, phát triển và triển khai AI". Từ thực tiễn, theo anh đâu là những nguy cơ an ninh mạng lớn nhất khi AI được triển khai mà thiếu sự quản trị an toàn ngay từ đầu?

Chuyên gia Ngô Minh Hiếu: Theo tôi, nguy cơ lớn nhất là AI trở thành một “cửa ngõ mới” vào hệ thống. Dữ liệu nhạy cảm có thể bị rò rỉ.Mô hình có thể bị"đầu độc dữ liệu hoặc" lợi dụng quyền truy cập để thực hiện những hành động ngoài ý muốn. Nếu được cấp quyền quá lớn thì một lỗi hoặc một câu lệnh độc hại có thể dẫn tới hậu quả trên cả hệ thống.

Tôi cho rằng cần quản trị AI theo vòng đời cầnkiểm soát ít nhất ở 5 điểm: Dữ liệu đầu vào phải rõ nguồn gốc và được phân loại; quá trình huấn luyện phải bảo vệ dữ liệu và chuỗi cung ứng; mô hình phải được kiểm thử, red team trước khi triển khai; khi vận hành phải giới hạn quyền, ghi log và giám sát liên tục.Cuối cùng phải có quy trình ứng phó sự cố, cập nhật hoặc thu hồi mô hình khi phát hiện rủi ro. An ninh AI không phải kiểm tra một lần rồi xong mà phải được quản trị liên tục trong toàn bộ vòng đời.

PV:Thời gian qua, chúng ta thấy sự gia tăng của các đợt tấn công mạng có sự hỗ trợ của AI. Anh đánh giá thế nào về năng lực phòng ngừa và phản ứng của các doanh nghiệp, tổ chức tại Việt Nam hiện nay trước các hình thái tấn công AI mới này?

Chuyên gia Ngô Minh Hiếu: Tôi cho rằngnăng lực hiện nay của các doanh nghiệp để tự bảo vệ trước các hình thái tấn công AI làkhông đồng đều. Một số ngân hàng, doanh nghiệp công nghệ và đơn vị lớn đã đầu tư hệ thốngtự động hóa phòng thủ khá tốt.Nhưng nhiều tổ chức vẫn thiên về phòng thủ truyền thống, thiếu khả năng phát hiện và phản ứng nhanh.

Điều đáng lo là AI đang giúp kẻ tấn công tăng mạnh tốc độ và quy mô từ trinh sát, tìm lỗ hổng đến tạo mã độc. Các báo cáo quốc tế năm 2026 cũng ghi nhận AI ngày càng được tích hợp trực tiếp vào hoạt động của các nhóm tấn công. Vì vậy, doanh nghiệp phải chuyển từ “phòng thủ bị động” sang giám sát liên tục, phát hiện sớm và phản ứng tự động hơn.

Người dân không nên tin tuyệt đối vào các hình ảnh, âm thanh xuất hiện trên màn hình

PV: Nghị quyết 22 đặt mục tiêu xây dựng "Hệ thống cảnh báo sớm quốc gia về lừa đảo trực tuyến". Thực tế hiện nay, các đối tượng xấuđang sử dụng AI (Deepfake voice/image, bot trò chuyện lừa đảo) rất tinh vi. Theo anh, hệ thống cảnh báo sớm quốc gia cần những công cụ công nghệ hay cơ chế chia sẻ dữ liệu nào để phát hiện kịp thời các hành vi lừa đảo AI này?

Chuyên gia Ngô Minh Hiếu: Theo tôi, quan trọng nhất là phải hình thành một hệ sinh thái chia sẻ dữ liệu gần thời gian thực giữa cơ quan chức năng, ngân hàng, nhà mạng, nền tảng số và các đơn vị an ninh mạng. Hệ thống cần liên kết các dấu hiệu như tên miền, số điện thoại, tài khoản ngân hàng, ví điện tử, thiết bị, IP, nội dung giả mạo và mẫu Deepfake.Sau đó dùng AI để phân tích mối liên hệ và chấm điểm rủi ro.

Khi đủ dấu hiệu nghi vấn thì cảnh báo, ngăn chặn hoặc phong tỏa cần diễn ra rất nhanh. Bộ Công an cũng đang cảnh báo việc tội phạm sử dụng Deepfake, DeepVoice và AI để giả mạo người thân, tổ chức nhằm chiếm đoạt tài sản.

Nguyên tắc đầu tiên là phân loại dữ liệu trước khi đưa vào AI. Dữ liệu cá nhân, dữ liệu nội bộ quan trọng hay dữ liệu thuộc hệ thống trọng yếu không nên tùy tiện đưa lên các dịch vụ AI công cộng. Với dữ liệu đặc biệt quan trọng, nên ưu tiên hạ tầng AI riêng hoặc hạ tầng có khả năng kiểm soát dữ liệu và nhật ký đầy đủ.

PV:Anh có lời khuyên cụ thể nào dành cho người dân để tự bảo vệ mình trước các chiêu trò lừa đảo AI ngày càng tinh vi?

Chuyên gia Ngô Minh Hiếu: Tôi nghĩ nguyên tắc đơn giản nhất là: Đừng tin tuyệt đối vào những gì mình nghe và nhìn thấy trên màn hình. Giọng nói, hình ảnh hay video call của người quen đều có thể bị giả mạo bằng AI. Khi có yêu cầu chuyển tiền hoặc cung cấp thông tin quan trọng, hãy xác minh lại qua một kênh độc lập như gọi vào số điện thoại quen thuộc hoặc hỏi một sốthông tin chỉ hai bên biết.

Tuyệt đối không cung cấp OTP, mật khẩu, mã xác thực, không cài ứng dụng lạ và không chuyển tiền chỉ vì một cuộc gọi tạo cảm giác khẩn cấp. Khi nghi ngờ đã bị lừa, cần liên hệ ngay ngân hàng và cơ quan chức năng - càng sớm thì khả năng ngăn chặn dòng tiền càng cao.

PV: Xin cảm ơn chuyên gia Ngô Minh Hiếu.