Địa chính trị và chuyển đổi xanh tạo ra sức ép lớn

Ngày 16/6, tại Hà Nội,Hiệp hội Phân bón Việt Nam phối hợp với các đơn vị liên quan tổ chức Hội thảo “Định hướng phát triển ngành phân bón quốc gia trong bối cảnh biến động địa chính trị toàn cầu”. Phát biểu khai mạc hội thảo, TS Phùng Hà, Chủ tịch Hiệp hội Phân bón Việt Nam nhấn mạnh: "Phân bón là vật tư đầu vào thiết yếu của sản xuất nông nghiệp, có vai trò quan trọng trong việc duy trì năng suất cây trồng, đảm bảo an ninh lương thực quốc gia. Tuy nhiên, những biến động trên thị trường phân bón thế giới đang tác động trực tiếp đến chi phí sản xuất, năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp và thu nhập của người nông dân".

Theo TS Phùng Hà, mặc dù Việt Nam hiện sản xuất khoảng 6,5-7 triệu tấn phân bón mỗi năm và nhập khẩu thêm từ 4-4,5 triệu tấn để đáp ứng nhu cầu sản xuất nông nghiệp, song ngành phân bón cần chuyển dịch mạnh mẽ sang các dòng sản phẩm có hiệu quả sử dụng cao, thân thiện với môi trường.

"Tương lai của ngành sẽ gắn với các sản phẩm phân bón hiệu quả cao (EEF), phân bón hữu cơ, vi sinh, phân bón thông minh và các giải pháp dinh dưỡng chính xác. Đây là xu hướng tất yếu nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển nền nông nghiệp tuần hoàn, thông minh và thực hiện cam kết phát thải ròng bằng “0” (Net Zero) vào năm 2050 của Việt Nam. Nông nghiệp Việt Nam đang bước vào giai đoạn chuyển đổi mang tính bước ngoặt, từ canh tác truyền thống sang nông nghiệp công nghệ cao, tuần hoàn và thông minh. Vì vậy, ngành phân bón cũng phải thay đổi để trở thành động lực cho phát triển nông nghiệp bền vững”, ông PhùngHà nhấn mạnh.

Kiến nghị xây dựng chiến lược quốc gia về phân bón

Bên cạnh những thách thức, các chuyên gia trong hội thảo cũng nhìn nhận nhiều cơ hội cho ngành phân bón trong thời gian tới. Theo dự báo của Tổ chức Nông lương Liên hợp quốc (FAO) và Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD), nhu cầu lương thực toàn cầu đến năm 2050 có thể tăng khoảng 50% so với hiện nay. Điều này đồng nghĩa nhu cầu đối với các yếu tố đầu vào nông nghiệp, trong đó có phân bón, sẽ tiếp tục duy trì ở mức cao nhằm đáp ứng yêu cầu gia tăng năng suất và chất lượng cây trồng. Tuy nhiên, để tận dụng cơ hội này, ngành phân bón Việt Nam cần nâng cao khả năng tự chủ nguyên liệu, tăng cường ứng dụng khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và xây dựng năng lực chống chịu trước các biến động toàn cầu.

Tại hội thảo, nhiều ý kiến đã đề xuất cần sớm xây dựng một chiến lược phát triển quốc gia cho ngành phân bón nhằm tạo định hướng dài hạn và đồng bộ.

TS Nguyễn Trí Ngọc, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Phân bón Việt Nam, ngành phân bón hiện đối mặt với 4 thách thức lớn gồm: giá nguyên liệu và năng lượng biến động mạnh; rủi ro chuỗi cung ứng và logistics; áp lực cạnh tranh từ sản phẩm nhập khẩu; cùng yêu cầu chuyển đổi xanh và giảm phát thải ngày càng khắt khe.

“Đây không còn là những khó khăn ngắn hạn mà đã trở thành thách thức mang tính cấu trúc đối với ngành phân bón Việt Nam”, ông Ngọc nhận định.

Đặc biệt, các rào cản kỹ thuật mới như Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) và các tiêu chuẩn môi trường quốc tế đang buộc doanh nghiệp phải đẩy nhanh quá trình chuyển đổi sang mô hình sản xuất xanh, giảm phát thải và nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên.

TS Nguyễn Trí Ngọc kiến nghị 5 nhóm giải pháp trọng tâm gồm: Xây dựng chiến lược phát triển ngành; hoàn thiện cơ chế, chính sách; thúc đẩy chuyển đổi xanh và chuyển đổi số; hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh; và xây dựng môi trường kinh doanh minh bạch, lành mạnh.

Ông cũng nhấn mạnh sự cần thiết của việc tăng cường đối thoại giữa Nhà nước, doanh nghiệp, nhà khoa học, hợp tác xã và nông dân nhằm hình thành liên minh phát triển bền vững cho toàn ngành.

“Chúng ta cần xây dựng môi trường kinh doanh minh bạch để hàng hóa chất lượng được phát huy giá trị, đồng thời ngăn chặn hiệu quả tình trạng phân bón giả, phân bón kém chất lượng vốn đang gây thiệt hại lớn cho nông dân và doanh nghiệp chân chính”, ông Ngọc khẳng định.

Bên cạnh đó, đại diện các doanh nghiệp và tổ chức nghiên cứu cũng đề xuất các cơ chế hỗ trợ đổi mới công nghệ, phát triển phân bón hữu cơ, nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng và giảm phát thải trong sản xuất.

Các chuyên gia nhận định, với sự đồng hành của Nhà nước, cộng đồng doanh nghiệp và giới khoa học, ngành phân bón Việt Nam hoàn toàn có thể vượt qua thách thức, tận dụng cơ hội từ xu thế chuyển đổi xanh toàn cầu để phát triển theo hướng hiện đại, hiệu quả và bền vững, góp phần bảo đảm an ninh lương thực và nâng cao năng lực cạnh tranh của nền nông nghiệp quốc gia.