Rào cản không nằm ở công nghệ

Từ quá trình bám đồng lúa, đồng hành cùng nông dân ứng dụng công nghệ, chuyển đổi số, ông Doãn Văn Chiến, Phó Giám đốc phụ trách Trung tâm Khuyến nông Quốc gia vùng ĐBSCLcho rằng,nhiều mô hình tại đây đã mang lại hiệu quả rõ rệt, như giảm lượng giống gieo sạ từ 120kg - 150kg xuống còn khoảng 80kg/ha, kết hợp cơ giới hóa ở các khâu sản xuất, giúp tiết kiệm chi phí, giảm nhân công nhưng vẫn đảm bảo năng suất. Tuy nhiên, sau khi mô hình kết thúc, không ít nông dân quay lại cách làm cũ, cho thấy chuyển đổi số không chỉ là ứng dụng công nghệ, còn là hành trình thay đổi nhận thức.

Từ thực tế triển khai, ông Chiến chỉ ra ba rào cản lớn:Rào cản lớn nhất hiện nay trước hết là nhận thức, bởi thay đổi tư duy sản xuất của bà con không thể một sớm một chiều. Kế đến là nguồn vốn của hợp tác xã còn hạn chế, muốn đầu tư công nghệ phải có lộ trình phù hợp. Cuối cùng là khả năng tiếp cận công nghệ số của người nông dân, từ sử dụng app đến các công cụ quản lý sản xuất đều cần được hướng dẫn cầm tay chỉ việc, từng bước để bà con quen dần.

Chuyên gia kinh tế Nguyễn Hoàng Dũng cho biết, câu chuyện chuyển đổi số trong nông nghiệp hiện nay không thiếu công nghệ, mà đang thiếu một hệ sinh thái đủ tin cậy để nông dân mạnh dạn thay đổi. Rào cản đầu tiên nằm ở hạ tầng số và sự phân mảnh của các nền tảng. Hiện phần lớn phần mềm phục vụ sản xuất, truy xuất nguồn gốc, quản lý trang trại… do doanh nghiệp tư nhân hoặc các nhóm khởi nghiệp phát triển, thiếu một chuẩn chung để kết nối dữ liệu, khiến nông dân lúng túng trong lựa chọn.

Bên cạnh đó, nhận thức và kỹ năng cũng là một nút thắt lớn. Chuyển từ canh tác truyền thống sang sản xuất số không thể chỉ dừng ở những lớp tập huấn ngắn hạn, mà cần các mô hình thực tế, có sự đồng hành của trường đại học, chuyên gia, doanh nghiệp để người dân được hướng dẫn cụ thể, nhìn thấy hiệu quả thật.Một thách thức khác là vốn đầu tư; cơ chế đồng hành giữa ngân hàng, doanh nghiệp và chính người sản xuất để chia sẻ rủi ro trong giai đoạn đầu.

“Mấy điểm lợi ích ai cũng thấy rõ như năng suất, giá trị gia tăng, xuất khẩu, hệ sinh thái… nhưng để chuyển đổi được vẫn có mấy rào cản. Đầu tiên nhà nước nên đầu tư phần mềm chungcho từng ngành từng loại sản phẩm, từng vùng miền và công bố như thương hiệu quốc gia. Nếu có sẽ mang niềm tin cho nông dân mạnh dạn chuyển đổi nhanh hơn”, ông Nguyễn Hoàng Dũng trao đổi thêm.

Công nghệ chỉ là công cụ, tư duy đầu tư mới quyết định

Từ thực tiễn khởi nghiệp thành công, ông Lê Mai Tùng, nhà sáng lập Công ty TNHH Seamorny - 1start-up nông nghiệp công nghệ cao cho rằng, thành công của startup không đến từ chuyển đổi số theo cách truyền thốngmà từ việc bắt đầu bằng số ngay từ khi xây dựng mô hình.

Ông Tùng minh chứng từ thực tiễn nuôi cua lột -một lĩnh vực không mới mẻnhưng khi ứng dụng AI nó trở nên chuyên nghiệp và hiệu quả hơn gấp nhiều lần. Theo đó, từ việc quản lý dữ liệu từng cá thể, theo dõi chu kỳ sinh trưởng, thời điểm thay vỏ cùng hệ thống robot giám sát là yếu tố sống còn. Nếu phụ thuộc vào sức người sẽvừa tốn nhân lực, vừa khó đảm bảo độ chính xác.

“Chúng tôi bắt đầu bằng tư duy là phải có công cụ AI hỗ trợmới làm được. Cách làm đó khác với truyền thống, tức là không phải nuôi trồng trước sau đó mới áp dụng công nghệ nên có thì tốt, không có cũng được. Với chúng tôi thì ngược lại, công nghệ phải có trước thì mới nuôi được con cua lột hay nói cách khác tất cả bắt đầu bằng số, chứ không phải chuyển đổi số",Ông Lê Mai Tùng chia sẻ.

Cũng có nhiều năm dấn thân với nông nghiệp công nghệ cao, ông Lâm Nguyễn Hải Long, Chủ tịch Hội Tin học TP.HCM - nguyên Tổng Giám đốc, Công ty phần mềm Quang Trung cho rằng, chuyển đổi số trong nông nghiệp chưa bao giờ là câu chuyện chỉ đưa phần mềm vào sản xuất, đâylà hành trình thay đổi toàn bộ mô hình kinh doanh, cách vận hành và tư duy đầu tư.

Ông Long đã bắt đầu thử nghiệm ứng dụng số vào mô hình trồng dưa lưới từ nhiều năm trước, thời điểm khái niệm chuyển đổi số còn khá mới. Để xây dựng được bộ dữ liệu đủ tin cậy cho 1 loại cây trồng, doanh nghiệp không thể làm trong vài tháng mà phải theo dõi liên tục qua nhiều vụ mùa, đo đạc từng chỉ số môi trường, sinh trưởng, dinh dưỡng, dịch bệnh… rồi chuẩn hóa dữ liệu theo từng giống cây cụ thể.

Theo ông Long, khó khăn lớn nhất không nằm ở công nghệ mà nằm ở sự kiên trì, nguồn vốn và khả năng chấp nhận đầu tư dài hạn khi chưa nhìn thấy lợi nhuận ngay. Nhiều mô hình phải mất nhiều năm, đầu tư cả tiền bạc, thời gian lẫn nhân lực nhưng chưa mang lại doanh thu trực tiếp. Tuy nhiên, khi thị trường thay đổi nhu cầu, doanh nghiệp, hợp tác xã hay người nông dân buộc phải chủ động thay đổi theo và rất tốn kém.

“Chúng tôi phải làm dữ liệu ít nhất 3 mùa, mỗi mùa 72 ngày, ngày nào cũng phải theo dõi, ghi nhận rất cụ thể. Toàn bộ quy trình đó phải đo đếm từ 3 - 6mùa mới hình thànhdữ liệu. Quy trình này bắt buộc phải đầu tư, từ tiền bạc, thời gian cho tới cả đam mê của mỗi cá nhânmới tạo được luồng dữ liệu đó. Có dữ liệu rồi mới bắt đầu phát triển đượcnhưng nói chung là rất khó khăn”, ông Long chia sẻ.

Khi thị trường liên tục chuyển động, yêu cầu ngày càng cao về chất lượng, truy xuất và minh bạch, nếu người nông dân, hợp tác xã không chủ động thay đổi, không linh hoạt thích ứng, nguy cơ tụt lại phía sau là điều khó tránh khỏi.