Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn cho rằng, sau một thời gian thực hiện đã xuất hiện nhiều vướng mắc thực tiễn; mong muốn của Chính phủ trình tại kỳ họp thứ hai để sửa đổi, nhằm tháo gỡ điểm nghẽn về thủ tục đầu tư, đây là vấn đề lớn nhất và hoàn thiện cơ chế giá, cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA), chứng chỉ năng lượng tái tạo (REC) và điện gió ngoài khơi. Vì thế, cơ quan soạn thảo rà soát, cân nhắc việc sửa đổi cho chuẩn xác, tránh mở rộng phạm vi quá mức làm ảnh hưởng đến tính ổn định của chính sách.

Chủ tịch Quốc hội yêu cầu, cần làm rõ mục tiêu, tháo gỡ vướng mắc trước mắt hay xác lập nguyên tắc vận hành mới. Nếu sửa quá rộng sẽ dễ làm mất tính ổn định, tăng chi phí tuân thủ và tạo khoảng trống pháp lý khi các văn bản dưới luật chưa kịp ban hành. Nên ưu tiên các điểm nghẽn cấp bách như thủ tục đầu tư, giá, DPPA; đồng thời đánh giá tác động tổng thể kỹ hơn.

Quan tâm đến cơ chế giá điện và phân bổ rủi ro, Chủ tịch Quốc hội cho rằng, đây là điểm nhạy cảm nhất, nên cần khẳng định rõ, giá được hình thành trên cơ sở chi phí hợp lý, hợp lệ, hiệu quả đầu tư, mức độ rủi ro và điều kiện thị trường; không chuyển giao toàn bộ rủi ro đầu tư kinh doanh sang Nhà nước (EVN) hoặc người sử dụng điện (người dân và doanh nghiệp).

Theo đó, lộ trình xóa bù chéo và áp dụng giá theo giờ cao điểm/thấp điểm cho hộ sinh hoạt cần được đánh giá tác động theo kịch bản cụ thể: sự thay đổi hóa đơn của từng nhóm hộ và chi phí của doanh nghiệp. Phải có giải pháp an sinh tách biệt khỏi giá điện, hỗ trợ trực tiếp từ ngân sách.

Lấy ví dụ về đồng hồ điện, đồng hồ nước phải chính xác, tránh tình trạng người dân không kiểm soát được, Chủ tịch Quốc hội yêu cầu cơ quan lập/thẩm định khung giá nên độc lập hơn, không giao cho Tập đoàn Điện lực Quốc gia tự xây dựng như trước.

Về thủ tục đầu tư và lựa chọn nhà đầu tư, Chủ tịch Quốc hội đánh giácao dự thảo có điểm tích cực là miễn thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư đối với các dự án đã nằm trong quy hoạch; lấy giá trúng thầu làm cơ sở ký DPPA, bỏ đàm phán lại giá. Tuy nhiên, tiêu chí công trình điện cấp bách, khẩn cấp cần làm rõ ràng, minh bạch để tránh lạm dụng cơ chế đặc thù. Cơ chế đặc thù theo tỷ lệ sở hữu nhà nước trên 50% cần cân nhắc kỹ để tránh mở rộng thiếu kiểm soát. Phân cấp, phân quyền phải đi đôi với kiểm tra, giám sát và hướng dẫn cụ thể, đặc biệt trong bối cảnh chính quyền địa phương hai cấp.

Quan tâm là thị trường điện cạnh tranh, Chủ tịch Quốc hội cho rằng, việc mở rộng đối tượng DPPA, kể cả đơn vị bán lẻ, là bước tiến nhưng phải quy định nguyên tắc: xác lập đầy đủ chi phí sử dụng lưới, điều độ, dự phòng dịch vụ hệ thống; không chuyển chi phí từ nhóm tham gia DPPA sang các khách hàng còn lại. Cần quan tâm đến giao dịch độc lập với điện thương phẩm; hoàn thiện khung pháp lý chi tiết để không tính trùng lặp, đảm bảo liên thông quốc tế và trách nhiệm kiểm soát.

Chủ tịch Quốc hội đề nghị cơ quan soạn thảo làm rõ, liên quan đến điện hạt nhân mô-đun nhỏ. Việc loại trừ khỏi độc quyền nhà nước là một đột phá, nhưng cần quy định chặt chẽ về điều kiện an toàn, năng lực nhà đầu tư và công tác giám sát.

Điện gió ngoài khơi, cần bổ sung quy định quản lý kết quả khảo sát, ký quỹ, kinh phí tháo dỡ, nhưng tiêu chí năng lực và trách nhiệm phải thật cụ thể. Đặc biệt là hàng loạt dự án điện mặt trời, điện gió ngoài khơi đang cần tháo gỡ khó khăn.

Về giấy phép hoạt động điện lực, cần chuyển mạnh sang hậu kiểm là đúng hướng, nhưng quy định về thay đổi phạm vi, thông số kỹ thuật, miễn trừ giấy phép cần đồng bộ giữa các khâu phát điện, phân phối, bán lẻ.

Trên tinh thần đó, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn yêu cầu dự thảo Luật điện lực (sửa đổi) cần:Thứ nhấtthu hẹp phạm vi sửa đổi, ưu tiên tháo gỡ điểm nghẽn cấp bách và đảm bảo tính ổn định chính sách. Thứ hai làm rõ nguyên tắc hình thành giá và phân bổ rủi ro; không bảo đảm thu hồi đầy đủ chi phí theo hướng chuyển toàn bộ rủi ro sang doanh nghiệp và người dân. Thứ baphải ưu tiên giá điện; đánh giá tác động tổng hợp kịch bản hóa đơn điện và chi phí doanh nghiệp trước khi áp dụng giá theo giờ hoặc xóa bù chéo. Thứ tư, quy định rõ ràng trong luật, không giao quyền quá rộng cho văn bản dưới luật, nhất là về DPPA, REC, cơ chế đặc thù và tiêu chí cấp bách. Thứ năm, tăng cường kiểm soát chi phí, công khai thông tin và trách nhiệm của các bên để tránh cơ chế "xin - cho".