Giảm tiền kiểm thì phải đẩy mạnh hậu kiểm

Cho ý kiến về Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật An toàn, vệ sinh lao động, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn ghi nhận và đánh giá cao Chính phủ đã tiếp thu nghiêm túc, bám sát Kết luận 268 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội về chỉnh lý dự thảo; báo cáo thẩm tra của Ủy ban Văn hóa, Xã hội rất công phu và có nhiều kiến nghị xác đáng.

Tuy vậy, Chủ tịch Quốc hội vẫn còn trăn trở, mỗi năm vẫn xảy ra hàng ngàn vụ tai nạn lao động, tập trung ở các ngành xây dựng, khai khoáng, điện, làm việc trên cao; ở khu vực phi chính thức gần như bị bỏ ngỏ. Bệnh nghề nghiệp chưa được phát hiện sớm; việc huấn luyện, kiểm định ở nhiều nơi còn thủ tục còn nhiêu khê. Việc kiểm định còn sơ sài.

Trên tinh thần đó, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh: "Việc sửa luật tuy phạm vi hẹp, nhưng phải giữ một yêu cầu xuyên suốt: cắt giảm thủ tục nhưng không buông lỏng an toàn; giảm tiền kiểm thì phải đẩy mạnh hậu kiểm. Tôi đề nghị luật rà soát để tập trung hoàn thiện vào 4 vấn đề lớn. Vấn đề thứ nhất là về huấn luyện an toàn, vệ sinh lao động ở Điều 14, tán thành cắt giảm các điều kiện đầu tư kinh doanh, nhưng khi bỏ tiền kiểm thì chất lượng huấn luyện phải được kiểm soát bằng chuẩn đầu ra. Trách nhiệm của tổ chức huấn luyện và hậu kiểm là phải thực chất. Tôi tán thành đề xuất của cơ quan thẩm tra là bổ sung ở Điều 12 hành vi nghiêm cấm huấn luyện không bảo đảm chất lượng. Văn bản hướng dẫn tuyệt đối không được phát sinh trở lại giấy phép con dưới bất kỳ hình thức nào".

Vấn đề thứ hai về máy, thiết bị, vật tư, có yêu cầu nghiêm ngặt ở Điều 28, Điều 30, Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh, đây là khâu then chốt để phòng ngừa tai nạn nghiêm trọng; đồng thời đề nghị luật hóa nguyên tắc quản lý bằng dữ liệu, giao cho Chính phủ xây dựng cơ sở dữ liệu mã định danh, theo dõi toàn bộ dòng đời thiết bị từ kiểm định, khai báo, sử dụng đến thanh lý; kết nối liên thông giữa các bộ, ngành, chính quyền địa phương làm nền tảng cho hậu kiểm.

Về khai báo, điều tra tai nạn lao động ở Điều 34, Điều 35, Chủ tịch Quốc hội cho rằng, tình trạng che giấu, không khai báo tai nạn vẫn còn, nhất là ở doanh nghiệp nhỏ và vừa. Vì vậy, cần hoàn thiện cơ chế phát hiện, báo tin, tiếp nhận, xử lý thông tin; bổ sung hành vi nghiêm cấm người sử dụng lao động chi phối, cản trở người lao động cung cấp thông tin; phối hợp xử lý tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp trong mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Phải phân định rõ trách nhiệm điều tra, thống kê giữa cấp tỉnh và cấp xã, không để khoảng trống.

Chủ tịch Quốc hội cũng yêu cầu Chính phủ phải rà soát, xử phạt đối với hành vi cố ý vi phạm gây hậu quả nghiêm trọng. Về khu vực lao động phi chính thức, Chính phủ có chính sách hỗ trợ huấn luyện, kiểm định làng nghề, hợp tác xã kinh doanh lao động tự do; nghiên cứu đầy đủ khi sửa đổi luật. Hôm nay cũng là sự đóng góp của các tổ trong kỳ họp Quốc hội này.

An toàn là điều kiện tiên quyết, bảo toàn quỹ là giới hạn không được vượt qua

Liên quan đến Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo hiểm xã hội, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đi sâu phân tích vào đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội ở khoản 6 Điều 2. Cho rằng, mở rộng diện bao phủ bảo vệ người lao động nền tảng số là đúng tinh thần Nghị quyết 28, tuy nhiên, theo Chủ tịch Quốc hội, quy định người làm việc không có quan hệ lao động, người làm việc trên nền tảng số là quá rộng, chưa trả lời được ai đóng, đóng trên thu nhập nào, nền tảng chịu trách nhiệm gì. Chưa định danh được đối tượng mà bắt buộc thì khó thực thi, dễ phát sinh tranh chấp.

Vì thế, Chủ tịch Quốc hội đề nghị cần thực hiện đầy đủ Kết luận số 276, quy định rõ đối tượng, thời điểm áp dụng; có thể nghiên cứu mốc năm 2028, đủ thời gian hoàn thiện pháp luật lao động và kết nối dữ liệu bảo hiểm xã hội, thuế, nền tảng số. Nếu chưa rõ, chưa đồng thuận thì giữ luật hiện hành, vì khoản 6 Điều 2 đã cho phép Chính phủ trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội quyết định.

Về danh mục đầu tư Quỹ Bảo hiểm xã hội, Chủ tịch Quốc hội cho biết, ở Điều 122: Số dư đầu tư 1,5 triệu tỷ đồng/trên 82% vào trái phiếu chính phủ, lãi suất bình quân năm 2025 là 3,72%, xấp xỉ CPI là 3,31%, tức quỹ gần như không tăng trưởng thực. Chủ tịch Quốc hội nêu quan điểm, nâng cao hiệu quả là cấp thiết, nhưng đây là tiền của hàng chục triệu người lao động, không được đánh đổi an toàn lấy lợi suất. Vậy nên, cơ quan soạn thảo phải hết sức lưu ý.

"Đề nghị luật thể hiện 4 nguyên tắc tại Kết luận số 276 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội: An toàn là điều kiện tiên quyết; bảo toàn quỹ là giới hạn không được vượt qua; hiệu quả là yêu cầu bắt buộc; minh bạch trách nhiệm là cơ chế để bảo đảm. Không nên tuyệt đối hóa về chỉ tiêu sở hữu, mở rộng bằng chuẩn mực, không bằng ngoại lệ. Trước một số kiến nghị đề nghị xem xét ngân hàng có vốn doanh nghiệp nhà nước chi phối 50% vốn điều lệ, kể cả tổ chức có nhiệm vụ đặc thù, tôi cho rằng đây là yếu tố cần được nghiên cứu đầy đủ trong tổng thể chính sách; không nên thiết kế một cơ chế riêng cho bất kỳ ngân hàng cụ thể nào ghi trong luật",Chủ tịch Quốc hội nói.

Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh, nhiệm vụ đặc thù có thể là yếu tố cần tính đến, nhưng không thể thay thế các chuẩn về chất lượng an toàn, càng không mặc nhiên tạo quyền được nhận tiền quỹ. Ngược lại, cũng không loại trừ cơ học một số tổ chức tín dụng chỉ vì cơ cấu sở hữu khác với nhóm hiện hành nếu tổ chức đó đáp ứng đầy đủ tiêu chuẩn khách quan và thống nhất do pháp luật quy định.

Về mở rộng danh mục, Chủ tịch Quốc hội yêu cầu, phải thực sự làm giảm rủi ro, không chuyển từ rủi ro này sang rủi ro khác; phải đặt việc nâng cao hiệu quả quỹ trong yêu cầu chung về khơi thông, sử dụng hiệu quả nguồn lực nhưng tuyệt đối không đảo thứ tự ưu tiên. Luật này vẫn cần quy định rõ nguyên tắc và những tiêu chí cốt lõi; giao Chính phủ quy định bộ tiêu chí định lượng, giới hạn đầu tư, phân tán rủi ro, cơ chế lựa chọn và trách nhiệm quản trị. Đồng thời, làm rõ, xác định vốn nhà nước, vốn doanh nghiệp nhà nước, tránh cách hiểu khác nhau hoặc tính trùng.

Hậu kiểm phải thực chất và dựa trên 3 trụ cột: dữ liệu, trách nhiệm và chế tài

Cho ý kiến vào Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Lao động, Luật Lưu trữ, Luật Bình đẳng giới, Luật Hoạt động chữ thập đỏ và Luật Việc làm, Chủ tịch Quốc hội góp ý vào 4 nội dung cụ thể: bỏ tiền kiểm không có nghĩa là bỏ quản lý. Đưa cho thuê lại lao động, dịch vụ việc làm từ cấp phép sang thông báo là đúng hướng, nhưng hậu kiểm phải thực chất và dựa trên 3 trụ cột: dữ liệu, trách nhiệm và chế tài. Chủ tịch Quốc hội đề nghị luật hóa cơ sở dữ liệu điện tử doanh nghiệp cho thuê lại và người lao động thuê lại, kết nối dữ liệu bảo hiểm xã hội.

Việc phân cấp phải đi cùng với năng lực và đầu mối rõ ràng. Theo đó, luật cần giao Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã chủ trì xử lý đình công không đúng trình tự phù hợp với mô hình mới. Tuy vậy, luật cần nói rõ doanh nghiệp có nhiều cơ sở trên địa bàn thì xã nào chủ trì, cấp tỉnh hỗ trợ đến đâu, công đoàn nào là đầu mối. Chủ tịch Quốc hội nêu ví dụ, ở một địa bàn tập trung công nhân khu công nghiệp như thành phố, quy định thiếu rõ ràng sẽ khiến cơ sở lúng túng khi có tình huống. Khi bãi bỏ các quy định riêng về thanh tra lao động cũng không được để mất tính đặc thù của lĩnh vực này.

Theo Chủ tịch Quốc hội, việc cắt giảm điều kiện nhưng phải giữ hàng rào an toàn. Bỏ chứng chỉ hành nghề lưu trữ là hợp lý, song tài liệu lưu trữ chứa nhiều thông tin quan trọng, nhạy cảm, nên đề nghị kế thừa điều kiện nhân thân và quy định rõ những trường hợp không được kinh doanh dịch vụ lưu trữ. Việc chỉ cho doanh nghiệp kinh doanh dịch vụ này, nếu là thay đổi chính sách thì phải được đánh giá tác động đầy đủ, không thể xem nhẹ về mặt chỉnh lý kỹ thuật.

Với hoạt động chữ thập đỏ, Chủ tịch Quốc hội nêu, cần tách bạch quản lý nhà nước về hoạt động nhân đạo với quản lý tổ chức hội, nhất là cơ chế công khai, minh bạch nguồn lực hỗ trợ. Nhấn mạnh, niềm tin của nhân dân là tài sản lớn nhất của công tác nhân đạo, Chủ tịch Quốc hội cho biết, vừa qua có một số người làm công tác từ thiện, nhân đạo chưa minh bạch đã làm mất đi hình ảnh và niềm tin của nhân dân.

Cuối cùng, Chủ tịch Quốc hội mong muốn, luật không được để lực lượng lao động mới đứng ngoài pháp luật. Lao động nền tảng số đang đặt ra rất nhanh, nhất là ở các thành phố lớn, nhưng pháp luật hiện hành chưa bao quát nhóm này. Vì vậy, Chính phủ cần xây dựng khung quản lý đồng bộ cho họ.

Chủ tịch Quốc hội cũng tán thành bổ sung Ngày Văn hóa Việt Nam 24/11 là ngày nghỉ hưởng nguyên lương. Bởi, đây không chỉ là một ngày nghỉ mà là thông điệp khẳng định văn hóa là nền tảng tinh thần, là sức mạnh nội sinh của dân tộc.