Vì sao hơn 80.000 người “sập bẫy” kỳ thi tiếng Anh chui?

Chủ tịch IEMS bị bắt vì thi chứng chỉ chui: Hiệp hội từng đưa vụ việc vào báo cáoTheo thông tin từ cơ quan điều tra, Chủ tịch Hội đồng Viện IEMSĐỗ Văn Mạnhbị bắt giam với cáo buộc tổ chức trái phép hơn 120 kỳ thi cấp chứng chỉ tiếng Anh, thu hút hơn 80.000 người tham gia, thu lời bất chính gần 200 tỷ đồng.

Viện Khoa học quản lý giáo dục IEMS (Institute of Educational Management Science) là một trong những đơn vị trực thuộc Hiệp hội Các trường Đại học, Cao đẳng Việt Nam, được thành lập theo Quyết định số 188/QĐ-HH ngày 2/7/2018.

Theo giới thiệu, viện hoạt động theo mô hình tổ chức xã hội nghề nghiệp không vì lợi nhuận, tập hợp hàng trăm các nhà khoa học, giảng viên, chuyên gia giáo dục để triển khai nghiên cứu khoa học, đào tạo và bồi dưỡng trong lĩnh vực giáo dục, quản lý giáo dục và công nghệ giáo dục.

Trên trang Facebook, trước khi ngừng cập nhật hoạt động khoảng gần một năm trở lại đây, viện từng quảng bá dày đặc nhiều khóa đào tạo, bồi dưỡng và cấp chứng chỉ, đăng ký chứng chỉ ngoại ngữ quốc tế... Trong đó có các lớp bồi dưỡng ngạch chuyên viên, chuyên viên chính, lãnh đạo quản lý cấp phòng; các lớp bồi dưỡng chức danh nghề nghiệp; lớp tiêu chuẩn chức danh nghề nghiệp giảng viên đại học, cao đẳng…

Các nội dung quảng bá nhấn mạnh việc “cấp chứng chỉ chuẩn Bộ”, “có giá trị vĩnh viễn”, đủ điều kiện nâng ngạch, bổ nhiệm chức vụ và chuẩn hóa tiêu chuẩn nghề nghiệp.

Ngoài ra, viện cũng đăng tải thông tin đăng ký thi IELTS và giới thiệu là “đơn vị đối tác chiến lược của IDP, tổ chức đồng sở hữu kỳ thi IELTS toàn cầu”.

Trao đổi với phóng viên VOV, TS Lê Viết Khuyến, Phó Chủ tịch Hiệp hội Các trường Đại học, Cao đẳng Việt Nam cho biết, trong báo cáo tổng kết năm 2025, Hiệp hội đã đề cập vụ việc liên quan đến Viện Khoa học quản lý giáo dục IEMS.

Theo đó, ngày 21/11/2025, Cơ quan An ninh điều tra Công an tỉnh Phú Thọ đã làm việc với lãnh đạo Hiệp hội, thông báo việc ông Đỗ Mạnh Dũng – Chủ tịch Hội đồng Viện Khoa học quản lý giáo dục bị điều tra về hành vi “lừa đảo chiếm đoạt tài sản” xảy ra tại Phú Thọ và một số tỉnh, thành từ năm 2021.

TS Lê Viết Khuyến cho biết Hiệp hội đánh giá đây là “một sự việc rất nghiêm trọng”, đồng thời đã đưa nội dung này vào báo cáo tổng kết năm 2025 và đề xuất hướng xử lý mang tính hệ thống nhằm tránh tái diễn ở các đơn vị tương tự.

Dù chưa có kết luận chính thức của cơ quan điều tra, song qua vụ việc này, Hiệp hội nhận thấy cần tăng cường kiểm tra, kiểm soát chặt chẽ hơn đối với các pháp nhân trực thuộc theo chỉ đạo tại Công văn số 10905/BNV-TCPCP ngày 19/11/2025 của Bộ Nội vụ và các quy định tại Nghị định 126/2024/NĐ-CP về tổ chức, hoạt động và quản lý hội.

Hiệp hội cũng đang đề xuất khẩn trương sửa đổi Quy chế thành lập, tổ chức và hoạt động của các đơn vị trực thuộc theo hai hướng: chuyển hoạt động sang cơ chế không vì lợi nhuận và gắn quyền tự chủ với trách nhiệm giải trình trước pháp luật, Hiệp hội và xã hội.

Khi giám sát bị bỏ trống: Nguy cơ biến tướng trong cấp chứng chỉ vẫn hiện hữu

Một chuyên gia am hiểu hoạt động của các tổ chức trực thuộc hiệp hội cho rằng, vụ việc đã bộc lộ những bất cập trong cơ chế quản lý hiện nay, khi đơn vị chủ quản phải chịu trách nhiệm nhưng lại thiếu công cụ giám sát thực chất.

Theo chuyên gia này, nhiều hiệp hội chỉ có quyền ra quyết định thành lập đơn vị trực thuộc, trong khi giấy phép hoạt động chuyên môn lại do các bộ, ngành khác cấp. Vì vậy, khi xảy ra sai phạm, trách nhiệm thường dồn về đơn vị chủ quản nhưng quyền thanh tra, kiểm tra hay yêu cầu kiểm toán lại không đầy đủ.Khi khoảng trống giám sát vẫn còn tồn tại, nguy cơ biến tướng trong hoạt động cấp chứng chỉ vẫn có thể tiếp diễn.

“Có tình trạng nhiều nơi cùng quản nhưng không rõ cơ quan chịu trách nhiệm cuối cùng. Nếu khâu hậu kiểm, kiểm toán và giám sát hoạt động được thực hiện thường xuyên hơn, nhiều sai phạm có thể đã được phát hiện sớm”, vị chuyên gia nhận định, đồng thời cho rằng giải pháp căn cơ là tăng cường kiểm tra, giám sát thực chất; phân định rõ trách nhiệm quản lý giữa các bộ, ngành; đồng thời tăng phối hợp giữa Bộ KH&CN, Bộ GD&ĐT và Bộ Nội vụ.

Ông cũng khuyến cáo người học cần thận trọng khi lựa chọn nơi thi và cấp chứng chỉ, không nên tin vào các quảng cáo như “thi nhanh”, “có chứng chỉ dễ dàng” hay “đối tác quốc tế” nếu chưa được cơ quan có thẩm quyền xác minh.

Vụ việc tại Viện IEMS không chỉ đặt ra vấn đề về trách nhiệm của cá nhân, tổ chức liên quan mà còn cho thấy yêu cầu cấp thiết phải siết chặt cơ chế hậu kiểm, giám sát hoạt động cấp chứng chỉ. Theo các chuyên gia, cùng với việc xử lý nghiêm sai phạm, cần hoàn thiện cơ chế quản lý theo hướng minh bạch, rõ trách nhiệm và tăng giám sát thực chất để bảo vệ người học và giữ uy tín cho hệ thống giáo dục.