Dù xuất khẩu quý I vừa qua ghi nhận tín hiệu tích cực, cộng đồng DN vẫn đối mặt với nhiều thách thức từ biến động địa chính trị và xu hướng bảo hộ thương mại gia tăng. Điều này đòi hỏi các DN không chỉ cần thích ứng nhanh, còn phải chuyển đổi mô hình tăng trưởng theo hướng bền vững, nhằm giữ vững đà tăng trưởng xuất khẩu.

Tận dụng lợi thế ngay trong biến động

Biến động từ chiến sự Trung Đông là nỗi lo chung của nhiều DN xuất khẩu trong nước thời điểm hiện nay. Bà Hoàng Thùy Oanh, Phó Tổng Giám đốc Tổng Công ty CP Dệt May Hòa Thọ nhận định, DN dự báo sẽ có rủi ro kép về địa chính trị và logistics. Hiện nay, căng thẳng Mỹ và Iran leo thang khiến cho khu vực Biển Đỏ sẽ có nguy cơ gián đoạn. Các hành trình đi châu Âu, đặc biệt là đến Bờ Đông của Mỹ có khả năng sẽ kéo dài thời gian vận chuyển.

“Đơn vị cũng nhận định các hãng vận tải sẽ thiếu container và cước phí vận tải biển tăng, bởi vậy Hòa Thọ đang cùng với khách hàng xây dựng lại kế hoạch sản xuất, đồng thời tính toán thời gian giao hàng để tránh tình trạng đứt gãy chuỗi cung ứng”, bà Oanh cho hay.

Ông Nguyễn Ngọc Hòa, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp TP.HCM cũng cho biết, DN đang chủ động xây dựng các kịch bản ứng phó, trong đó quý II được xem là giai đoạn “bản lề” để chuẩn bị cho khả năng phục hồi từ quý III. “Trong bối cảnh hiện nay, DN buộc phải tái cấu trúc toàn diện, từ tối ưu chi phí đầu vào đến đa dạng hóa thị trường đầu ra nhằm giảm phụ thuộc vào các thị trường truyền thống”, ông Hòa nói.

Dù chịu tác động từ bối cảnh khu vực có xung đột, nhưng ông Trương Xuân Trung, Phụ trách Thương vụ Việt Nam tại UAE tin tưởng, thị trường UAE vẫn được đánh giá là có nhiều tiềm năng cho hàng hóa Việt Nam trong thời gian tới. Nhất là sau khi hiệp định thương mại song phương có hiệu lực, nhiều mặt hàng nông sản và thực phẩm của Việt Nam được giảm thuế từ 5% xuống 0%, tạo lợi thế cạnh tranh đáng kể so với các đối thủ khác.

“Ngoài nhóm nông sản và thực phẩm, một số mặt hàng khác của Việt Nam cũng được đánh giá có nhiều cơ hội mở rộng thị phần tại UAE, bao gồm thủy sản (đặc biệt là tôm và cá tra), hàng tiêu dùng, giày dép, dệt may, vật liệu xây dựng và đồ gỗ nội thất. Ngoài ra, nhu cầu đối với vật liệu xây dựng tại UAE đang gia tăng do quốc gia này tiếp tục đẩy mạnh đầu tư vào các dự án hạ tầng và phát triển đô thị”, ông Trung thông tin, đồng thời khuyến nghị, các DN Việt Nam cần tận dụng tối đa các ưu đãi thuế quan từ hiệp định thương mại, cũng như các cơ hội xúc tiến thương mại tại thị trường này để mở rộng xuất khẩu trong thời gian tới.

Phát huy kênh kết nối Thương vụ

Duy trì đà tăng trưởng xuất khẩu được xác định là một trong những nhiệm vụ trọng tâm của ngành Công Thương trong năm 2026. Để đạt mục tiêu tăng trưởng xuất khẩu từ 15%-16%, Bộ Công Thương đang triển khai nhiều giải pháp đồng bộ, trong đó hoạt động xúc tiến thương mại và vai trò của hệ thống thương vụ Việt Nam ở nước ngoài được coi là yếu tố then chốt.

Theo ông Vũ Bá Phú, Cục trưởngCục Xúc tiến thương mại(Bộ Công Thương), các chương trình kết nối giữa DN, Hiệp hội ngành hàng, địa phương với hệ thống thương vụ đã và đang mang lại hiệu quả tích cực trong việc hỗ trợ DN tìm kiếm và mở rộng thị trường. Hiện nay, mạng lưới hơn 60 thương vụ và chi nhánh thương vụ Việt Nam tại nước ngoài, đã trở thành kênh kết nối quan trọng giữa các ngành hàng, DN và chính quyền địa phương với thị trường quốc tế.

“Thông qua cơ chế kết nối này, các thương vụ có thể kịp thời nắm bắt nhu cầu hỗ trợ xúc tiến xuất khẩu của các ngành hàng, địa phương và DN, đặc biệt là đối với các mặt hàng nông sản theo mùa vụ. Không chỉ các thị trường truyền thống, nhiều thương vụ tại các khu vực xa như châu Âu, châu Mỹ cũng đã tích cực hỗ trợ kết nối giao thương cho DN Việt Nam”, ông Phú đánh giá.

Bên cạnh việc củng cố các thị trường truyền thống, việc tìm kiếm các động lực tăng trưởng mới cho xuất khẩu cũng cần được chú trọng, đặc biệt thông qua việc phát triển thêm các ngành hàng mới và mở rộng thị trường tiêu thụ. Ông Vũ Bá Phú cho biết, thời gian tới Bộ Công Thương sẽ tiếp tục phối hợp với các hiệp hội ngành hàng tổ chức các hoạt động xúc tiến phù hợp tại những thị trường trọng điểm. Đồng thời duy trì sự hiện diện của DN Việt Nam tại các sự kiện thương mại lớn mang tầm khu vực và toàn cầu.

“Trong quá trình này, sự phối hợp giữa Cục Xúc tiến thương mại, các hiệp hội ngành hàng và hệ thống thương vụ Việt Nam ở nước ngoài sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ DN tiếp cận các thị trường tiềm năng. Việc chủ động phát hiện các cơ hội thị trường, đa dạng hóa sản phẩm xuất khẩu và tăng cường kết nối giao thương, sẽ góp phần tạo thêm dư địa tăng trưởng cho xuất khẩu trong thời gian tới”, ông Phú tin tưởng.