Chi phí tăng, người bán rơi vào thế khó

Những ngày đầu tháng 5, hàng loạt bảng so sánh chi phí giữa các nền tảng như Shopee và TikTok Shop được chia sẻ rộng rãi, kéo theo sự lo lắng của người kinh doanh.

Theo các thông tin lan truyền, từ ngày 1/5 với Shopee và 9/5 với TikTok Shop, tổng chi phí trên mỗi đơn hàng đã tăng đáng kể. Riêng phí sàn dao động khoảng 24,4 - 27,6%, cộng thêm phí giao dịch 5-6%, phí cố định 13-16%, voucher khoảng 4%, thuế 1-1,5%. Nếu tính thêm quảng cáo, vận chuyển, đóng gói và hoàn hàng, tổng chi phí có thể lên tới 40-45% doanh thu.

Một số người cho hay, tổng chi phí trên Shopee đã chạm khoảng 39,5%, trong khi TikTok Shop có thể lên tới 45,6%. Điều này đồng nghĩa, một đơn hàng 100.000 đồng chưa kịp về tay người bán đã phải “chia nhỏ” qua nhiều lớp chi phí.

Không ít người bán cho biết, có những sản phẩm doanh thu cao nhưng lợi nhuận thực chỉ còn dưới 10%. Áp lực càng lớn khi họ buộc phải chi thêm cho quảng cáo và khuyến mãi để duy trì hoạt động.

Chị Nguyễn Thu Hà, một người bán hàng online lâu năm chia sẻ: “Đơn hàng 100.000 đồng nhưng chưa kịp về tay đã bị ‘xé nhỏ’ qua hàng loạt khoản phí từ sàn, hoa hồng đến quảng cáo, vận chuyển. Có những đơn tưởng có lãi, nhưng trừ hết chỉ còn vài nghìn đồng, thậm chí hòa vốn. Khi hai nền tảng này chiếm gần 98% thị phần, chúng tôi gần như không có lựa chọn nào khác ngoài việc chấp nhận chi phí cao hơn để tiếp tục bán hàng”.

Trước thông tin này, phóng viên đã liên hệ với Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số, Bộ Công Thương để xác minh thông tin việc các sàn Shopee và TikTok Shop sẽ điều chỉnh tăng phí, cơ quan quản lý có nắm được thông tin này hay không và quan điểm của Cục đối với việc các sàn tăng phí?

Cùng thời điểm, phóng viên cũng liên hệ với Shopee và TikTok Shop để hỏi về việc có hay không điều chỉnh tăng phí trong đầu tháng 5. Nếu có thì mức tăng cụ thể là bao nhiêu và nguyên nhân của việc điều chỉnh này?

Tuy nhiên, phóng viên vẫn chưa nhận được phản hồi từ phía các sàn cũng như cơ quan quản lý.

TikTok Shop và Shopee thâu tóm gần 98% thị phần

Theo báo cáo “Doanh thu & Tiêu dùng thương mại điện tử Việt Nam 2025”, tổng giá trị giao dịch (GMV) trên bốn sàn gồm Shopee, TikTok Shop, Lazada và Tiki đạt khoảng 458,16 nghìn tỷ đồng trong năm 2025. Trong đó, Shopee tiếp tục giữ vị trí nền tảng lớn nhất thị trường với 57,5% thị phần còn TikTok Shop chiếm 39,6%.

Thị trường thương mại điện tử Việt Nam đang có xu hướng tập trung vào hai nền tảng lớn là Shopee và TikTok Shop với gần 98% tổng giá trị giao dịch thương mại điện tử. Hai hệ sinh thái này bao phủ gần như toàn bộ hành trình mua sắm của người tiêu dùng Việt từ phát hiện sản phẩm, tìm kiếm, tham khảo thông tin cho đến đặt hàng, thanh toán và đánh giá.

Trong bối cảnh hai nền tảng chiếm phần lớn thị phần lại đồng loạt tăng phí, áp lực chi phí đang dồn trực tiếp lên người bán. Việc các “ông lớn” vừa nắm thị phần áp đảo, vừa gia tăng chi phí có thể kéo theo nhiều hệ lụy khiến biên lợi nhuận của người bán bị thu hẹp, áp lực tăng giá bán gia tăng và sự phụ thuộc vào nền tảng ngày càng lớn. Điều này tạo ra sự “chênh lệch cán cân” trong quan hệ giữa sàn và người bán. Khi chi phí tăng, người bán gần như không có nhiều lựa chọn thay thế, buộc phải chấp nhận “luật chơi” do nền tảng đặt ra.

Ông Nguyễn Văn Thế - Giám đốc tư vấn Công ty chứng khoán SSI nhận định: “Nếu toàn bộ hệ sinh thái dồn vào một vài nền tảng thì mỗi thay đổi về chính sách hay chi phí đều có thể tác động trực tiếp đến khả năng sống còn của người bán. Khi TikTok Shop và Shopee thâu tóm gần 98% thị phần thì cơ quan quản lý cần theo dõi sát diễn biến để đảm bảo môi trường cạnh tranh minh bạch, tránh nguy cơ hình thành các rào cản bất lợi cho người bán nhỏ. Về phía người kinh doanh, cầnđa dạng hóa kênh bán hàng, xây dựng tệp khách hàng riêng để giảm phụ thuộc vào nền tảng”.

Ông Kiều Tiến Anh - Giám đốc vận hành sàn Thương mại điện tử F2C Hi1 Thuần Việt cho hay, bản chất của việc các sàn thương mại điện tử lớn như Shopee và TikTok Shop liên tục tăng phí là do các nền tảng này đã kết thúc giai đoạn đầu tư để chiếm lĩnh thị phần và chuyển sang mục tiêu tối ưu hóa lợi nhuận cũng như vận hành bền vững.

Sự thay đổi chiến lược này của các sàn gây áp lực rất lớn lên người bán khi biên lợi nhuận bị bào mòn đáng kể. Thực tế cho thấy, việc tăng phí sàn chỉ cần từ 1% - 3% cũng có thể khiến các doanh nghiệp, đặc biệt là những đơn vị kinh doanh ngành hàng nông sản vốn có biên lợi nhuận thấp, rơi vào tình trạng từ có lãi chuyển sang thua lỗ. Điều này dẫn đến một cuộc thanh lọc thị trường khốc liệt, khiến hơn 70.000 nhà bán hàng nhỏ lẻ hoặc mô hình mua đi bán lại (C2C) phải rời bỏ cuộc chơi trong năm qua vì không thể chống chọi với chi phí vận hành và phí sàn tăng cao.

Để ứng phó và thoát khỏi sự lệ thuộc này, người bán cần thực hiện chiến lược đa dạng hóa kênh bán hàng, tuyệt đối không “bỏ trứng vào một giỏ”. Việc chuyển dịch sang các kênh nội địa thuần Việt như Tiki, Sendo hoặc mô hình F2C Hi1 được xem là giải pháp giúp cải thiện biên lợi nhuận.

Đặc biệt, trong bối cảnh hàng ngoại chiếm tới 70% thị phần, việc khai thác nguồn hàng sản xuất trong nước mở ra dư địa lớn. Nhà bán cần chủ động xây dựng tệp khách hàng riêng bằng cách kéo người dùng về Zalo hoặc cộng đồng trực tuyến để giảm phụ thuộc vào sàn. Đồng thời, ứng dụng AI và công nghệ quản trị đa kênh giúp tối ưu chi phí, giảm nhân sự, nâng hiệu quả vận hành.