Rubric có xóa được chấm cảm tính môn Văn?

GS.TS Nguyễn Ngọc Hà, Phó Cục trưởng Cục Quản lý Chất lượng, Bộ GD&ĐT cho biết: “Năm nay, lần đầu tiênBộ GD-ĐT áp dụng phương pháp Rubric vào những phần cần thiết của quy trình chấm thi môn Ngữ văn. Đây là một trong chuỗi các hoạt động nhằm thực hiện chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ: làm sao để môn tự luận phải bảo đảm được tính phân hóa, phân loại được học sinh. Thực tế, kết quả môn tự luận phụ thuộc khá nhiều vào tính khách quan của người chấm.

Rubric giúp giảmtối đa yếu tố chủ quan của giám khảo. Khi chấm, cứ gắn vào các tiêu chí cụ thể nào thì sẽ có khung điểm tương ứng. Nó tương tự như một đáp án chi tiết giúp công bằng hơn đối với các môn tự luận giàu tính định tính như môn Văn – nơi mà việc định lượng vốn khó khăn hơn nhiều so với các môn khoa học cơ bản.

Ông Hà cho biết Bộ GD&ĐT đã chuẩn bị kỹ lưỡng trước khi áp dụng Rubric. “Bộ GD-ĐT đã tổ chức tập huấn nội dung này trong mô-đun thứ ba và một số địa phương cũng đã áp dụng thử nghiệm. Ở góc độ chấm thi, giáo viên chỉ là người ứng dụng nên không quá phức tạp, cứ nhìn vào tiêu chí để cho điểm”, ông nhấn mạnh.

Vì vậy, nếugiáo viên được tập huấn kỹ sẽhiểu rõ cách vận dụng tiêu chí, từ đó hạn chế sự khác biệt trong cách chấm giữa các địa phương và giữa các giám khảo.

Nhiều giáo viên cũng cho rằng Rubric không phải phương pháp hoàn toàn mới, mà là bước cụ thể hóa các tiêu chí vốn đã có trong hướng dẫn chấm Ngữ văn. Điểm khác biệt nằm ở chỗ buộc giám khảo phải đánh giá đầy đủ cả nội dung lẫn hình thức bài làm.

Rubric sẽ hạn chế tình trạng giám khảo chỉ chú trọng nội dung mà bỏ qua bố cục, diễn đạt, chính tả hay tính sáng tạo. “Phụ huynh và học sinh có thể hiểu đơn giản rằng những tiêu chí trước đây đã có trong thang điểm nay được cụ thể hóa thành các mức điểm rõ ràng hơn. Giám khảo không thể bỏ qua phần hình thức hay chỉ đánh giá bài làm dựa trên cảm nhận chung như trước”, một giáo viên Văn chia sẻ.

PGS. Bùi Mạnh Hùng, Điều phối viên chính Ban phát triển Chương trình giáo dục phổ thông 2018, cũng từng đề xuất cần xây dựng Rubric để làm cơ sở cho đáp án mở với môn Ngữ văn. Theo ông, giáo viên phải được tập huấn kỹ trước khi tham gia chấm thi và cần có các buổi chấm mẫu dựa trên tiêu chí để giảm thiểu sự chênh lệch giữa các tỉnh thành và giữa các giám khảo.

Điểm đáng chú ý của cách chấm bằng Rubric là tạo thêm “không gian an toàn” cho những bài viết có hướng tiếp cận khác biệt. Một thí sinh không nhất thiết phải viết giống đáp án mẫu mới được đánh giá cao. Nếu bài làm xác định đúng vấn đề, lập luận chặt chẽ, dẫn chứng phù hợp và diễn đạt sáng rõ, bài viết vẫn có cơ sở để đạt điểm tốt.

Đây là hướng đánh giá phù hợp với tinh thần đổi mới giáo dục: khuyến khích học sinh học hiểu, suy nghĩ độc lập, thay vì chỉ học thuộc văn mẫu.

Từ “chấm đúng ý” đến “đánh giá đúng năng lực”

Dù có nhiều ưu điểm, Rubric cũng đặt ra thách thức. Khi tiêu chí chấm điểm được chia nhỏ, giám khảo cần được hướng dẫn thống nhất để hiểu đúng từng mức độ. Nếu mỗi người diễn giải khác nhau, Rubric có thể mất đi ưu điểm vốn có là giảm tính chủ quan.

Một số ý kiến lo ngại Rubric biến bài Văn thành phép cộng cơ học, làm mất đi tính nghệ thuật. Tuy nhiên, các chuyên gia khẳng định Rubric chỉ là khung tham chiếu, không thay thế cảm thụ và sáng tạo. Vấn đề nằm ở cách vận dụng: giám khảo phải công tâm, linh hoạt và có bản lĩnh chuyên môn để phân biệt sáng tạo thực chất với sự lan man.

Thầy Nguyễn Trọng Trường - Tổ trưởng Tổ Văn khối THPT, Trường THCS -THPT Phenikaa nêu quan điểm, một đề thi mở chỉ thực sự có ý nghĩa khi quá trình chấm cũng bảo đảm được tinh thần mở, nghĩa là không đóng khung học sinh vào một vài cách hiểu hay một vài kiểu diễn đạt có sẵn. Tuy nhiên, “chấm mở” không có nghĩa là chấm cảm tính, mà vẫn phải dựa trên chuẩn kiến thức, kỹ năng, yêu cầu cần đạt và thang điểm cụ thể.

Ông nói: “Không nên tìm một “bài mẫu” trong đầu để so sánh, mà cần nhìn vào chất lượng lập luận, chiều sâu cảm nhận, khả năng tổ chức bài viết và sự thuyết phục trong quan điểm của học sinh”. Theo thầy, giám khảo cần có công tâm, linh hoạt và bản lĩnh chuyên môn để phân biệt giữa sáng tạo thực chất và sự lan man, xa đề. Đây là điểm then chốt giúp Rubric phát huy hiệu quả thay vì trở thành công cụ máy móc.

Để bảo đảm công bằng, nhiều ý kiếncho rằng, người chấm cần thống nhất rất kỹ hướng dẫn chấm, xác định rõ đâu là yêu cầu cốt lõi bắt buộc, đâu là phần học sinh có thể sáng tạo.

Rubric có thể coi là bước tiến quan trọng trong đổi mới cách đánh giá môn Ngữ văn. Nó không chỉ giúp giảm tình trạng “chấm lỏng, chấm chặt” mà còn gửi đi thông điệp: môn Văn cần học sinh tự đọc, tự hiểu, tự viết và tự bảo vệ quan điểm của mình.

Tuy nhiên, việc áp dụng Rubric cũng đặt ra thách thức: khi tiêu chí chấm điểm được chia nhỏ, giám khảo cần được hướng dẫn thống nhất để hiểu đúng từng mức độ đánh giá. Nếu mỗi người hiểu tiêu chí theo một cách khác nhau, Rubric có thể không phát huy được ưu điểm vốn có là giảm tính chủ quan trong chấm thi.