Giảm thủ tục PCCC nhưng không nới lỏng yêu cầu an toàn

Trong quá trình cải cách thủ tục hành chính lĩnh vực Phòng cháy chữa cháy và Cứu nạn cứu hộ (PCCC&CNCH), một trong những thay đổi đáng chú ý là chuyển từ phương thức quản lý nặng về tiền kiểm sang cơ chế tự chịu trách nhiệm gắn với hậu kiểm chặt chẽ.

Cục Cảnh sát PCCC&CNCH (Bộ Công an) cho biết, từ ngày 1/7/2026, Bộ Công an đã cắt giảm 27/36 thủ tục hành chính trong lĩnh vực PCCC và CNCH. Trong 6 tháng đầu năm 2026, tiếp tục cắt giảm 3 thủ tục liên quan đến nghiệm thu và phục hồi hoạt động. Quyết định số 4118/QĐ-BCA-C07 ngày 29/6/2026 của Bộ trưởng Bộ Công an cũng đã công bố, chuẩn hóa hồ sơ, thẩm quyền, thời hạn và phương thức giải quyết các thủ tục hành chính mới.

Theo Thiếu tướng Dương Đức Hải, Cục trưởng Cục Cảnh sát PCCC&CNCH, điểm cốt lõi của cải cách không chỉ nằm ở việc giảm hồ sơ hay rút ngắn thời gian giải quyết thủ tục, mà là thay đổi phương thức quản lý. Từ chỗ kiểm soát chủ yếu bằng thủ tục, cơ chế mới hướng tới quản lý dựa trên rủi ro và trách nhiệm của từng chủ thể. “Cắt giảm thủ tục hành chính không đồng nghĩa với nới lỏng yêu cầu an toàn; giảm tiền kiểm không có nghĩa là giảm trách nhiệm quản lý”, Thiếu tướng Dương Đức Hải nhấn mạnh.

Theo đó, mục tiêu của cải cách là giảm những chi phí tuân thủ không cần thiết cho người dân, doanh nghiệp nhưng vẫn phải bảo đảm an toàn PCCC thực chất.Để cơ chế mới vận hành hiệu quả, Cục Cảnh sát PCCC&CNCH đã ban hành tài liệu hướng dẫn việc tự tổ chức nghiệm thu về PCCC đối với dự án, công trình.

Tài liệu tập trung vào 3 nội dung quan trọng gồm: quy định pháp luật về thẩm định thiết kế, nghiệm thu PCCC; nội dung nghiệm thu PCCC của chủ đầu tư, chủ sở hữu công trình; và trách nhiệm của chủ đầu tư, người đứng đầu cơ sở sau nghiệm thu.

Điều này đồng nghĩa trách nhiệm của chủ đầu tư trong quá trình xây dựng và đưa công trình vào sử dụng được đặt ở vị trí cao hơn. Chủ đầu tư phải chủ động từ khâu lựa chọn công nghệ, tổ chức thi công, lựa chọn đơn vị tư vấn, nhà thầu đến kiểm tra, nghiệm thu và bảo đảm công trình đáp ứng các yêu cầu về an toàn PCCC. Sau khi công trình đi vào hoạt động, trách nhiệm này không chấm dứt. Chủ cơ sở, người đứng đầu cơ sở tiếp tục phải duy trì các điều kiện an toàn PCCC trong suốt quá trình vận hành.

Công trình thi công sai thiết kế PCCC sẽ bị xử lý thế nào?

Một vấn đề được cơ quan chức năng đặc biệt lưu ý là tình trạng một số công trình thi công không đúng thiết kế PCCC đã được thẩm định nhưng vẫn cố tình đưa vào sử dụng. Điều này có thể tạo ra tình trạng “sự đã rồi”, khi công trình đã hoạt động nhưng các sai phạm liên quan đến hệ thống PCCC trở nên khó khắc phục hoặc chi phí khắc phục tăng cao.

Lãnh đạo Cục Cảnh sát PCCC&CNCH khẳng định, việc đơn giản hóa thủ tục hành chính không đồng nghĩa với buông lỏng quản lý đối với những trường hợp này. Đối với công trình thi công sai thiết kế hoặc chưa hoàn thành nghiệm thu PCCC nhưng vẫn cố ý đưa vào sử dụng, các trường hợp vi phạm sẽ bị xử phạt vi phạm hành chính theo quy định.

Đáng chú ý, tùy tính chất và mức độ vi phạm, nếu việc đưa công trình vào sử dụng dẫn đến cháy, nổ nghiêm trọng, người vi phạm có thể bị xử lý theo quy định của pháp luật hình sự. Như vậy, khi chuyển sang cơ chế hậu kiểm, trách nhiệm của chủ đầu tư không giảm mà ngược lại, yêu cầu về khả năng tự kiểm soát rủi ro và tuân thủ pháp luật được nâng lên.

Cơ quan Công an không làm thay trách nhiệm của chủ đầu tư

Theo cơ chế mới, cơ quan Công an tập trung vào việc hoàn thiện thể chế, hướng dẫn và thực hiện hậu kiểm có trọng tâm, dựa trên thông tin, dữ liệu và mức độ rủi ro. Trong khi đó, chủ đầu tư, chủ cơ sở, đơn vị tư vấn, thi công và vận hành phải chủ động tổ chức thực hiện và bảo đảm công trình tuân thủ các quy định pháp luật.

Lãnh đạo Cục Cảnh sát PCCC&CNCH cho biết, trước đây cơ quan Công an kiểm tra những nội dung thuộc phạm vi PCCC; còn các phần việc về xây dựng, thiết bị, phương tiện, thông gió... thuộc trách nhiệm của các tổ chức, cơ quan có chức năng tương ứng.

Với cơ chế mới, các chủ thể phải chủ động thực hiện phần việc thuộc trách nhiệm của mình. Đặc biệt, cơ quan Cảnh sát PCCC không có chức năng lựa chọn hoặc giới thiệu nhà thầu, đơn vị tư vấn cho chủ đầu tư. Việc đánh giá năng lực nhà thầu, đơn vị tư vấn phải do chủ đầu tư thực hiện dựa trên hồ sơ, năng lực thực tế và kinh nghiệm của đơn vị được lựa chọn. Cơ quan quản lý nhà nước không thể làm thay trách nhiệm này.

Hậu kiểm PCCC sẽ được thực hiện như thế nào?

Trong cơ chế hậu kiểm, cơ quan quản lý sẽ tăng cường kiểm tra theo kế hoạch và dựa trên thông tin về cơ sở, thay vì kiểm soát mọi nội dung thông qua thủ tục hành chính trước khi công trình hoạt động. Sau khi công trình đi vào vận hành, nếu phát hiện công trình không bảo đảm yêu cầu an toàn PCCC, chủ đầu tư hoặc chủ cơ sở phải thực hiện biện pháp khắc phục.

Trường hợp không thể khắc phục, các biện pháp xử lý sẽ được thực hiện theo quy định. Cách tiếp cận này nhằm chuyển trọng tâm từ việc “xin - cho” trong thủ tục sang trách nhiệm tự tuân thủ và tự kiểm soát rủi ro của doanh nghiệp, chủ đầu tư và người đứng đầu cơ sở.

Thiếu tướng Dương Đức Hải cho rằng, cơ chế mới đòi hỏi trách nhiệm của từng chủ thể và khả năng tự kiểm soát rủi ro phải cao hơn; đồng thời hoạt động hậu kiểm phải đúng trọng tâm và dựa trên dữ liệu.

Người dân, doanh nghiệp được hưởng lợi gì từ cải cách thủ tục PCCC?

Việc đơn giản hóa thành phần hồ sơ, tiếp nhận và giải quyết thủ tục trên môi trường điện tử được kỳ vọng giúp giảm số lần đi lại, thời gian chờ đợi nộp và nhận kết quả. Nguồn lực trước đây dành cho việc hoàn thiện thủ tục có thể được tập trung nhiều hơn cho những công việc cốt lõi như hoàn thiện thiết kế, tổ chức thi công, nghiệm thu và sớm đưa công trình vào hoạt động an toàn.

Thủ tục hành chính trong lĩnh vực PCCC cũng được định hướng lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm phục vụ, công khai và đẩy mạnh thực hiện trên môi trường điện tử. Đáng chú ý, cơ quan quản lý hướng tới khai thác dữ liệu để không yêu cầu người dân, doanh nghiệp cung cấp lại những thông tin mà cơ quan nhà nước đã có.

Cải cách thủ tục hành chính cũng được kỳ vọng tạo động lực cho các doanh nghiệp trong lĩnh vực PCCC&CNCH phát triển. Việt Nam hiện đã tự chủ nghiên cứu, sản xuất nhiều trang thiết bị PCCC và CNCH hiện đại. Tại Triển lãm quốc tế về kỹ thuật, phương tiện PCCC, CNCH, ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số và thiết bị an ninh, an toàn, bảo vệ năm 2026 (SECUTECH Vietnam 2026), nhiều sản phẩm, phương tiện do doanh nghiệp trong nước nghiên cứu, sản xuất đã được giới thiệu.

Trong đó có các phương tiện chữa cháy phù hợp với đô thị, làng nghề, robot chữa cháy có khả năng tiếp cận sâu vào khu vực cháy, phun nước, hút khói, làm loãng không khí; cùng nhiều thiết bị phục vụ cứu nạn, cứu hộ trong các tình huống phức tạp.

Theo ông Trần Văn Ba, Giám đốc Công ty TNHH Phòng cháy và chữa cháy Hà Nội, việc cải cách thủ tục hành chính liên quan đến PCCC và CNCH đang tạo thêm điều kiện để doanh nghiệp nâng cao năng lực và mở rộng thị trường.

Còn nhiều vấn đề cần tiếp tục tháo gỡ

Ông Nguyễn Đỗ Tùng Cương, Chủ tịch Hiệp hội PCCC và CNCH Việt Nam cho biết, Luật PCCC và CNCH 2024, có hiệu lực từ ngày 1/7/2025, cùng các nghị định, thông tư hướng dẫn đã tạo ra nhiều thay đổi trong phương thức quản lý. Trong đó có việc cắt giảm thủ tục hành chính, đẩy mạnh phân cấp và tăng trách nhiệm của các chủ thể.

Theo ông Cương, Luật đã cắt giảm 75% thủ tục hành chính trong lĩnh vực PCCC và CNCH, đồng thời bãi bỏ quy định kinh doanh dịch vụ PCCC là ngành nghề kinh doanh có điều kiện. Tuy nhiên, quá trình triển khai các quy định mới vẫn đặt ra một số vấn đề cần tiếp tục tháo gỡ, tập trung vào sự giao thoa giữa pháp luật PCCC và pháp luật xây dựng; việc áp dụng các tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật mới; cũng như thủ tục cấp phép lưu thông và quản lý chất lượng đối với phương tiện, thiết bị, vật liệu PCCC.

Các doanh nghiệp cũng quan tâm đến vật liệu kết cấu ngăn cháy, vật liệu PCCC, cơ chế hậu kiểm sau khi bãi bỏ thủ tục kiểm tra công tác nghiệm thu và việc công nhận kết quả chứng nhận theo tiêu chuẩn quốc tế.

Điểm đáng chú ý nhất trong quá trình cải cách thủ tục PCCC hiện nay là sự thay đổi về cách phân bổ trách nhiệm. Cơ quan quản lý nhà nước chuyển trọng tâm sang xây dựng thể chế, hướng dẫn, quản lý rủi ro và hậu kiểm; trong khi chủ đầu tư, chủ cơ sở, người đứng đầu cơ sở và các đơn vị tư vấn, thi công phải chủ động bảo đảm an toàn trong toàn bộ vòng đời của công trình.

Điều này cũng đặt ra yêu cầu cao hơn đối với doanh nghiệp trong việc lựa chọn nhà thầu, tư vấn, công nghệ và thiết bị. Với người dân và doanh nghiệp, việc cắt giảm thủ tục PCCC có thể giúp giảm thời gian và chi phí tuân thủ. Nhưng với chủ đầu tư và người đứng đầu cơ sở, đây cũng là sự thay đổi về trách nhiệm: không còn tâm lý trông chờ vào việc cơ quan quản lý kiểm tra mọi khâu trước khi công trình hoạt động.