Trước tình trạng nhiều tuyến cao tốc phân kỳ quy mô nhỏ đang dần quá tải, Bộ Xây dựng vừa có văn bản báo cáo lãnh đạo Chính phủ về phương án rà soát, đầu tư nâng cấp hoàn thiện các tuyến đường bộ cao tốc đã được đầu tư phân kỳ trong thời gian qua.

Theo Bộ Xây dựng, trên cơ sở tổng hợp nghiên cứu của các địa phương và chủ đầu tư, tổng nhu cầu vốn sơ bộ để mở rộng các tuyến cao tốc phân kỳ hiện nay khoảng gần 500.000 tỷ đồng.

Trong đó, riêng các tuyến cao tốc 2 làn xe cần khoảng hơn 80.000 tỷ đồng để mở rộng lên quy mô hoàn chỉnh. Bộ Xây dựng cho rằng đây là nhóm dự án cần được ưu tiên triển khai sớm nhằm bảo đảm an toàn giao thông, hạn chế ùn tắc và đáp ứng nhu cầu vận tải ngày càng tăng.

Hiện có 5 tuyến với tổng chiều dài khoảng 329km đang được triển khai mở rộng lên 4 làn xe, gồm các tuyến: Cam Lộ - La Sơn, La Sơn - Hòa Liên, Yên Bái - Lào Cai, Tuyên Quang - Hà Giang đoạn qua Hà Giang và tuyến Cửa khẩu Cốc Nam - Cửa khẩu Hữu Nghị. Tổng mức đầu tư các dự án này khoảng 17.669 tỷ đồng và cơ bản đã được bố trí đủ vốn.

Đối với tuyến Hòa Lạc - Hòa Bình dài 26km, Thủ tướng Chính phủ đã quyết định chủ trương đầu tư theo phương thức đối tác công tư (PPP). Hiện UBND tỉnh Phú Thọ đang lập báo cáo nghiên cứu khả thi, với tổng mức đầu tư mở rộng dự kiến gần 8.000 tỷ đồng.

Ngoài ra, có 6 tuyến khác với tổng chiều dài khoảng 298km đã được các địa phương nghiên cứu mở rộng lên 4 làn xe hoàn chỉnh. Nhu cầu vốn ngân sách Trung ương cho các dự án này khoảng gần 30.500 tỷ đồng, gồm các tuyến: Thái Nguyên - Chợ Mới, Hà Nội - Thái Nguyên, Đồng Đăng - Trà Lĩnh, Tuyên Quang - Hà Giang, Hòa Bình - Mộc Châu và Ninh Bình - Hải Phòng.

Theo Bộ Xây dựng, phần lớn các tuyến này đi qua khu vực miền núi, điều kiện kinh tế còn khó khăn nên việc huy động nguồn lực xã hội hóa gặp nhiều hạn chế, chủ yếu vẫn phải dựa vào vốn đầu tư công.

Đối với các tuyến cao tốc 4 làn xe hạn chế cần mở rộng theo quy hoạch từ 4 - 8 làn xe, nhu cầu vốn đầu tư sơ bộ khoảng 414.580 tỷ đồng, bao gồm cả vốn ngân sách nhà nước và vốn ngoài ngân sách. Trong số này, tuyến Cao Bồ - Mai Sơn đang được mở rộng theo hình thức đầu tư công, dự kiến hoàn thành năm 2026; tuyến Trung Lương - Mỹ Thuận được mở rộng theo phương thức PPP và dự kiến hoàn thành năm 2028.

Riêng đối với tuyến cao tốc Bắc - Nam phía Đông, Bộ Xây dựng cho biết đang nghiên cứu nhiều phương án mở rộng bằng vốn đầu tư công và PPP. Theo tính toán, nếu chỉ mở rộng các đoạn tuyến hướng tâm vào Hà Nội và TP.HCM với tổng chiều dài khoảng 534km, tổng mức đầu tư sơ bộ khoảng hơn 64.000 tỷ đồng; nhu cầu vốn ngân sách Trung ương giai đoạn 2026 - 2030 khoảng hơn 30.500 tỷ đồng.

Trong trường hợp mở rộng toàn tuyến với chiều dài khoảng 1.144km, tổng mức đầu tư dự kiến gần 155.000 tỷ đồng, trong đó nhu cầu vốn ngân sách Trung ương giai đoạn 2026 - 2030 khoảng hơn 103.000 tỷ đồng. Bộ Xây dựng đánh giá, hiện nay việc huy động nguồn lực ngoài ngân sách còn gặp nhiều khó khăn, do đó cần tính toán kỹ lộ trình và thứ tự ưu tiên đầu tư.

Đối với đoạn TP.HCM - Cà Mau, Bộ Xây dựng cho biết đoạn Trung Lương - Mỹ Thuận đang được đầu tư mở rộng theo hình thức PPP; đoạn Mỹ Thuận - Cần Thơ đã có nhà đầu tư quan tâm. Tuy nhiên, đoạn Cần Thơ - Cà Mau hiện lưu lượng phương tiện chưa lớn, trong khi điều kiện thi công phức tạp và nguồn vật liệu khu vực còn thiếu hụt, có thể ảnh hưởng tiến độ nếu triển khai mở rộng đồng loạt.

Với các tuyến đầu tư công khác như Tuyên Quang - Phú Thọ, Cao Lãnh - Lộ Tẻ - Rạch Sỏi, Khánh Hòa - Buôn Ma Thuột, Mỹ An - Cao Lãnh - An Hữu, Vành đai 3 TP.HCM hay Châu Đốc - Cần Thơ - Sóc Trăng, tổng nhu cầu vốn mở rộng được tính toán khoảng 140.394 tỷ đồng.

Bộ Xây dựng cho biết, theo quy định pháp luật về đường bộ và yêu cầu của Quốc hội, các tuyến cao tốc sau khi đưa vào khai thác sẽ thực hiện thu phí để hoàn vốn ngân sách nhà nước. Vì vậy, việc quyết định mở rộng sẽ được xem xét trên cơ sở kết quả thu phí, lưu lượng giao thông thực tế và hiệu quả đầu tư.

“Quá trình nghiên cứu đầu tư mở rộng, các địa phương cần rà soát, tính toán kỹ lưỡng phương án đầu tư để bảo đảm hiệu quả, tránh lãng phí”, Bộ Xây dựng nêu trong báo cáo.

Đối với các tuyến cao tốc 4 làn xe hạn chế, Bộ Xây dựng cho rằng hiện các đề xuất mới dừng ở bước sơ bộ nhằm xác định tổng nhu cầu vốn, chưa đủ cơ sở để đánh giá đầy đủ hiệu quả đầu tư và hiệu quả tài chính. Vì vậy, Bộ đề nghị các cơ quan chủ quản tiếp tục nghiên cứu kỹ từng dự án, tính toán đầy đủ các chỉ tiêu hiệu quả kinh tế - xã hội trước khi quyết định đầu tư mở rộng.

Trước mắt, Bộ Xây dựng cùng UBND các địa phương như Hà Nội, Lạng Sơn, Lâm Đồng sẽ nghiên cứu chi tiết phương án mở rộng các tuyến Hữu Nghị - Chi Lăng, Dầu Giây - Tân Phú - Bảo Lộc - Liên Khương và Vành đai 4 Hà Nội, trong đó làm rõ tổng mức đầu tư, phương án tài chính và cơ cấu nguồn vốn.

Bên cạnh đó, Bộ Xây dựng cũng kiến nghị Thủ tướng Chính phủ giao Bộ Tài chính xem xét, cân đối nguồn vốn ngân sách Trung ương cho các dự án mở rộng có đầy đủ cơ sở nghiên cứu và bảo đảm hiệu quả đầu tư.