Từ đền bù thiệt hại bị “hô biến” thành mua bán đất?

Theo phản ánh của bà Nông Thị Diệu Huyền ở Xóm Pò Tấu, xã Đàm Thủy, tỉnh Cao Bằng, gia đình bà có 1.170,8 m² đất và hoa bị ảnh hưởng bởi công trình thủy điện Thoong Cót II. Ngày 04/06/2026, tại trụ sở UBND xã Đình Phong, bà đã ký vào văn bản có tiêu đề “Biên bản tạm giữ số tiền đền bù đất” với số tiền là 170.000.000 đồng về việc giải quyết đền bù thiệt hại hoa màu và đất đai bị ảnh hưởng bởi công trình thủy điện Thoong Cót II của Công ty TNHH Trường Minh. Bản thân bà khi đặt bút ký cũng nghĩ đây là biên bản nhận tiền đền bù.

Tuy nhiên sau đó, bà Huyền phát hiện tại Điều 2 của Biên bản có nội dung: “Bên bán đồng ý bán và chuyển giao cho Bên mua toàn bộ quyền quản lý, sử dụng thực tế...” đối với 2 thửa đất (thửa số 83 và thửa số 100) tổng diện tích 1.170,8 m² tại xóm Giộc Giao. Bà Huyền cho biết: “Việc này đã biến một Biên bản đền bù đất hoa màu bị thiệt hại thành Hợp đồng chuyển nhượng (mua bán) đất đai vĩnh viễn, tước đoạt quyền sử dụng đất lâu dài của gia đình tôi với giá rẻ”.

Theo tìm hiểu của phóng viên, vụ việc xuất phát từ năm 2011 khi 2.307m2 đất và hoa màu của 2 gia đình bà Nông Thị Huệ và bà Tô Thị Hương khu vực xứ đồng Pò Pảng, Pò Phước, Xóm Giộc Giao, xã Đình Phong, Cao Bằng bị ngập do vận hành thủy điện Thoong Gót II. Sau 15 năm kiến nghị, Sở Công Thương, UBND xã Đình Phong tỉnh Cao Bằng và Công ty TNHH Trường Minh đã tổ chức 02 cuộc họp để thống nhất phương án xử lý vào các ngày 25/3/2026 và ngày 1/4/2026.

Tại các biên bản họp về việc thống nhất phương án giải quyết cho các hộ dân bị ảnh hưởng bởi công trình thủy điện Thoong Gót II, nội dung tập trung xử lý vướng mắc trong chi trả đất đai, hoa màu cho hai hộ bà Nông Thị Huệ và bà Tô Thị Hương có sự tham gia của các bên liên quan.

Nhưng thay vì bồi thường thiệt hại theo bản chất vụ việc, phía doanh nghiệp lại đề xuất giải quyết bằng hình thức “mua bán, chuyển nhượng” các thửa đất của người dân với mức giá 170 triệu đồng/hộ, tổng số tiền chi trả là 340 triệu đồng, bao gồm cả đất và hoa màu. Điều đáng nói, thiệt hại phát sinh từ hoạt động của công trình thủy điện Thoong Gót II bị “biến” thành hoạt động mua bán đất mà đại diện Sở Công Thương, lãnh đạo UBND xã dù có mặt chứng kiến điều bất hợp lý này nhưng không lên tiếng làm rõ.

Đến ngày 4/6/2026, UBND xã Đình Phong lập “Biên bản tạm giữ số tiền đền bù đất” đối với trường hợp chưa thể nhận tiền. Song, trái với tên gọi là “đền bù”, nội dung văn bản lại xác lập quan hệ mua - bán, ghi nhận việc chuyển giao quyền quản lý, sử dụng thực tế các thửa đất với số tiền 170 triệu đồng. Đồng thời, văn bản còn kèm theo điều khoản ràng buộc, sau khi nhận đủ tiền, người dân cam kết không khiếu nại, khiếu kiện hoặc yêu cầu Công ty TNHH Trường Minh thực hiện thêm bất kỳ nghĩa vụ tài chính nào liên quan đến các thửa đất thuộc phạm vi biên bản.

Vướng mắc chi trả cần được làm rõ và những khoản nợ thuế

Qua xác minh phóng viên thấy, nhiều chi tiết trong quá trình xử lý vụ việc bộc lộ dấu hiệu thiếu nhất quán. Cụ thể, diện tích đất được xác định thuộc quyền sử dụng của bà Huệ. Tuy nhiên, khi chưa có giấy ủy quyền của bà Huệ, bà Huyền (con bà Huệ) đã đứng ra ký các văn bản thỏa thuận ba bên với UBND xã và doanh nghiệp. Việc người con không có tư cách pháp lý lại tham gia ký kết các thỏa thuận liên quan đến quyền sử dụng đất của mẹ là trái pháp luật, đặt dấu hỏi về tính hợp lệ của toàn bộ hồ sơ đã được lập trước đó.

Bên cạnh đó, phương án đền bù bộc lộ nhiều lỗ hổng. Khoản bồi thường hoa màu kéo dài từ năm 2011 đến nay không được bóc tách cụ thể theo từng năm, không làm rõ sản lượng, đơn giá hay cách tính. Thay vì xây dựng một phương án bồi thường chi tiết, có cơ sở, các bên lại gộp toàn bộ thành mức “thỏa thuận” 170 triệu đồng/hộ. Cách làm này khiến việc xác định thiệt hại trở nên mơ hồ, thiếu minh bạch và tiềm ẩn nguy cơ không đảm bảo quyền lợi chính đáng của người dân.

Biên bản mang tên “tạm giữ số tiền đền bù đất” cho việc bồi thường đất và hoa màu có chữ ký xác nhận của lãnh đạo xã Đình Phong nhưng nội dung lại thể hiện quan hệ mua bán đất giữa các bên. Trong khi bản chất vụ việc là thiệt hại do công trình thủy điện gây ra, nhưng lại được giải quyết dưới hình thức mua bán, chuyển nhượng đất.

Mâu thuẫn tiếp tục bộc lộ khi trước đó, tại các cuộc họp ngày 25/3 và 1/4, chính bà Huyền là người trực tiếp tham gia làm việc và cùng các bên thống nhất phương án giải quyết, ký vào các biên bản giữa 3 bên mà không cần giấy ủy quyền thì Biên bản ngày 4/6/2026 cho rằng, bà Huyền chưa có giấy ủy quyền của bà Huệ nên không thể nhận tiền.

Điều này đặt ra câu hỏi, nếu giấy ủy quyền là điều kiện bắt buộc, vì sao một người không đủ tư cách pháp lý vẫn được tham gia đàm phán, ký kết từ đầu? Việc UBND xã lập biên bản thống nhất phương án bồi thường 3 bên khi chưa có ủy quyền của bà Huệ là không phù hợp quy định của pháp luật, các thỏa thuận này không có giá trị pháp lý.

Trao đổi với phóng viên Báo Điện tử Tiếng nói Việt Nam (VOV) ông Nông Khánh Dư - Phó chủ tịch UBND xã Đình Phong cho biết, sau khi nhận được phản ánh từ phóng viên, xã đã liên hệ với phía Công ty TNHH Trường Minh nhưng công ty không đồng ý. Sau đó, công an xã tiến hành xác minh cụ thể thiệt hại hàng năm.

Tuy nhiên đến ngày 20/7, ông Dư cho biết thêm: “Thông tin từ công an xã làm việc với nhà máy: 1. Số tiền 2 bên thỏa thuận đền bù 170 triệu đồng bao gồm cả đền bù và mua đất. 2. Không có căn cứ đánh giá thiệt hại hàng năm cụ thể là bao nhiêu nên công an cũng không làm gì được nhà máy”. Trong khi đó, nếu chiểu theo các quy định của pháp luật thì các thỏa thuận do bà Huyền ký trước đây không có giá trị pháp lý.

Phóng viên tiếp tục liên hệ với ông Triệu Quốc Việt - Giám đốc Công ty TNHH Trường Minh và hỏi về việc tại sao chuyển tiền đền bù thiệt hại hoa màu thành mua bán đất nhưng ông này im lặng không trả lời.

Theo tìm hiểu của phóng viên, hiện Công ty TNHH Trường Minh có 2 nhà máy thủy điện đang hoạt động tại Cao Bằng nhưng không chỉ nợ hộ dân trên, công ty này cũng đang nợ thuế hơn 9 tỷ đồng. Ngoài ra, theo đại diện Chi Cục Kiểm lâm Cao Bằng, tính hết năm 2025, tổng số tiền dịch vụ môi trường rừng Công ty TNHH Trường Minh còn nợ đọng là 3.298.739 nghìn đồng.

Sự việc khiến dư luận đặt ra câu hỏi về trách nhiệm giám sát của chính quyền Cao Bằng khi một doanh nghiệp chây ì cả nghĩa vụ thuế lẫn trách nhiệm đền bù cho người dân. Điều này cho thấy, những lỗ hổng trong việc áp dụng pháp luật một cách nghiêm minh và nhất quán. Nếu không sớm được làm rõ và xử lý dứt điểm, tình trạng này không chỉ xâm phạm quyền lợi hợp pháp của người dân mà còn có nguy cơ gây thất thu ngân sách Nhà nước.