Áp lực lạm phát đến từ cả chi phí đẩy và cầu kéo

6 tháng đầu năm 2026, kinh tế Việt Nam phục hồi mạnh với tốc độ tăng trưởng cao, song mặt bằng giá cũng chịu sức ép ngày càng lớn từ cả yếu tố bên ngoài và trong nước. Xung đột địa chính trị, biến động giá năng lượng, chi phí logistics, tỷ giá, giá nguyên liệu đầu vào, vật liệu xây dựng cùng việc điều chỉnh một số dịch vụ công đã tạo áp lực đáng kể lên mục tiêu kiểm soát lạm phát.

Theo Cục Thống kê, chỉ số giá tiêu dùng (CPI) tháng 6/2026 giảm 0,39% so với tháng trước nhưng vẫn tăng 4,69% so với cùng kỳ năm 2025. Đáng chú ý, CPI bình quân 6 tháng liên tục tăng từ 2,53% trong tháng 1 lên 4,38% vào tháng 6, tiến sát mục tiêu kiểm soát lạm phát 4,5% mà Quốc hội đề ra. Diễn biến này đặt ra câu hỏi về xu hướng giá cả trong nửa cuối năm, khi nhiều yếu tố gây áp lực lạm phát vẫn chưa có dấu hiệu hạ nhiệt.

Không chỉ CPI, lạm phát cơ bản cũng tăng liên tục từ 3,19% trong tháng 1 lên 4,12% trong tháng 6, cho thấy áp lực lạm phát không còn mang tính cục bộ mà đã lan rộng trên hầu hết các nhóm hàng hóa và dịch vụ.

Diễn biến trên phản ánh tác động đồng thời của cả chi phí đẩy và cầu kéo. Giá năng lượng và hàng hóa thế giới ở mức cao làm tăng chi phí nguyên liệu, vận tải và logistics, trong khi trong nước, sự phục hồi kinh tế, áp lực tỷ giá, nhập siêu, lạm phát kỳ vọng cùng nhu cầu tiêu dùng gia tăng tiếp tục tạo sức ép lên mặt bằng giá.

Thực tế, 10/11 nhóm hàng hóa trong rổ tính CPI trong 6 tháng đầu năm đều tăng. Trong đó, nhóm "Nhà ở, chất đốt và vật liệu xây dựng" tăng mạnh nhất với 6,72%; nhóm "Giao thông" tăng 5,23%. Chỉ có nhóm "Thông tin và truyền thông" gần như đi ngang, giảm nhẹ 0,03%.

Theo TS. Lê Quốc Phương, nguyên Phó Giám đốc Trung tâm Thông tin Công nghiệp và Thương mại (Bộ Công Thương), áp lực lạm phát năm nay lớn hơn đáng kể so với năm trước.

"Năm 2026, lạm phát chịu nhiều sức ép khiến mục tiêu kiểm soát dưới 4,5% trở nên thách thức. CPI bình quân cả năm có thể tăng từ 4,7-5,2%”, TS. Lê Quốc Phương dự báo.

Cùng quan điểm, PGS. TS. Ngô Trí Long, chuyên gia kinh tế, Hiệp hội Tư vấn Tài chính Việt Nam cho rằng, CPI có xu hướng tăng mạnh sau Tết và trong quý II trước khi giảm nhẹ trong tháng 6. Tuy nhiên, theo ông, "hạ nhiệt không đồng nghĩa với hết áp lực" khi mặt bằng giá đã ở nền cao hơn, trong khi các yếu tố như giá năng lượng, tỷ giá, dịch vụ công, chi phí logistics, thiên tai và nhu cầu tiêu dùng cuối năm vẫn tiềm ẩn nhiều rủi ro.

Ba kịch bản lạm phát cho những tháng cuối năm

Theo PGS.TS. Ngô Trí Long, công tác điều hành giá 6 tháng đầu năm ghi nhận nhiều kết quả tích cực khi cơ quan quản lý theo dõi sát diễn biến giá xăng dầu, điện, lương thực, thực phẩm và vật liệu xây dựng; nguồn cung hàng thiết yếu được bảo đảm; việc điều chỉnh giá dịch vụ công cũng được cân nhắc thận trọng hơn.

Tuy nhiên, ông cho rằng, vẫn còn 4 điểm nghẽn cần khắc phục: công tác dự báo và cảnh báo sớm còn hạn chế; sự phối hợp giữa chính sách tiền tệ, tài khóa và điều hành giá chưa thật đồng bộ; truyền thông chính sách chưa đủ minh bạch để ổn định kỳ vọng thị trường; năng lực bình ổn giá giữa các địa phương còn chênh lệch.

Từ đó, ông Long đưa ra ba kịch bản cho lạm phát năm 2026. Ở kịch bản thuận lợi, nếu giá dầu và cước vận tải quốc tế hạ nhiệt, tỷ giá ổn định và việc điều chỉnh giá các mặt hàng Nhà nước quản lý được giãn tiến độ, CPI bình quân năm có thể ở mức 4,2-4,4%.

Ở kịch bản cơ sở, giá năng lượng biến động nhưng không tăng sốc, tổng cầu phục hồi hợp lý và việc điều chỉnh dịch vụ công diễn ra có chọn lọc, CPI có thể dao động 4,4-4,7%, sát mục tiêu kiểm soát.

Trong kịch bản bất lợi, nếu xung đột Trung Đông kéo dài, giá dầu tăng mạnh, logistics gián đoạn, tỷ giá chịu áp lực, cùng với việc điều chỉnh giá điện, y tế, giáo dục hoặc thiên tai, dịch bệnh khiến giá lương thực tăng cao, CPI bình quân năm có thể vượt 4,8%, thậm chí lên 5,0-5,2%.

Theo ông Long, lạm phát năm 2026 chưa vượt khỏi tầm kiểm soát nhưng dư địa điều hành đã thu hẹp. Nếu điều hành chủ động theo kịch bản, phối hợp tốt chính sách tiền tệ, tài khóa và giá cả, Việt Nam vẫn có cơ sở giữ CPI quanh mục tiêu.

"Áp lực lớn nhất không nằm ở một cú sốc đơn lẻ mà ở khả năng cộng hưởng của nhiều yếu tố như năng lượng, tỷ giá, vật liệu xây dựng, dịch vụ công, tổng cầu và kỳ vọng thị trường. Vì vậy, điều hành giá những tháng cuối năm phải lấy chủ động làm nguyên tắc. Không nên 'neo' giá cứng bằng mệnh lệnh hành chính nhưng cũng không thể buông theo thị trường một cách thụ động", PGS. TS. Ngô Trí Long nhấn mạnh.

Bài toán cân bằng giữa kiểm soát lạm phát và thúc đẩy tăng trưởng

Các chuyên gia nhận định, áp lực lạm phát sẽ tiếp tục hiện hữu trong nửa cuối năm khi nhiều động lực hỗ trợ tăng trưởng cũng đồng thời tạo sức ép lên giá cả.

Theo TS. Nguyễn Ngọc Tuyến, Trường Đại học Tài chính – Marketing, thị trường thế giới vẫn tiềm ẩn nhiều rủi ro. Hoạt động xuất khẩu, đặc biệt sang thị trường Mỹ, có thể tiếp tục gặp khó khăn do mức thuế cao đối với hàng hóa Việt Nam. Trong khi đó, xung đột địa chính trị dù đã hạ nhiệt nhưng chưa được giải quyết triệt để, khiến chi phí sản xuất của doanh nghiệp tiếp tục tăng.

Ở trong nước, cầu tiêu dùng vẫn phục hồi chậm, song tăng trưởng tín dụng dự kiến sẽ cao hơn so với 6 tháng đầu năm. Tiến độ giải ngân đầu tư công cũng sẽ tăng mạnh khi khoảng 70% kế hoạch vốn còn lại phải được thực hiện trong nửa cuối năm nhằm bảo đảm mục tiêu tăng trưởng kinh tế. Bên cạnh đó là tác động từ việc điều chỉnh giá đất của Nhà nước và tăng lương từ ngày 1/7/2026.

Theo TS. Nguyễn Ngọc Tuyến, chỉ số giá tiêu dùng cuối năm nhiều khả năng sẽ vượt ngưỡng 4,5%. Do đó, để hạn chế sức ép lạm phát, ông kiến nghị cần triển khai đồng bộ chính sách tài khóa và tiền tệ, kiểm soát cung tiền, theo dõi chặt giá vật liệu xây dựng, lãi suất huy động và hạn chế các biện pháp can thiệp hành chính vào thị trường.

Trong khi đó, TS. Lê Quốc Phương cho rằng, để vừa kiểm soát lạm phát vừa duy trì tăng trưởng, Việt Nam không nên đồng thời nới lỏng cả chính sách tài khóa và tiền tệ mà cần thực hiện "chính sách tài khóa mở rộng hợp lý và chính sách tiền tệ thận trọng".

Đối với việc điều chỉnh giá các mặt hàng do Nhà nước quản lý, ông đề xuất nguyên tắc "3 không", gồm: "Không tăng giá đồng thời tại nhiều địa phương; không tăng giá với biên độ lớn; không tăng giá vào thời điểm giá cả đang biến động mạnh."

Ngoài ra, cần tiếp tục ổn định giá các mặt hàng nhạy cảm như xăng dầu, lương thực, thực phẩm và nhà ở; tăng cường kiểm tra, giám sát thị trường bằng công nghệ để xử lý tình trạng đầu cơ, găm hàng và thao túng giá.