Áp lực giữ rừng biên giới

Giữa trưa nắng gắt ở Lò Gò - Xa Mát, một cột khói mỏng bất ngờ bốc lên từ khu vực giáp biên. Tin báo nhanh chóng được chuyển về chốt, lực lượng bảo vệ rừng lập tức tiếp cận, khống chế đám cháy nhỏ do người dân đốt tổ ong. Chỉ cần chậm vài chục phút, ngọn lửa có thể lan rộng trên lớp thực bì khô, đe dọa cả cánh rừng. Tình huống này phản ánh rõ áp lực mà lực lượng bảo vệ rừng đang đối mặt trong mùa khô năm nay.

Vườn quốc gia Lò Gò – Xa Mát có diện tích gần 30.000 ha, giáp biên giới Campuchia với nhiều đường mòn, lối mở. Điều này khiến việc kiểm soát người ra vào rừng trở nên khó khăn, nhất là trong mùa khô khi nguy cơ cháy luôn ở mức cao.

Ông Lê Công Hiệu, Giám đốc Ban quản lý Vườn quốc gia Lò Gò - Xa Mát, tỉnh Tây Ninh cho biết: “Mùa khô 2025–2026 đến thời điểm này chưa xảy ra cháy rừng. Tuy nhiên, do Vườn quốc gia Lò Gò - Xa Mát có đường biên giới giáp Campuchia dài gần 70 km, nên vào mùa nắng nóng thường xuất hiện tình trạng người dân từ phía bên kia sang săn bắt, lấy mật ong. Điều này gây nhiều khó khăn cho lực lượng bảo vệ rừng hiện nay".

Không chỉ nguy cơ cháy do thời tiết, áp lực từ con người cũng gia tăng. Hoạt động săn bắt, khai thác lâm sản trái phép, việc sử dụng lửa bất cẩn trong rừng tiềm ẩn rủi ro lớn. Ở khu vực biên giới, địa hình phức tạp càng khiến công tác quản lý thêm thách thức. Đường biên dài, nhiều đoạn sông, mùa mưa ngập, mùa khô dễ cháy, việc tuần tra phải thực hiện luân phiên, cuốn chiếu từng khu vực. Dù đã tăng cường phối hợp giữa kiểm lâm, biên phòng và chính quyền địa phương, nhưng với lực lượng mỏng, phương thức tuần tra truyền thống vẫn khó bao quát toàn bộ diện tích rừng rộng lớn.

Trung tá Trịnh Quốc Giao, Phó Đồn Trưởng Đồn Biên phòng Cửa khẩu Tân Nam cho biết: Vào mùa mưa, nhiều khu vực bị ngập nước, đường sá chia cắt, không có lối mòn rõ ràng nên việc đi lại, tuần tra kiểm soát của lực lượng gặp rất nhiều khó khăn. Cây đổ, nước sâu khiến việc ngăn chặn các hành vi khai thác lâm sản, săn bắt động vật càng phức tạp hơn.

Ngược lại, vào mùa khô, thảm thực bì khô dễ bắt lửa, nguy cơ cháy rừng rất cao. Đặc biệt, tình trạng người dân, nhất là từ phía Campuchia, sang săn bắt, đốt lửa trong rừng khiến nguy cơ cháy lan càng lớn.

“Trước những khó khăn đó, lực lượng đồn biên phòng phối hợp chặt chẽ với các đơn vị quản lý rừng tổ chức tuần tra, kiểm soát thường xuyên. Đồng thời tăng cường phối hợp với chính quyền địa phương phía bạn để tuyên truyền, vận động người dân chấp hành quy định khi qua lại khu vực biên giới, đúng theo quy chế quản lý biên giới của hai nước theo Nghị định 34 của Chính phủ để kiểm soát chặt chẽ khu vực biên giới, không để xảy ra vi phạm”,Trung tá Giao nhận định.

Công nghệ hỗ trợ chưa đủ, cần đầu tư đồng bộ

Trước áp lực ngày càng lớn, công nghệ đang trở thành “trợ lực” quan trọng trong bảo vệ rừng. Năm 2026, Vườn quốc gia Lò Gò – Xa Mát được trang bị 2 camera giám sát cháy rừng ứng dụng AI, có khả năng phát hiện khói, lửa và cảnh báo sớm về trung tâm. Đồng thời, flycam được đưa vào sử dụng để kiểm tra nhanh các khu vực khó tiếp cận, hỗ trợ phát hiện cháy từ xa.

Ngoài ra, hệ thống phần mềm theo dõi biến động rừng giúp phát hiện sớm các dấu hiệu chặt phá, thay đổi diện tích rừng, từ đó hỗ trợ lực lượng xử lý kịp thời. Tuy nhiên, thực tế cho thấy trang thiết bị hiện có vẫn chưa đáp ứng yêu cầu. Toàn bộ khu rừng rộng gần 30.000 ha hiện mới chỉ có vài điểm giám sát bằng camera, trong khi nhiều khu vực trọng điểm chưa được phủ kín.

Flycam cũng còn hạn chế về số lượng và thời gian, phạm vi hoạt động giới hạn, chưa thể đáp ứng yêu cầu tuần tra liên tục. Bên cạnh đó, hạ tầng truyền dẫn, điện năng và nhân lực vận hành công nghệ vẫn là những điểm nghẽn cần sớm tháo gỡ.

Ông Trần Xuân Quân, Hạt trưởng Hạt Kiểm lâm khu vực II, Chi cục Kiểm lâm tỉnh Tây Ninh nhận định: Công nghệ đang giúp lực lượng bảo vệ rừng “nhìn xa hơn, phản ứng nhanh hơn”, nhưng không thể thay thế hoàn toàn con người. Để bảo vệ hiệu quả Vườn quốc gia Lò Gò – Xa Mát trong mùa khô và lâu dài, Tây Ninh đang triển khai Dự án ứng dựng thiết bị bay không người lái (flycam), hệ thống camera giám sát trong quản lý, bảo vệ rừng và hệ thống cảnh báo, phát hiện cháy rừng với kinh phí hơn 46 tỷ đồng trong giai đoạn 2026–2028, bao gồm các thiết bị bay, hệ thống cảnh báo và công cụ hỗ trợ. Qua đó đồng bộ, mở rộng hệ thống hiện hữu, xây dựng trung tâm điều hành số cho công tác bảo vệ rừng và an ninh biên giới tại khu vực này.

“Lực lượng kiểm lâm quân số hiện vẫn còn mỏng. Trong khi đó, lực lượng bảo vệ rừng tuy đông hơn nhưng cũng phải quản lý trên diện tích rất rộng. Vì vậy, việc được trang bị thêm các thiết bị hiện đại, ứng dụng công nghệ giúp nâng cao hiệu quả quản lý. Nhờ công nghệ, các lực lượng có thể phát hiện sớm, từ xa các nguy cơ vi phạm, từ đó chủ động ngăn chặn và xử lý kịp thời, hạn chế tối đa thiệt hại nếu sự cố xảy ra”, ông Quân nói.

Tại Vườn quốc gia Lò Gò -Xa Mát, khi dữ liệu từ camera và flycam được kết nối, chia sẻ giữa kiểm lâm, biên phòng và chính quyền địa phương, hiệu quả quản lý không chỉ dừng ở bảo vệ rừng mà còn góp phần giữ vững an ninh khu vực biên giới.