Sáng kiến “Liên minh vì Tương lai”, được công bố tại Hội nghị thượng đỉnh Canada - EU ở Montreal ngày 30/10, không chỉ phản ánh mong muốn tăng cường hợp tác kinh tế, công nghệ và an ninh, mà còn cho thấy nỗ lực củng cố khả năng tự chủ chiến lược của hai bên trong môi trường quốc tế nhiều biến động.

Phát biểu tại hội nghị, Thủ tướng Canada Mark Carney cho biết Canada và Liên minh châu Âu đang hướng tới một hình thức quan hệ đối tác sâu sắc nhất có thể, trong đó Canada có khả năng trở thành “thành viên liên kết” đầu tiên của EU. Hai bên dự kiến xác định cụ thể phạm vi và nội dung của mô hình hợp tác này trong những tháng tới.

“Do yếu tố địa lý, chúng tôi đang hướng tới một quan hệ đối tác sâu sắc nhất có thể mà không phải là gia nhập chính thức, trong đó Canada sẽ trở thành thành viên liên kết đầu tiên của Liên minh châu Âu. Trong những tháng tới, chúng tôi sẽ xác định cụ thể nội dung, quy mô và phạm vi của hình thức thành viên mới này”.

Động thái này diễn ra khi những căng thẳng thương mại, cạnh tranh công nghệ và sự điều chỉnh chính sách đối ngoại của Mỹ dưới thời Tổng thống Donald Trump đang đặt ra yêu cầu đa dạng hóa quan hệ đối tác đối với cả Canada và châu Âu. Với Canada, tăng cường liên kết với EU có thể giúp mở rộng thị trường và giảm mức độ phụ thuộc vào kinh tế Mỹ. Trong khi đó, khối EU có thêm cơ hội tiếp cận các nguồn năng lượng, khoáng sản thiết yếu và năng lực công nghệ của Canada.

Không chỉ dừng ở những tuyên bố chính trị, hai bên cũng đã công bố các bước tiến trong hợp tác thương mại kỹ thuật số, đầu tư và trí tuệ nhân tạo. Những lĩnh vực này được kỳ vọng góp phần tăng cường khả năng chống chịu của chuỗi cung ứng và củng cố quyền tự chủ kinh tế, công nghệ.

Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen nhấn mạnh, trong bối cảnh địa chính trị hiện nay, sự gắn kết giữa các quốc gia không chỉ được quyết định bởi vị trí địa lý, mà còn bởi những giá trị và lợi ích chiến lược chung.

“Ngày nay, điều quan trọng không phải là một quốc gia nằm ở đâu trên bản đồ, mà là quốc gia đó sẵn sàng cùng chúng ta xây dựng những gì và đại diện cho những giá trị nào trong một thế giới đầy rẫy những cơn gió ngược địa chính trị khốc liệt”.

Tuy nhiên, tham vọng thiết lập mô hình liên kết mới vẫn đối mặt với những trở ngại. Khái niệm “thành viên liên kết” chưa có địa vị pháp lý cụ thể và còn gây tranh cãi giữa các nước EU, trong đó có Đức. Vì vậy, thuật ngữ này đã không xuất hiện trong tuyên bố chung của hội nghị. Thay vào đó, hai bên nhất trí tiếp tục xác định khuôn khổ quan hệ gắn kết chặt chẽ hơn, nhưng không bao gồm tư cách thành viên đầy đủ, trước Hội nghị thượng đỉnh Canada - EU năm 2027.

Dù còn những khác biệt cần giải quyết, sáng kiến “Liên minh vì Tương lai” cho thấy Canada và EU đang tìm kiếm những hình thức hợp tác linh hoạt hơn trước sự thay đổi của môi trường quốc tế. Khả năng hiện thực hóa mô hình liên kết này sẽ là phép thử đối với nỗ lực tăng cường tự chủ chiến lược, đồng thời phản ánh xu hướng tái định hình các quan hệ đối tác trong bối cảnh cạnh tranh giữa các cường quốc ngày càng phức tạp.