Theo Nghị quyết số 98/NQ-CP ngày 6/4/2026, Chính phủ quyết định phân chiaDự ánđường sắt tốc độ cao trên trục Bắc-Nam thành 17 dự án độc lập. Đây là bước đi chiến lược nhằm thực hiện chủ trương của Quốc hội về việc tách nội dung bồi thường, hỗ trợ, tái định cư thành các dự án thành phần riêng biệt, giúp giải quyết bài toán mặt bằng, vốn được coi là “điểm nghẽn” lớn nhất của các công trình hạ tầng giao thông trọng điểm.

Trả lời câu hỏi về tiến độ của dự án ngay sau khi Nghị quyết 98 của Chính phủ được ban hành, ông Nguyễn Trí Đức, Chánh Văn phòng Bộ Xây dựng, cho biết: “Bộ Xây dựng phối hợp với các Bộ, ngành, địa phương liên quan chỉ đạo tư vấn, thiết kế tuyến thẳng nhất có thể. Chính xác về thông số kỹ thuật, bảo đảm phù hợp với điều kiện địa hình như chất thủy văn. Hạn chế tối đa nắn, chỉnh tuyến khi đã giải phóng mặt bằng, tránh lãng phí. Tiếp tục đánh giá, kiểm soát chặt chẽ trong triển khai cơ chế đặc thù. Đặc biệt là áp dụng kịp thời báo cáo kiến nghị, xử lý những vướng mắc phức tạp, phát sinh và đảm bảo phù hợp với yêu cầu thực tiễn. Phòng ngừa vi phạm pháp luật và tránh lãng phí, tiêu cực”.

Trong số 17 dự án này, có 15 dự án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và di dời công trình hạ tầng kỹ thuật được giao trực tiếp cho Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố dọc tuyến làm chủ quản đầu tư, bao gồm: Hà Nội, Hà Nam, Ninh Bình, Thanh Hóa, Nghệ An, Hà Tĩnh, Quảng Bình, Quảng Trị, Thừa Thiên Huế, Đà Nẵng, Quảng Nam, Quảng Ngãi, Bình Định, Phú Yên, Khánh Hòa, Ninh Thuận, Bình Thuận, Đồng Nai và Thành phố Hồ Chí Minh. Việc phân cấp mạnh mẽ này không chỉ đề cao vai trò, trách nhiệm của người đứng đầu địa phương mà còn tạo sự chủ động tối đa trong việc ổn định đời sống nhân dân vùng dự án đi qua. Để bảo đảm tính cấp bách, Nghị quyết 98 cho phép áp dụng các cơ chế đặc thù chưa có tiền lệ.

Cụ thể, người quyết định đầu tư được phép tách các dự án thành phần mà không phải phê duyệt lại chủ trương đầu tư. Công tác lập, thẩm định và phê duyệt dự án sẽ được triển khai dựa trên hồ sơ thiết kế sơ bộ trong Báo cáo nghiên cứu tiền khả thi đã được duyệt. Đây là những giải pháp mang tính đột phá để triển khai siêu dự án này, đóng góp vào mục tiêu tăng trưởng kinh tế đất nước trong giai đoạn mới.

Ông Nguyễn Văn Phúc, Đại biểu Quốc hộikhóa 13, phân tích: “Sự tác động lan tỏa thì nhiều khi là có thể là chưa hiện hữu như tác động trực tiếp, nhưng mà nó nhiều khi quan trọng hơn tác động thực tiếp của dự án. Nhìn tổng thể dự án thì hiệu quả tổng thể về kinh tế xã hội là rất lớn. Đặc biệt là tác động lan tỏa, ngay trong báo cáo Trung ương cũng đã nhấn mạnh phát triển đường sắt tốc độ cao trục Bắc- Nam sẽ mở ra những không gian phát triển mới”.

Đáng chú ý, để lựa chọn được những nhà thầu có năng lực nhất, Chính phủ cho phép áp dụng các hình thức chỉ định thầu hoặc đấu thầu hạn chế đối với các gói thầu tư vấn, xây lắp và cung cấp hàng hóa. Nguồn vốn thực hiện sẽ được bố trí linh hoạt từ ngân sách trung ương và ngân sách địa phương hằng năm, bảo đảm dòng tiền thông suốt cho toàn bộ dự án.

Ông Nguyễn Thế Điệp, Phó Chủ tịch Câu lạc bộ Bất động sản Hà Nội, nhìn nhận về những quyết định của Chính phủ về lựa chọn các thành phần tham gia triển khai dự án đường sắt cao tốc Bắc-Nam là rất đúng đắn, huy động được nguồn lực tổng thể:“Nhà nước là “vốn mồi”, thu hút các doanh nghiệp tư nhân để khai thác tiềm năng trong và ngoài nước. Có giao cho Viettel là DNNN để triển khai các phân khúc về công nghệ; hoặc là giao cho Trường Hải sản xuất toa tàu; hoặc là giao Hòa Phát làm đường ray. Chẳng hạn như vậy và các địa phương cũng có thể cùng làm hạ tầng”.

Bên cạnh hạ tầng đường ray, Chính phủ cũng giao nhiệm vụ cụ thể cho các Bộ, ngành để phát triển hệ sinh thái đi kèm. Bộ Công thương chủ trì đề án phát triển công nghiệp đường sắt; các địa phương rà soát, điều chỉnh quy hoạch đô thị theo mô hình TOD (phát triển đô thị gắn với giao thông công cộng) quanh các khu vực nhà ga. Theo lộ trình đề ra, các dự án bồi thường, tái định cư tại địa phương và dự án di dời lưới điện cao thế (do Tập đoàn Điện lực Việt Nam thực hiện) phải hoàn thành dứt điểm vào quý IV/2028. Đây là tiền đề quan trọng để Dự án đường sắt tốc độ cao (Dự án 1) do Bộ Xây dựng quyết định đầu tư với tổng mức hơn 1,56 triệu tỷ đồng triển khai đồng bộ, hướng tới mục tiêu vận hành toàn tuyến vào năm 2035.