Ngày nay, khi nhắc đến hoạt động tình báo, nhiều người thường nghĩ đến vệ tinh do thám, máy bay không người lái hay các hệ thống trí tuệ nhân tạo hiện đại. Tuy nhiên, cách đây gần 60 năm, trong giai đoạn căng thẳng nhất của Chiến tranh Lạnh, biểu tượng của hoạt động thu thập thông tin tình báo lại là một chiếc máy bay có thiết kế như bước ra từ tương lai: SR-71 Blackbird.

Được xem là máy bay trinh sát tiên tiến nhất thế giới thời bấy giờ, SR-71 Blackbird có tốc độ siêu thanh, hoạt động ở độ cao vượt trội cùng các thiết bị cảm biến hiện đại để thu thập thông tin về các đối thủ của Mỹ, đặc biệt là Liên Xô.

Ít ai biết rằng một phần quan trọng của chiếc máy bay do thám này lại được chế tạo từ titan có nguồn gốc từ Liên Xô – quốc gia mà SR-71 có nhiệm vụ theo dõi.

Nhu cầu cấp bách về một máy bay trinh sát thế hệ mới

Trong thập niên 1950, sự phát triển nhanh chóng của vũ khí hạt nhân khiến việc theo dõi năng lực quân sự của đối phương trở thành ưu tiên hàng đầu đối với cả Mỹ và Liên Xô.

Sau khi đề xuất “Bầu trời Mở” (Open Skies) của Tổng thống Dwight Eisenhower bị lãnh đạo Liên Xô Nikita Khrushchev bác bỏ vào năm 1955, Washington buộc phải tìm kiếm các phương án khác để giám sát chương trình hạt nhân của Moscow.

Kết quả là máy bay trinh sát Lockheed U-2 ra đời. Với khả năng hoạt động ở độ cao trên 21 km, diện tích phản xạ radar nhỏ và hệ thống cảm biến tiên tiến, U-2 đã thực hiện thành công nhiều nhiệm vụ do thám sâu trong lãnh thổ Liên Xô.

Tuy nhiên, mọi thứ thay đổi vào ngày 1/5/1960 khi chiếc U-2 do phi công CIA Francis Gary Powers điều khiển bị tên lửa phòng không Liên Xô bắn hạ. Sự cố này gây ra một cuộc khủng hoảng ngoại giao nghiêm trọng và cho thấy Mỹ cần một loại máy bay có thể bay cao hơn, nhanh hơn và khó bị đánh chặn hơn.

SR-71 Blackbird ra đời

Nhiệm vụ phát triển thế hệ máy bay mới được giao cho bộ phận nghiên cứu tối mật Skunk Works của Lockheed, do kỹ sư hàng không Clarence "Kelly" Johnson đứng đầu.

Dựa trên kinh nghiệm từ các dự án A-12 và YF-12A – những mẫu máy bay đầu tiên đạt tốc độ trên Mach 3 – các kỹ sư nhanh chóng nhận ra rằng nhôm -vật liệu chủ đạo trong ngành hàng không thời điểm đó, không thể chịu được lượng nhiệt sinh ra khi máy bay bay ở tốc độ cực cao.

Johnson kết luận rằng chỉ titan mới đáp ứng được các yêu cầu kỹ thuật của dự án. Titan có độ bền tương đương thép nhưng nhẹ hơn đáng kể, đồng thời có khả năng chịu nhiệt lên tới khoảng 540 độ C. Đây là vật liệu lý tưởng để chế tạo SR-71, chiếc máy bay có thể đạt tốc độ hơn 3.500 km/h và hoạt động ở độ cao trên 24 km.

CIA bí mật mua titan từ Liên Xô

Vấn đề nằm ở chỗ nước Mỹ thời điểm đó không có đủ nguồn titan tinh chế chất lượng cao để phục vụ chương trình chế tạo SR-71. Trong khi đó, Liên Xô lại là quốc gia sản xuất titan lớn nhất thế giới, sở hữu cả nguồn nguyên liệu dồi dào lẫn năng lực luyện kim tiên tiến.

Để giải quyết bài toán này, CIA đã triển khai một chiến dịch mua sắm bí mật quy mô lớn. Thông qua mạng lưới công ty bình phong, các quốc gia trung gian và hệ thống giao dịch phức tạp, cơ quan tình báo Mỹ âm thầm thu mua titan có nguồn gốc từ Liên Xô rồi vận chuyển về Mỹ.

Để tránh bị phát hiện, nhiều câu chuyện đã được dựng lên. Một trong những lý do được đưa ra là số titan này sẽ phục vụ sản xuất lò nướng pizza công nghiệp và các thiết bị thương mại khác. Nhờ chiến dịch đó, titan đã được đưa tới Mỹ, tạo nền tảng cho việc chế tạo 32 chiếc SR-71 Blackbird.

Câu chuyện về SR-71 Blackbird cho thấy mức độ phức tạp của cuộc cạnh tranh giữa hai đối thủ. Trong cuộc đối đầu đó, hoạt động tình báo, thương mại quốc tế và các chiến dịch bí mật đôi khi đan xen theo những cách khó có thể tưởng tượng. Với tốc độ, độ cao và khả năng sống sót, SR-71 đã trở thành biểu tượng của ngành hàng không quân sự Mỹ.