“Đèn xanh” từ đồng đất Kinh Dớn

Trên cánh đồng của Hợp tác xã (HTX) Dịch vụ Nông nghiệp Kinh Dớn (xã Đá Bạc, tỉnh Cà Mau), ông Ngô Văn Nghề vừa thu hoạch vụ lúa Đông Xuân theo quy trình giảm phát thải. Ông không giấu được niềm vui khi bài toán kinh tế thể hiện hiệu quả rõ ràng. Nhờ áp dụng quy trình mới, lượng giống gieo sạ giảm 5kg/công, phân bón giảm khoảng 10kg/công. Chỉ riêng hai khoản này đã giúp gia đình ông tiết kiệm được 300.000 đồng cho mỗi công tầm lớn.

Nghề phấn khởi chia sẻ:“Làm theo quy trình thì thấy có hiệu quả hơn mấy năm trước. Có lợi cho nông dân cũng nhiều, đầu tiên là giảm phân bón thấy rõ, thứ hai là giống, nữa là ít có dịch bệnh hơn làm riêng lẻ. Ngay bây giờ tôi làm 5ha, thấy thuận lợi hơn rõ đó”.

Cùng chung niềm vui đó, ông Nguyễn Trường Đời, một thành viên khác của HTX, đánh giá cao mô hình ở khía cạnh lúa ít đổ ngãvàsâu bệnh. Theo tính toán của ông, sau khi trừ hết chi phí, lợi nhuận thu về đạt khoảng 3,5 triệu đồng/cônglớn, cao hơn hẳn so với canh tác truyền thống.

“HTX đang thu mua thì năng suất đạt từ 900 - 1.000kg/công lớn. Thấy hiệu quả kinh tế rõ ràng nữa là được doanh nghiệp bao tiêu. Công ty liên kết với HTX, lúa đạt tiêu chuẩn giảm phát thải thì bao nhiêu cũng mua hết, với giá cao hơn thị trường 200 đồng/kg”, ông Đời cho biết.

Lợi ích kép: Từ kinh tế đếnmôi trường

Xã Đá Bạc thực hiện thí điểm trồng lúa phát thải thấp từ vụ lúa Hè - Thu năm 2025, với 60ha. Từ thành công bước đầu, địa phương đã mở rộng mô hình lên 150ha ở vụ lúa Đông - Xuân này. Bà Tô Hồng Chính, Chủ tịch UBND xã Đá Bạc, đánh giá cao hiệu quả kinh tế cũng như ý nghĩa môi trường của mô hình. “Hạt gạo xanh” không chỉ giúp rộng đường tiêu thụ, tăng giá trị bền vững mà khi đồng ruộng trong lành hơn, sức khỏe của bà con cũng được đảm bảo.

Từ mong muốn của nông dân, bà Chính kiến nghị cấp trên, cho phổ rộng mô hình trên địa bàn với hơn 3.450ha: “Thực hiện mô hình phát thải thấp năng suất đạt khoảng6,5 tấn/ha, với lợi nhuậnhơngần9 triệu đồng/ha so với diện tích lúa sản xuất bình thường. Sau khi kết thúc mô hình, tổ chức đánh giá đã tạo niềm tin và lan tỏa trong cộng đồng. HTX và nông dân rất phấn khởi, đặc biệt là người dân chấp nhận việc giảm giống gieo sạ là cơ sở để giảm phân bón, thuốc bảo vệ thực vật, giảm phát thải và giảm chi phísản xuất. Từ đó, lợi nhuận mang lại cho bà concao hơn”.

Trước đây, tỉnh Cà Mau không có lợi thế để phát triển trồng lúa và không tham gia dự án VnSAT. Sau khi sáp nhập tỉnh, Cà Mau có diện tích trồng lúa khoảng 200.000 ha, trong đó, khoảng 50% diện tích chuyên canh lúa, còn lại đa phần là lúa - tôm.

Triển khai Đề án “Phát triển bền vững 1 triệu ha chuyên canh lúa chất lượng cao và phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh vùng ĐBSCL đến năm 2030”, tỉnh Cà Mau đăng ký tham gia với quy mô gần 55.000 ha, tập trung tại 20 xã, phường trọng điểm.

Trong năm 2025, Cà Mau đã triển khai thành công 4 mô hình lúa phát thải thấp ở vụ Hè Thu. Trong vụ Đông Xuân này, đã mở rộng thêm 24 mô hình với tổng diện tích khoảng 1.400 ha. Kết quả sơ bộ cho thấy, lợi nhuận của người dân tăng từ 4 - 6 triệu đồng/ha so với canh tác truyền thống. Về mặt môi trường, cơ quan chuyên môn ướcđịnh, lượng khí nhà kính giảm từ 3,3 đến 3,5 tấn CO2/ha.

Nút thắt hạ tầng và bài toán liên kết bền vững

Ông Lê Văn Sử, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Cà Mau nhìn nhận, do không tham gia dự án VnSAT nên địa phương thiếu kinh nghiệm cũng như các mô hình nền tảng để phát triển trồng lúa phát thải thấp, buộc địa phương phải vừa làm vừa rút kinh nghiệm. Bên cạnh đó, Cà Mau chịu tác động nặng nề của biến đổi khí hậu và hệ thống thủy lợi chưa đồng bộ. Đặc biệt, với đặc thù mô hình lúa - tôm, phần lớn đất canh tác luôn trong tình trạng ngập nước, gây khó khăn cho việc áp dụng kỹ thuật "tưới ngập khô xen kẽ" – điều kiện tiên quyết để giảm phát thải.

“Chúng tôi sẽ tập trung quy hoạch lại các vùng sản xuất trong đợt điều chỉnh quy hoạch lần này để xác định cho nó rõ những vùng sản xuất chuyên lúa, lúa - tôm. Cũng quy hoạch hệ thống hạ tầng thủy lợi và phân kỳ đầu tư từng vùng để phù hợp với tiến trình triển khai thực hiện nhân rộng chương trình 1 triệu ha lúa. Chúng tôi sẽ tích cực mời gọi doanh nghiệp, đặc biệt là các doanh nghiệp chế biến xuất khẩu gạo đầu tàu tham gia với tỉnh để triển khai các dự án xây dựng vùng trồng, thông qua đó thực hiện lồng ghép chương trình 1 triệu ha lúa”, ông Sử cho biết.

Ông Sử cũng kiến nghị, Trung ương và Bộ Nông nghiệp & Môi trường hỗ trợ Cà Mau đầu tư hạ tầng để thích ứng biến đổi khí hậutrong sản xuất lúa. Tỉnh mong muốn có những cơ chế đột phá về hợp tác công tư (PPP) để huy động nguồn lực xã hội hóa, cùng các chính sách tín dụng ưu đãi cho nông dân thông qua doanh nghiệp dẫn dắt. Đây chính là đòn bẩy để giúp nông dân địa phương dễ dàng tiếp cận vốn đầu tư, từ đó rút ngắn khoảng cách trong thực hiện đề án lúa phát thải thấp.