Động thái diễn ra trong bối cảnh chính trường Anh đang xuất hiện trở lại những tranh luận gay gắt về "di sản" của Brexit, khi tăng trưởng kinh tế trì trệ và áp lực chính trị gia tăng buộc chính phủ của Thủ tướng Keir Starmer phải tìm cách cải thiện quan hệ với EU mà không tạo cảm giác đảo ngược kết quả cuộc trưng cầu ý dân năm 2016.

Theo truyền thông Anh, đề xuất được ông Michael Ellam, nhà đàm phán hậu Brexit của Thủ tướng Keir Starmer đưa ra trong các cuộc tiếp xúc gần đây tại Brussels. Nếu được triển khai, cơ chế này có thể giúp giảm đáng kể các rào cản thương mại phát sinh hậu Brexit, đặc biệt trong các lĩnh vực kiểm định hàng hóa, tiêu chuẩn kỹ thuật và chuỗi cung ứng công nghiệp.

Tuy nhiên, giới chức EU không chấp nhận ý tưởng này do lo ngại tạo ra một mô hình “tham gia chọn lọc” vào thị trường chung mà không đi kèm đầy đủ nghĩa vụ của một quốc gia thành viên. Đối với Brussels, việc bảo vệ tính toàn vẹn của thị trường chung vẫn là ưu tiên chiến lược cốt lõi kể từ sau Brexit.

Theo một số báo cáo, EU cho rằng Anh chỉ có thể tiếp cận sâu hơn với thị trường chung nếu chấp nhận các khuôn khổ hợp tác toàn diện hơn, như tham gia liên minh thuế quan hoặc tiến tới liên kết kinh tế theo mô hình Khu vực Kinh tế châu Âu (EEA). Tuy nhiên, cả hai lựa chọn đều có thể kéo theo vấn đề tự do di chuyển lao động, một trong những “lằn ranh đỏ” chính trị quan trọng từng thúc đẩy Brexit và đến nay vẫn là chủ đề nhạy cảm trong chính trường Anh.

Dù vậy, các quan chức Anh cho biết EU chưa hoàn toàn khép lại các cuộc thảo luận về đề xuất này. Vấn đề được cho là có thể tiếp tục được đưa ra tại hội nghị thượng đỉnh EU - Anh dự kiến diễn ra vào tháng 7 tới. Người phát ngôn Văn phòng Nội các Anh cho biết chính phủ đang đàm phán một “gói biện pháp đầy tham vọng” với EU trước thềm hội nghị, bao gồm thỏa thuận về vệ sinh và kiểm dịch thực vật nhằm tạo thuận lợi cho thương mại thực phẩm và đồ uống, cũng như hợp tác về cơ chế giao dịch khí thải.

Trong khi đó, giới quan sát cho rằng bất kỳ bước tiến nào trong quan hệ Anh - EU cũng sẽ đòi hỏi Anh phải sẵn sàng điều chỉnh một số “lằn ranh đỏ” hậu Brexit.

“Nếu Anh thực sự nghiêm túc muốn điều này, họ cần nói cho EU biết họ sẽ thay đổi ở ranh giới đỏ nào: về tự do đi lại, về sự tương thích của các quy định, hay tất cả những điều mà Vương quốc Anh vốn không muốn thực hiện. Vương quốc Anh phải nói rõ họ sẽ nhượng bộ ở đâu.Vương quốc Anh muốn có thể đi theo hướng khác biệt, họ coi đó là lợi ích chính của Brexit. Và tất cả những cuộc thảo luận về việc nối lại quan hệ này, chừng nào họ còn muốn duy trì khả năng đi theo con đường riêng của mình, họ sẽ vẫn bị mắc kẹt trên con đường đó”, nhà phân tích Rebecca Christie đánh giá.

Động thái của Anh diễn ra trong bối cảnh tranh luận về Brexit bất ngờ nóng trở lại tại nước này. Gần 10 năm sau cuộc trưng cầu ý dân năm 2016, Brexit từng là chủ đề mà giới chính trị Anh cố tránh khơi lại nhằm hạn chế tái diễn chia rẽ xã hội. Tuy nhiên, tăng trưởng kinh tế trì trệ đang khiến những tranh luận về tương lai quan hệ với EU xuất hiện trở lại.

Chính phủ Công đảng của ông Starmer hiện theo đuổi cách tiếp cận thực dụng hơn với châu Âu. Khác với các chính phủ Bảo thủ trước đây vốn nhấn mạnh chủ quyền hậu Brexit, chính quyền hiện nay ngày càng công khai đề cập tới những tổn thất kinh tế do Brexit gây ra. Bộ trưởng Tài chính Rachel Reeves từng cho biết Anh sẵn sàng điều chỉnh theo nhiều quy định kinh doanh của EU nhằm giảm bớt rào cản thương mại.

Tuy nhiên, bài toán đối với ông Keri Starmer là cải thiện quan hệ với EU mà không tạo cảm giác đảo ngược Brexit, điều vẫn có thể gây chia rẽ sâu sắc trong xã hội Anh. Dù Brexit đã hoàn tất về mặt pháp lý, quan hệ Anh - EU vẫn đang trong quá trình tìm kiếm một trạng thái cân bằng mới giữa nhu cầu hợp tác kinh tế, an ninh và những giới hạn chính trị mà Brexit để lại.